Кіріспе

Теңіз бунақденелілерінің тәртібі

Теңіз өрмекшілері – Pantopoda тәртібіне (лат. (сөзбе-сөз) ‘барлық аяқ’) жататын теңіз бунақденелілері, Pycnogonida класына кіреді, сондықтан оларды пикногонидтер деп те атайды (/p//ɪ//k/'/n//ɒ//ɡ//ə//n//ə//d//z/; Pycnogonum, типтік туысы; id жұрнағымен). Олар космополиттік, әлемнің барлық мұхиттарында кездеседі. 1300-ден астам белгілі түрдің аяқтарының аралығы белгілі бір шектен асады. Көбінесе олардың көпшілігі салыстырмалы түрде аз тереңдіктегі осы шектің кішігірім жағында болады; алайда, Антарктида мен терең суларда олар өте ірі болып өсе алады. «Теңіз өрмекшілері» нағыз өрмекшілер немесе тіпті арахидалар емес болғанымен, дәстүрлі түрде хелицераттар класына жатқызылуы, егер дұрыс болса, оларды нағыз өрмекшілерге қарағанда, мысалы, жәндіктер немесе қабықшалылар сияқты басқа белгілі бунақденелілер топтарына жақын қылар еді. Дегенмен, бұл мәселе даулы, себебі генетикалық деректер олардың барлық басқа тірі бунақденелілердің туыс топтары болуы мүмкін екенін көрсетеді.

Сипаттама

Теңіз жәндіктерінің денесі кішкентай болса да, аяқтары ұзын. Жүретін аяқтардың саны көбінесе сегіз (төрт жұп), бірақ Pycnogonidae тұқымдамасында бес жұп аяқтары бар түрлер де кездеседі, ал Colossendeidae және Nymphonidae тұқымдамаларында бес және алты жұп аяқтары бар түрлер бар. Тоғыз полимерлі (яғни, қосымша аяқтары бар) түрлер бар: жеті түрі төрт туысқа (Decolopoda, Pentacolossendeis, Pentapycnon және Pentanymphon) бес аяқ жұбымен, ал екі түрі екі туысқа (Dodecolopoda және Sexanymphon) алты аяқ жұбымен жатады. Пикногонидтерге дәстүрлі тыныс алу жүйесі қажет емес. Газдар аяқтар арқылы сіңіріліп, диффузия арқылы денеге таралады. Тұмсығы жұмсақ денелі омыртқасыздардан қоректік заттарды соруға мүмкіндік береді, ал ас қорыту жолы аяқтарға дейін созылатын дивертикулаларға ие. Кейбір пикногонидтер соншалықты кішкентай, олардың әрбір кішкентай бұлшық еті жалғыз жасушадан тұрады және жалғаушы тіндермен оралған. Алдыңғы бөлігі (кефалон) тұмсықтан, dorsoventral және бүйірлік қозғалысы шектеулі, көздері бар көз бүршігінен және төрт жұпқа дейін қосымшалардан тұрады. Олардың біріншісі – келифорлар, одан кейін – пальпалар, өздерін тазалауға, жұмыртқалары мен балапандарына күтім жасауға, сондай-ақ ұсыну кезінде пайдаланылатын овигерлер және бірінші жүріп-тұру аяқтары. Nymphonidae тұқымдамасы – келифорлары мен пальпалары функционалды болатын жалғыз тұқымдама. Басқа тұқымдамаларда келифорлар немесе пальпалар, немесе екеуі де азайған немесе жоқ. Кейбір тұқымдамаларда әйелдерде овигерлер де азайған немесе жоқ болуы мүмкін, бірақ еркектерде олар әрқашан кездеседі. Келифорлары мен пальпалары жоқ түрлерде тұмсық жақсы жетілген және икемді, көбінесе ауыздың айналасында көптеген сезімтал қылшықтармен және күшті қырлы тістермен жабдықталған. Соңғы сегментте анус және арқалық жағына қарай бағытталған бүршік орналасқан. Жалпы, пикногонидтердің жүруі үшін төрт-алты жұп аяғы бар. Кефалоторакс және одан әлдеқайда кішкентай, сегменттелмеген құрсақ пикногонидтің өте қысқарған денесін құрайды, оның кальцийлі емес экзоскелетінде екі жұпқа дейін қарапайым көздері бар, бірақ кейде көздер жоқ болуы мүмкін, әсіресе терең мұхиттарда тіршілік ететін түрлерде. Құрсақтың қосымшалары жоқ, ал көптеген түрлерде ол қысқарған және дерлік жойылған. Бұл тірі организмнің мүшелері көптеген қосымшаларға таралады, өйткені оның денесі оларды барлығын бірге орналастыруға тым кішкентай. Теңіз жәндіктерінің морфологиясы тікелей диффузия арқылы тыныс алу үшін тиімді беттік аудан/көлем арақатынасын жасайды. Қысқылтек аяқтар арқылы сіңіріліп, гемолимфа арқылы дененің қалған бөлігіне тасымалданады. Бұл жануарлар ашық қан айналымы жүйесімен қатар, мидан тұратын және екі құрсақ жүйке бауларымен байланысқан, олар өз кезегінде белгілі бір жүйкелерге қосылатын жүйке жүйесіне ие.

Көбею және даму

Барлық пикногонид түрлерінің жыныстары бөлек, бір түрін қоспағанда, ол гермафродит. Ұрғашыларда екі жұмыртқалық, ал еркектерде ас қорыту жүйесіне қатысты арқалық орналасқан екі ұрық бар. Көбею "қысқа уақытқа созылатын" сыртқы тыңдану арқылы жүзеге асырылады. Тек аталықтары ғана жұмыртқалар мен жас организмдерді күтеді. Личинканың толық емес ішегі бар, ал денесі тек бас пен оның үш жұп бас қосымшаларынан тұрады: келифорлар, пальптар және яйгерлер. Ішек және кеуде бөліктері мен оның кеуде қосымшалары кейінірек дамиды. Бір теория бойынша, бұл барлық буынтұқымдылардың ортақ ата-бабасының қалай эволюцияға ұшырағанын көрсетеді; ол өмірін тамақтануға арналған бір жұп қосымшалары және қозғалысқа арналған екі жұп қосымшалары бар кішкентай жануар ретінде бастады, ал жаңа сегменттер мен сегменттік қосымшалар өсуімен біртіндеп қосылды. Кем дегенде төрт түрлі личинка сипатталған: типтік протонимфон личинкасы, энцисталанған личинка, атипикалық протонимфон личинкасы және бекітілген личинка. Типикалық протонимфон личинкасы ең көп таралған, бос өмір сүреді және біртіндеп ересек организмге айналады. Энцисталанған личинка - жұмыртқадан шығып, полип колониясы түріндегі қожайынды іздейтін паразит, ол оның ішіне еніп, цистаға айналады және жас жасөспірімге айналғанға дейін қожайынды тастамайды. Атипикалық протонимфон личинкасының дамуы туралы көп мәлімет жоқ. Ересек организмдер бос өмір сүреді, ал личинкалар мен жас организмдер полихеттер мен моллюскалар сияқты уақытша қожайындардың үстінде немесе ішінде өмір сүреді. Бекітілген личинка шыққанда әлі де ұрық сияқты көрінеді және бірден әкесінің жұмыртқа тасу аяқтарына жабысады, онда ол екі немесе үш жұп жүріп-тұру аяқтары бар кішкентай және жас жасөспірімге айналғанға дейін қалады, бос өмір сүруге дайын.

Тарату және экология

Бұл жануарлар әлемнің көптеген аймақтарында – Австралия, Жаңа Зеландия, АҚШ-тың Тынық мұхиты жағалауында, Жерорта және Кариб теңіздерінде, сондай-ақ Солтүстік және Оңтүстік полюстерде тіршілік етеді. Олар көбінесе қалың суларда кездеседі, бірақ одан да тереңде табылуы мүмкін, және теңіз және сағалық ортада өмір сүреді. Пикногонидтер жартастардың астында және жағалау бойындағы балдырлар арасында өте жақсы жасырынады. Теңіз арандары ұзын, тік аяқтарымен су түбінде жүреді немесе қолшатыр тәрізді пульстік қозғалыс жасап, оның үстінде жүзеді. Теңіз арандарының көпшілігі – етқоректі жыртқыштар немесе мүрде жеушілер, олар қызылшалар, губкалар, көпқылтырлылар және мүктермен қоректенеді. Олар тік тұмсықтарын теңіз анамондарына енгізіп қоректене алады, бірақ көптеген теңіз анамондары бұл сынақтан аман қалады, сондықтан теңіз арандары анамондардың жыртқышы емес, паразиті болып табылады.

Жіктеу

Pycnogonida класы 1300-ден астам түрді қамтиды, олар әдетте сексен алты туысқа бөлінеді. Топтың ішіндегі дұрыс таксономия белгісіз, және тапсырыстардың келісілген тізімі жоқ көрінеді. Барлық отбасылар Pantopoda бір ретіне жатады. Теңіз жәндіктері ұзақ уақыттан бері Chelicerata, жылқы басты крабтар және Arachnida-ға жатады деп есептеледі, оған өрмектер, кенелер, қоңыштар, шаяндар және басқа да аз белгілі топтар кіреді. Бәсекелес гипотеза Pycnogonida-ның өз тегіне жататынын, ол chelicerates, қабықшалылар, көп аяқтылар немесе жәндіктерден ерекшеленеді деп ұсынады. Бұл Cormogonida гипотезасы теңіз жәндіктерінің келифорлары, бұл қазіргі кездегі буынтық аяқтылар арасында бірегей, бұрынғыдай Chelicerata-ның хелицераларымен позициялық гомологияда емес екенін мәлімдеді. Келицералар сияқты деутоцеребрден дамымай, теңіз жәндіктерінің келифорлары протоцеребрмен иннервацияланады деп есептелді, бұл буынтық аяқтылар миының алдыңғы бөлігі және басқа барлық буынтық аяқтыларда көздер мен үстіңгі ерінді тудыратын бірінші бас сегментінде орналасқан. Протоцеребральді қосымшалардың болуының мұндай ерекшелігі буынтық аяқтылардың ешқайсысында кездеспейді, тек Anomalocaris сияқты қазба түрлерінде ғана кездеседі, бұл Pycnogonida-ның барлық басқа тірі буынтық аяқтылардың туыс тобы болуы мүмкін екенін көрсетеді, соңғылары протоцеребральді қосымшаларды жоғалтқан ортақ атадан пайда болған. Егер бұл нәтиже расталған болса, онда теңіз жәндіктері кембрий мұхитында өмір сүрген ежелгі буынтық аяқтылар тобының соңғы тірі қалған (және өте өзгерген) мүшелері болар еді. Алайда, Hox гендерінің экспрессия үлгілерін пайдалана отырып жүргізілген келесі зерттеулер хелицераттар мен келифорлар арасындағы даму гомологиясын көрсетті, келифорлар алға қарай бұрылған деутоцеребрмен иннервацияланады; осылайша, протоцеребральді Ұлы қосымша кладына Pycnogonida кірмейді. Филогеномдық зерттеулер Pycnogonida-ны қалған Chelicerata-ға туыс топ ретінде орналастырады (келифор-хелицера болжамдық гомологиясына сәйкес), бірақ chelicerates негізіндегі басқа да қарым-қатынастар толыққанды анықталған жоқ. Теңіз жәндіктерінің алғашқы филогеномдық зерттеуі топтың негізгі ағашын құруға мүмкіндік берді және Austrodecidae қалған отбасыларға туыс топ екенін көрсетті.

Қалдық деректері

Пикногонидтердің қазбалық қалдықтары сирек кездеседі. Ең ерте белгілі қазбалар Швецияның кембрийлік "Орстен" қабатынан (Cambropycnogon) табылды, бірақ кейбір зерттеушілер бұл болжамды дернәсіл теңіз жәндігі пикногонид емес деп санайды. 2007 жылы Францияның оңтүстік-шығысындағы Лион қаласынан оңтүстікке қарай орналасқан Ла-Вульте-сюр-Рон қазба орындарында өте жақсы сақталған қазбалар ашылды. Лион университетінің зерттеушілері 160 миллион жыл бұрынғы Юра дәуіріне жататын Ла-Вульте лагерштатында үш түрге жататын 70-ке жуық қазба қалдықтарын тапты. Бұл жаңалық осы жандардың тарихындағы үлкен олқылықты толтыруға көмектеседі.