Кіріспе
Электронды пернетақта аспап
Optigan (оптикалық орган сөздерінің қосылуынан жасалған) – тұтынушылар нарығы үшін жасалған электронды пернетақта аспап. Атау аспаптың дыбысты қайта шығару үшін алдын ала жазылған оптикалық дыбыс жолдарына тәуелділігінен туындаған. Кейінірек шыққан нұсқалары (лицензия бойынша жасалған және кәсіби нарыққа бағытталған) Orchestron деген атпен сатылды.
Өндіріс тарихы
Жоба бойынша инженерлік жұмыстар 1968 жылы басталды және алғашқы патенттер 1970 жылы шығарылды. Optigan 1971 жылы ойыншықтар өндіруші Mattel Incorporated компаниясының еншілес компаниясы Optigan Corporation шығарды, компанияның өндіріс орны Калифорния штатының Эл-Сегундо қаласынан жақын орналасқан Комптон қаласында болды. Сол дәуірден сақталған кем дегенде бір телеарна жарнамасы бар, онда актер Карл Бетц (The Donna Reed Show телесериалындағы әке рөлімен танымал) Optigan-ды көрсетіп тұрады. Optigan кем дегенде бір Sears Roebuck каталогында жарнамаланды. Optigan, диск форматының және барлық бұрынғы дисктердің барлық құқықтары 1973 жылы Нью-Йорк қаласындағы Miner Industries компаниясына сатылды, ол оны өндіру үшін Opsonar атты еншілес компания құрды. Miner Industries бір кезде рекордтық сату көлеміне қол жеткізді, оның бір бөлігі Opsonar-ға байланысты болды. Алайда, сату көлемі көп ұзамай төмендеді және Optigan мен оның дисктерінің өндірісі 1976 жылы тоқтатылды.
Сыртқы түрі мен құрылысы
Оптиган сол кездегі электронды органдардың кішірейтілген нұсқасы сияқты көрінеді. Әртүрлі шкафтардың дизайны мен оларға сәйкес келетін орындықтары өндіруші "Темперит" деп атаған қалыпталған пластиктен жасалған, модельді ағаш тәрізді етіп жасаған және сәйкес динамик торлы матамен, ал кейде құрылғының ішінде дыбыс қайтару блогымен аяқталған. Механикалық дыбыс қайтару блогы және нағыз ағаш қаптамасы бар шкафтар қосымша ақыға қол жетімді болды; мұндай жабдықталған құрылғылардағы дыбыс қайтаруды басқару қуат түймешігінің астында орналасқан. Дыбыс қайтару блогы жоқ Optigan құрылғыларында көтеріңкі әріптермен "Stereophonic" деп жазылған металл пластина бар, ол пайдаланылмаған тесікті жасырады. Дыбыс қайтару блогы бар құрылғыларда сәл өзгеше пластина болған, онда "REVERB Stereophonic" деп жазылып, рокерлік түймешіктердің сол жағында және қуат түймешігінің үстінде орналасқан. Optigan.com мәліметінше, екі пианино бар прототипі жасалған. Optigan екі толық күйдегі күшейткіш арқылы стерео дыбыста ойнатылған, оң қол пернетақтасы аспаптың оң арнасына, ал аккордтар мен эффекттер сол арнаға бағытталған.
Оптикалық диск форматы
Optigan-ның ойнату жүйесі кинофильмдерде қолданылатын оптикалық дыбыс жолын сақтау және оқу тәрізді жұмыс істеді, 12 дюймдік диаметрлі мөлдір пластикалық дискілерді (ресми түрде «Бағдарламалық дискілер» деп аталады) айналудың қарама-қарсы жағындағы фотодиодтар қатарын қуаттандыру үшін шамды пайдаланды. Содан кейін жүйе дискідегі аналогтық толқындарды аудио сигналына аударды. Пернетақтаның астындағы төмен түсетін есік дискіні жүктеу орнына сол жақта және дискіні сақтау орнына оң жақта кіруге мүмкіндік берді. Бағдарламалық дискілерді жай ғана қапталған платформаға сығу арқылы жүктеуге болады, ал панельдің алдыңғы жағындағы V пішіндес ойық туралауға көмектеседі. Қуатты қосып, алдыңғы қақпақты жапқанда, шпиндель дискінің ортаңғы тесігіне кірісіп, мотормен қуатталатын бос жүргінші дөңгелек дискіні шпиндельде айналдырады. Қуатты қосу түймесінің өзі дискінің жетек жүйесімен механикалық түрде байланысты; алдыңғы панельді төмендету шпиндельді түсіріп, құрылғыға қуатты ажыратып, бағдарламалық дискілерді толық өшірмей ауыстыруға мүмкіндік берді. Әрбір Optigan-мен бірге аспаптың арт жағында орналасқан фотоэлектрлік жасушаны мерзімді тазалауға мүмкіндік беретін кең, жалпақ, ақ пластикалық тазалау құралы, күлгін түсті, жасанды жұмсақ бетімен бірге келді. Отыз жеті трек белгілі бір аспаптың тембріне сәйкес тұрақты немесе қайталамалы соққылы ноталар болды және оң қолмен стандартты үш октавалық фортепиано стиліндегі пернетақта арқылы ойнатылды; жиырма бірі тірі топ немесе жеке орындаушының әртүрлі тональностьтарда, атап айтқанда B♭, F, C, G, D, A және E мажор, минор және кемітілген аккордтарды ойнауы болды, сол қолмен аккордтық орган немесе аккордеон стилінде ойнатылды. Қалған бесеуі аккорд түймелерінің үстіндегі рокерлік ауыстырғыштарға тағайындалды және (дискіге байланысты) перкуссия, дыбыс эффектілері, кіріспелер, вамптар және аккорд түймелерімен синхронды аяқталуларды қамтыды. Рокерді жоғары қарай итеру оларды перкуссиямен пайдалану үшін бекітеді, төмен қарай итеру вамптар, кіріспелер және аяқталулар үшін уақытша пайдалануға мүмкіндік берді. Барлық аккорд түймелерінің өздеріне арналған тректер болған жоқ, нәтижесінде алпыс үш түймеде, пернелерде және ауыстырғыштарда тек елу жеті дыбыс болды. Дискілерге енгізілген оптикалық метроном да болды, ол пернетақтаның үстіндегі Optigan логотипінің ішінде төменгі соққы үшін қызыл және жоғары соққы үшін ақ жарық ретінде көрсетілді. Бұл бірегей оптикалық ойнату жүйесінің артықшылығы Optigan-ның тембрлерінің диапазоны шексіз кеңейтілуі және Optigan-ның кәсіби деңгейдегі әріптесі, магниттік таспаға негізделген Chamberlin немесе оның ізбасары Mellotron сияқты нотаның ұзақтығына шектеу болмауы болды. Кемшілігі - ноталардың шабуылға ұшырауы немесе шіруі мүмкін емес, өйткені тректердің нақты бастауы мен соңы болмады. Optigan-мен бірге сатылатын «Бастау жинағы» дискілерінде өзін-өзі түсіндіретін атаулар болды: «Үлкен орган және барабандар», «Поп фортепиано және гитара», «Латын қызығы», және «3/4 уақытындағы гитара». Қазіргі заманғы стильдер «Movin'!», ритм-энд-блюз дискісі және Кэрол Кингтің «Sweet Seasons» хитіне негізделген дыбысы бар «Hear and Now» сияқты атаулармен ұсынылды (және оның «Tapestry» (1971) альбомының мұқабасынан еске түсіретін суреттері). Басқа дискілер жеке-жеке сатылып, ұзақ ойналатын грампластинкалар сияқты қаптамада келді. Бұл жеке атаулар да «Бастау жинағы» сияқты жинақталып, алты дискілік «Entertainment Folios» ретінде сатылды. Кейбір дискілер «The Joyous Sounds of Christmas», «Country Style Pak», «Polka» және «Songs of Praise» сияқты атаулармен екі дискілік «Style Pak» бөлігі ретінде ғана қол жетімді болды, соңғы екеуі өндірістің соңына қарай және өте аз санда шығарылды. Әртүрлі стильдегі ән кітаптары және тіпті жеке дискілерге арналған аранжировкалар да қол жетімді болды және кейде әртүрлі жинақтармен бірге салынды. Музыкалық тректердің алғашқы нұсқаларын Оңтүстік Калифорнияның Голливуд және Торранс қалаларындағы студиялық музыканттар жазды. Алайда, музыканттар одағының ереуілі салдарынан кейінірек шыққан кейбір дискілер Германияда жазылды. Бір дискі ерекше көзге түседі. «Bluegrass Banjo» әнінің аспаптық тректерін Nitty Gritty Dirt Band мүшелері жазды. Vox Humana дискісінің пернетақта дыбысы «Vocal Choir» Orchestron дискісінде қолданылды. Музыканы оқи алмайтындар үшін кітаптардағы ноталар пернетақтаның үстіндегі нөмірленген және түсті кодталған фольгаға сәйкес нөмірленді. Optigan-ның ән кітаптарын Optigan Corporation музыка директоры Джонни Ларго жазды және аранжировкалады. Акордеоншы және сессиялық музыкант Ларго Джонни Маркспен замандас болды, ол 20-шы ғасырдың ортасындағы танымал Рождество мелодияларымен ең белгілі композитор. Сондықтан Рождество кітаптарындағы көптеген әндер Маркс туындылары болды.
Қиындықтар
Ішкі түрде жасалған дыбыстардың орнына нақты музыкалық аспаптардың жазбаларын пайдаланғанына қарамастан, Optigan оптикалық жүйенің ғана емес, сонымен қатар механикалық жүйенің де өткізу қабілеті шектеулі болғандықтан, нашар дыбыстық сапаға тап болды. Optigan тұжырымдамасы Mellotron (алғашқы үлгі алу технологиясы) тұжырымдамасына ұқсас болды, бірақ Mellotron магниттік лентаны пайдаланса, Optigan өзінің технологиясын кинофильмдердің оптикалық дыбыр жолы технологиясынан және амплитудалық модуляцияланған форматынан алды. Диск жылдамдығын баяулату немесе жылдамдату арқылы аккорд түймелерінің жанындағы дөңгелекше көмегімен темп пен биіктікті өзгертуге болады; алайда, жоғары жылдамдықтар төмен жиіліктерді жоғалтатын, ал төмен жылдамдықтар жоғары жиіліктерді жоғалтатын, ал орташа және баяу темп жалпы сазды дыбыс беретін. Ацетат дискілердегі табиғи кемшіліктер, сондай-ақ шаң мен кір, тозған грампластинка сияқты сызықтар, дыбыстар мен тіксіктер түрінде естілді. Сонымен қатар, темптің өзгеруі тірі музыканттармен бірге жұмыс істеуді қиындатты, әсіресе дисктер арасында биіктік айтарлықтай өзгергендіктен. Күндізгі технология олардан аулақ болу үшін жеткілікті деңгейде дамыған болса да, диск қозғалтқышында көптеген механикалық проблемалар туды, себебі ол мүмкіндігінше қолжетімді болу үшін жасалған. Қоршаған ортаның өзгеруі фотоэлементтерге физикалық әсер етіп, көбінесе тректер арасында кедергілерге әкелді. Рас кең таралған мысал – пернетақтаның жоғарғы жағындағы F пернесі: осы пернені басып, дыбыс деңгейін басқару педалін бассаңыз, фоннан C кішірейтілген/A кішірейтілген аккорды жиі естіледі. Осы кішірейтілген аккордтар қасақана үлкен аккордтар қатарына еніп кетті. Ал мақалада бұрын айтылғандай, әр аккорд түймесінің жеке трек тағайындамасы болмады. Өте ерекше қадам ретінде, A мажор B♭ кішірейтілген, G кішірейтілген және E кішірейтілген тректерін пайдаланады, ал E мажор F кішірейтілген және D кішірейтілген тректерін бөліседі, осылайша кем дегенде сол қолмен сүйемелдеу A немесе E тональдылығында ойнау мүмкін болмайды. Бұл дисктегі орынды үнемдеу үшін жасалды, соның салдарынан E♭, A♭, D♭, B және F♯ тональдылығындағы басым жетінші аккордтардың немесе кез келген аккордтардың болмауы түсіндіріледі. Аспап әуесқой музыканттарға бағытталғандықтан, Optigan әуен кітапшаларындағы әндердің көпшілігі F, C және G тональдылығындағы әлдеқайда қарапайым тональдылықтарда жазылған.
Вако оркестрі
Vako Synthesizers Incorporated компаниясы, электронды аспаптар саласындағы пионер Дэвид Ван Коверинг құрған және 1970 жылдардың ортасында Optigan-ның лицензиялық нұсқаларын Orchestron деген атпен шығарған. Меллотронға балама ретінде кәсіби қолдану үшін арналған Orchestron, Optigan-мен салыстырғанда жақсырақ сападағы жазылған дыбыстарға ие болды. Кейбір үлгілерінде секвенсерлер мен синтезаторлар да болды. Optigan-ға тән сенімділік шектеулері Orchestron-ға да қатысты болғанымен, бұл аспаптар сенімдірек болу үшін жасалды және коммерциялық жазуларда табысты қолданылды.
Музыкалық индустрияда пайдалану
Оның шектеулеріне және питчпен байланысты проблемаларына қарамастан, көптеген танымал музыканттар Optigan немесе, жазбалар 2000 жылдан кейін жасалса, аспаптың үлгілерін пайдаланған. Олардың арасында: Trace, I Dont Know How But They Found Me, Стив Хакетт, Third Eye Blind, The Clash, Элвис Костелло, Джон Брион, Driefzand, NL, "Zunlicht" синглінде, Blur, Марко Беневенто, Фиона Apple, Crash Test Dummies, Kraftwerk (Оркестрон), Coil, Money Mark, Ани ДиФранко, Майкл Пенн, Стив Фиск, Том Уэйтс, Мэрилин Мэнсон, Нан Вернон, Хала Страна, TISM, Ойлаушы Феллерс Одағының жергілікті 282-ші бөлімі, The Real Tuesday Weld, King Princess, Them Crooked Vultures, C418, Unwound, Sparklehorse және Devo тобынан Марк Матерсбауг – ол Devo-ның 1981 жылғы "Beautiful World" синглінің кейінгі ремиксіне "Banjo Sing Along" дискісінің бөліктерін қосты. Optigan-ды қолданған тағы бір ерте жазба – еуропалық би музыкасының пионері Алан Стюардтың альбомы. 1976 жылы жарық көрген "Just Listen" альбомында Алан Optigan-ды кеңінен пайдаланған. Альбомдағы тоғыз тректің алтауы, соның ішінде "Just Listen" трегі Optigan-ды қамтиды. Алан сонымен қатар "breakbeats" пен Hammond B3 орган үлгілерін де кеңінен пайдаланған, олар көптеген соул және R&B бағытындағы Optigan дискілеріндегі сүйемелдеу тректерінің бөлігі болған. Optigan-ның еуропалық дистрибьюторы Алан Стюардтың альбомын жарнамалау және дүкенде демонстрациялар үшін пайдаланған. Стив Хакетт те Optigan-ды жиі қолданған. 1980 жылы шыққан "Defector" альбомында "Sentimental Institution" деп аталатын ерекше ән бар. Бұл әнші Питер Хикс дауысымен "Big Band Beat" дискісін ойнатып тұрған соло Optigan-мен жазылған. Хакетт сол дискінің барлық бес vamps-ын және соңын пайдаланған; бұл дискіде перкуссиялық тректер жоқ. "Live Archive: 70s" (2001) альбомында 1979 жылғы орындау ұсынылған, онда ол аспапта сюрреалистік әзіл-қалжыңды интерлюдия орындайды (оны "мен жасай алатын ең дәмсіз нәрсе" деп таныстырады). Оның 2003 жылы шыққан "To Watch the Storms" альбомында "Circus of Becoming" трегінде Opsonar "Champagne Music" дискісінің дыбыстық кеңейтілген үлгілері бар. Музыкант Джон Брион 2004 жылғы "Eternal Sunshine of the Spotless Mind" фильміне (режиссері Мишель Гондри) саундтрек жазды, онда Talentmaker-ден алынған 'гитара' пайдаланылды. "Күлкілісі сол, сіздер менің әжемнің осы пернетақтаны ойлап тапқаны туралы айтып отырсыздар", - дейді Гондри. "Джонның ескі пернетақталары бар. Менің әкем, әжемнің күйеу баласы, оның пернетақта дүкенін жалға алып, электронды синтезаторлар мен орган сата бастады. Оның "The Talentmaker" деп аталатын өте ерекше синтезаторы болды. Мен оны 30 жыл бойы көрген де, естіген де емеспін. Джонға барғанда оның қолында мынау болды. Сондықтан фильмде көп қолданылатын өте қайғылы гитара – осы The Talentmaker-дің әуені. Демек, сіздер менің әжемнің дүкенін сағынып отырсыздар". Фильм режиссері және дыбыс дизайнері Дэвид Линч өзінің "The Air is On Fire" дыбыс ландшафтына "Big Band Beat" әнін қосты, ол 2007 жылғы өнер көрмесі үшін жасалған. Содан кейін ол әнді қайта пайдаланды, "Slow 30s Room" деп атап, 2017 жылдың маусым айында көрсетілген "Twin Peaks" телехикаясының үшінші маусымының сегізінші сериясында пайдаланды.
eighth episode of television series Twin Peaks third season, broadcast in June 2017.