Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Карл Филип (Carl Filip; Реваль, 22 сәуір 1601 – Нарва, 25 қаңтар 1622) – Швеция ханзадасы, Сёдерманланд, Нерке және Вермланд герцогы. Карл Филип Швеция королі Карл IX және оның екінші жұбайы, Гольштейн-Готторп герцогинясы Кристинаның екінші баласы, тірі қалған ұлы болды.
Prince Charles Philip of Sweden, Duke of Södermanland, (Carl Filip; Reval 22 April 1601 – Narva, 25 January 1622) was a Swedish prince, Duke of Södermanland, Närke and Värmland. Charles Philip was the second surviving son of King Charles IX of Sweden and his second spouse, Duchess Christina of Holstein Gottorp.
Өмірбаян
Ол 1601 жылы ата-анасының швед Эстониясына сапары кезінде Реваль қамалында дүниеге келді. Оның әкесі, Швецияның Васа әулетін құрған король Густав I-нің кіші ұлы, сол кездегі патшалықтың регенті болған және католик немере інісі, король Сигизмундты жеке билігін Польша патшалығымен шектеуге мәжбүр еткен еді, онда оның көптеген халқы да католиктер еді. Бірақ 1604 жылы герцог Карл Сигизмундты тақтан ығыстырып, Швеция тағына өзі отырды, Васа әулетінің оның тармағы протестант болып қалатынын ұлтқа уәде берді. Ұлы ағасы, мұрагер принц Густав Адольфпен бірге Карл Филип Иоган Скитте тәрбиесінде қатаң лютерандық дінде тәрбиеленді. 1609 жылы әкесі оны герцог титулымен марапаттады, бірақ ол 1611 жылы қайтыс болды. Оның ағасы, жаңа король Густав II Адольф, оған шынайы құрметпен қарады, өйткені оның «көптеген ұлы қасиеттері мен асыл мінезі» болған. Ол анасының да сүйіктісі болды, қазір патша жесірі, ол үлкен ұлына қарсы оның мүддесін қорғады: 1617 жылғы тәж кигізу кезінде ол ағасынан Карл Филиптің аппанаж ретінде иеленген үш провинциядағы герцогтық құқықтарын растауын талап етті. 1611 жылы Ресейдегі Ұлы қақтығыс кезінде Якоб де ла Гарди Карл Филипті Новгород пен Солтүстік-Батыс Ресейге Земский соборының келесі патша сайлауына кандидат ретінде ұсынды. Бірақ оның әкесі көп ұзамай қайтыс болғаннан кейін, анасы он жасар баланың Ресейге баруына рұқсат бермеді, сондай-ақ жаңа король, оның ағасы, ресейліктердің бұл ұсынысты қапатар қарастырмағанына сенді. 1613 жылы Карл Филип патшалық шарттарын талқылау үшін Виборгқа сапарлады, бірақ Ресей Михаил Романовты тағайындағаннан кейін Швецияға оралды. Карл Филип әкесі патша болғанға дейін иеленген Сёдерманланд герцогы ретінде оның астанасы Никопинг қаласында тұруы күтілді. Бірақ оның кәмелетке толмаған кезінде герцогтық анасы басқарылып, Карл Филип Стокгольмдегі король сарайында қалды. 1617 жылы Дания, Германия және Францияға сапарлады. Кейіннен әскерге қосылып, 1621 жылы Ливонияға қарсы соғысқа шыққан ағасына еріп жүрді. Ол 1622 жылы Нарва қамалында көзге түсті, бірақ сол жерде ауруға шалдығып қайтыс болды. Ағасы оның қазасына терең қайғырды. 1622 жылы қайтыс болған кезде Карл Филип Швецияның соңғы феодалдық герцогы болды. Густав III 1772 жылы патшалық ханзада титулын қайта енгізгенде, ол провинциялық билікке құқық бермейтін, тек құрметті атақ болды.
He was born at Reval Castle during his parents' visit to Swedish Estonia in 1601. His father, youngest son of King Gustav I who founded Sweden's Vasa dynasty, was Duke of Södermanland and regent of the kingdom at the time, having forced his Catholic nephew, King Sigismund, to restrict his personal rule to his other kingdom, Poland, where most of his subjects were likewise Catholic. But in 1604, Duke Charles deposed Sigismund and donned Sweden's crown himself, assuring the nation that his branch of the Vasas would remain Protestant. Along with his elder brother, Crown Prince Gustav Adolph, Prince Charles Philip was educated to be a staunch Lutheran under the tutelage of Johan Skytte. He was formally made duke by his father in 1609 who, however, died in 1611. His elder brother, the new King Gustavus II Adolphus felt genuine affection for him, as it was said, for his "many excellent qualities and his noble character". He was also a favourite of his mother, now queen dowager, who defended his interests against her elder son: at the coronation of 1617, she insisted his brother confirm the ducal rights in the three provinces Charles Philip held as fiefs in appanage. In 1611, during the Time of Troubles in Russia, Jacob de la Gardie proposed Charles Philip to Novgorod and northwestern Russia as a candidate for election by the Zemsky Sobor as the next tsar. But when his father died shortly afterward, his mother refused to let the ten year old boy leave for Russia, nor did his elder brother, the new king, believe the Russians were seriously considering the proposal. In 1613, Charles Philip left for Viborg, where he was to discuss the terms of the tsardom, but after Russia appointed another tsar, Michael Romanov, he returned to Sweden. As duke of Södermanland, the appanage held by his father before becoming king, Carl Philip was expected to eventually take up residence in its capital town, Nyköping. But during his minority, the duchy was administered by his mother and Carl Philip remained at the royal court in Stockholm. In 1617, he visited Denmark, Germany and France. He later joined the army, and accompanied his brother in 1621 as he waged war on Livonia. He distinguished himself during the siege of Narva in 1622, but succumbed to an illness there and died. It has been shown that his brother deeply mourned him. At the time of his death in 1622, Charles Philip was the last feudal duke in Sweden. When Gustav III re introduced the title for a royal prince in 1772, it was a mere honorary title, carrying no provincial authority.
Отбасы
1620 жылы 5 мамырда он тоғыз жасар Чарльз Филипп Елизавета Риббингке (1596–1662) үйленді. Ол ақсүйек әйел болғанымен (оның әкесі Севед Свенссон Риббинг Швецияның бірінші Рикскатматмастері, ал анасы Анна Гилленстерна патшалықтың алдың қатардағы отбасыларының біріне жатқан), ол патшалық тегінен емес еді, сондықтан үйлену рәсімі құпия түрде өтті. Бұл, герцогтың үлкен ағасы Ебба Брагеден мәжбүрлі түрде айырылғандай, осы жұпты күштеп ажыратуға жасалған әрекеттердің бәрін сәтсіз етті, өйткені Густав Адольфқа оған үйленуге рұқсат беру үшін оның ақсүйек тегі жеткіліксіз деп танылған. Бірақ бұл Елизаветаның жаңа күйеуінің патшалық дәрежесін бөлісе алмайтынын білдірді, ал неке «морганговобрев» деп есептелді. Карл Филипп 1622 жылғы 25 қаңтарда Ливониядағы Нарва шайқасында ағасының жанында қаза тапқанға дейін бұл құпия сақталды. Елизавета сол жылы (1622–1682) қайтыс болған күйеуінің қызы Елизаветаны дүниеге әкелген кезде неке ашыққа шықты. Патша жесір Кристина анасы мен баласын өз үйіне қабылдап, олардың некесін мойындады. Атағы болмаса да, қыз ақсүйектер қатарына қабылданды және ақырында «Елизавета Гилленхильм» деген атпен әжесінің серігі болды, бұл тегі Васа патшалары мен ханзадаларының династиялық некеден тыс туған балалары үшін дәстүрге айналды. Елизавета Гилленхильм Сёдерманландтағы Тиннелсё қамалы мен поместьесінің мұрагері және екі швед патшайымы – Бранденбургтың Мария Элеонорасы мен Голштейн-Готторптың Хедвиг Элеонорасының күйеуінің әйелі болды. Ол алғаш рет 1645 жылғы 13 қарашада Стокгольмдегі сарайда королева Кристинаның камерагері, ақсүйек Аксель Турессон Натт оч Дагқа (1621–47) үйленді. Олардың ұлы Карл Аксельссон Натт оч Даг Ийо бароны (Friherre till Ijo) атағын алып, Уппсала университетінде студент кезінде қайтыс болды. Екіншіден, Елизавета патша үйінің маршалы Барон Балтазар Марскалкқа үйленді.
On 5 May 1620 the nineteen year old Charles Philip married, Elizabeth Ribbing (1596–1662). Although a noblewoman (her father, Seved Svensson Ribbing, had been Sweden's first Riksskattmästare, and her mother, Anna Gyllenstierna, belonged to one of the realm's leading families), she was not of royal birth so the wedding ceremony was conducted in secret. This rendered futile any attempt to forcibly separate the couple, as had been done when the duke's elder brother was compelled to abandon his great love, Ebba Brahe, whose noble birth had likewise been deemed insufficient to allow Gustavus Adolphus to marry her. But it also meant that Elisabet would never share her new husband's royal rank, the marriage being deemed morgongåvobrev. The secret was kept until Charles Philip died soon after, fighting by his brother's side on 25 January 1622 at Narva in Livonia. The marriage was revealed when Elizabeth gave birth to her late husband's posthumous daughter, Elisabet, later that year (1622–1682). Queen Dowager Christina took mother and child into her household and acknowledged the marriage. Although remaining untitled, the girl was accepted into the nobility, and eventually became mistress of the Queen Mother's Household (Hovmästarinna) as well as her grandmother's companion under the name "Elizabeth Gyllenhielm", that surname having become traditional for children of Vasa kings and princes born outside of dynastic marriage. Elizabeth Gyllenhielm was heiress to the castle and manor of Tynnelsö in Södermanland and lady in waiting of two Swedish queens consort, Maria Eleonora of Brandenburg and Hedwig Eleonora of Holstein Gottorp. She was first married at the palace in Stockholm on 13 November 1645 to the nobleman, Axel Turesson Natt och Dag (1621–47), Queen Christina's chamberlain. Their son, Karl Axelsson Natt och Dag, died as a student at the University of Uppsala, having become Baron of Ijo (Friherre till Ijo). Secondly, Elizabeth wed Baron Baltasar Marskalk, Master of the Royal Household.