Еуропа күні: Бітім мен бірлік мерекесі

Кіріспе

Еуропалық одақ жыл сайын атап өтетін Еуропа күні – Еуропа Кеңесі 5 мамыр күні, ал Еуропалық Одақ 9 мамыр күні «Еуропадағы бейбітшілік және бірлік» мерекесін тойлайды. Еуропа күні алғаш рет 1964 жылы Еуропа Кеңесімен мойындалды. Кейіннен Еуропалық Одақ 1950 жылғы Шуман декларациясын еске алу мақсатында өз Еуропа күнін атап өтуді бастады, бұл декларация алғаш рет Еуропалық көмір және болат қауымдастығын ұсынды, сондықтан оны кейбіреулер «Шуман күні» немесе «Бірлескен Еуропа күні» деп те атайды. Екі күн де Еуропа туын көтеріп тойланады.

Тарих

Еуропа Кеңесі 1949 жылғы 5 мамырда құрылды, сол себепті ол 1964 жылы мереке ретінде белгілегенде осы күнді тойлау үшін таңдады. Еуропалық Одақтың «Еуропа күні» 1985 жылы Еуропалық қауымдастықтар (ЕО-ның алдыңғы ұйымы) тарапынан енгізілді. Бұл күн 1950 жылғы 9 мамырда Роберт Шуман ұсынған Шуман декларациясын еске түсіреді, онда француз, итальян және Батыс Германияның көмір және болат өнеркәсібін біріктіру ұсынылды. Бұл 1951 жылғы 18 сәуірде құрылған Еуропалық көмір және болат қауымдастығының құрылуына әкелді. 1985 жылы Еуропалық комиссия Пьетро Адоннино төрағалық еткен «Халық Еуропасы үшін» атты арнайы комиссияның есебіне жауап ретінде «мәдени иконалардың» бірнешеуін іске қосты. Мақсаты – Еуропалық интеграцияны жеңілдету, ЕО мүше мемлекеттерінің халқы арасында жалпы еуропалық ұлттық сананы қалыптастыру арқылы. Еуропалық Кеңес 1985 жылғы 29 маусымда Миланда «Еуропа күнін», Еуропа туын және басқа да нышандарды қабылдады. 1993 жылы Еуропалық Одақ құрылғаннан кейін ұлттық және аймақтық билік органдары Еуропа күнін тойлауды едәуір күшейтті. Германия, әсіресе, тек күнді тойлаумен шектеліп қоймай, 1995 жылдан бастап оны 9 мамырға арналған «Еуропа аптасына» (de) дейін ұзартты. Польшада 1991 жылы құрылған, Еуропалық интеграцияны қолдайтын польшалық ұйым Polska Fundacja im. Роберта Шумана алғаш рет 1999 жылы Еуропа күнінде Варшавада Шуман шеруін ұйымдастырды, ол кезде Польшаның Еуропалық Одаққа қосылуын жақтады. 2008 жылға қарай 9 мамыр «Еуропа күні» ретінде «Еуропа бойынша» тойланды. 2019 жылы 9 мамыр Люксембургте Еуропа күнін атап өту үшін жыл сайынғы ресми мереке күніне айналды. Еуропалық Одақтың өзінің емес, Еуропалық көмір және болат қауымдастығының құрылған күнін таңдауы Шуманның экономикалық өсуді ынталандыру және Франция мен Германия арасындағы бейбітшілікті нығайту туралы сөзінде «Еуропалық Одақтың негізгі институционалдық құрылымы болу» мүмкіндігін болжағандығы туралы түсінік қалыптастырды. Еуропалық Конституция Еуропалық Одақ шарттарындағы барлық еуропалық символдарды заң жүзінде бекітуге тиіс еді; алайда, 2005 жылы шарт ратификацияланбады және қолданылуы қазіргі де-факто жағдайда жалғасты. Конституцияның орнына келген Лиссабон шарты символдарды қолдайтын 16 мүшенің мәлімдемесін қамтиды. Еуропалық Парламент 2008 жылдың қазан айында Еуропа күнін «ресми түрде мойындады».

The Council of Europe was founded on 5 May 1949, and hence it chose that day for its celebrations when it established the holiday in 1964. The "Europe Day" of the EU was introduced in 1985 by the European Communities (the predecessor organisation of the EU). The date commemorates the Schuman Declaration of 9 May 1950, put forward by Robert Schuman, which proposed the pooling of French, Italian and West German coal and steel industries. This led to the creation of the European Coal and Steel Community, the first European Community, established on 18 April 1951. A "raft of cultural icons" was launched by the European Commission in 1985, in reaction to the report by the ad hoc commission "for a People's Europe" chaired by Pietro Adonnino. The aim was to facilitate European integration by fostering a Pan European identity among the populations of the EC member states. The European Council adopted "Europe Day" along with the flag of Europe and other items on 29 June 1985, in Milan. Following the foundation of the European Union in 1993, observance of Europe Day by national and regional authorities increased significantly. Germany in particular has gone beyond celebrating just the day, since 1995 extending the observance to an entire "Europe Week" (de) centered on 9 May. In Poland, the Polska Fundacja im. Roberta Schumana, a Polish organisation advocating European integration established in 1991, first organised its Warsaw Parada Schumana on Europe Day 1999, at the time advocating the accession of Poland to the EU. Observance of 9 May as "Europe Day" was reported "across Europe" as of 2008. In 2019, 9 May became an official public holiday in Luxembourg each year, to mark Europe Day. The EU's choice of the date of foundation of the European Coal and Steel Community rather than that of the EU itself established a narrative in which Schuman's speech, concerned with inducing economic growth and cementing peace between France and Germany, is presented as anticipating a "vocation of the European Union to be the main institutional framework" for the much further reaching European integration of later decades. The European Constitution would have legally enshrined all the European symbols in the EU treaties; however, the treaty failed to be ratified in 2005, and usage would continue only in the present de facto manner. The Constitution's replacement, the Treaty of Lisbon, contains a declaration by sixteen members supporting the symbols. The European Parliament "formally recognised" Europe Day in October 2008.

Заңдық тану

Еуропа күні – Еуропалық одақ мекемелерінің қызметкерлері үшін мемлекеттік мереке. 2019 жылы Люксембургте мемлекеттік мереке деп жарияланды, сондай-ақ Косовода да мемлекеттік мереке болып табылады. Хорватияда бұл "еске алу күні", ол заңмен танылған күн, бірақ мемлекеттік мереке емес; Литвада заңмен танылған естелік күні; ал Германияда – "ту күні" (Beflaggungstag), онда федералды жарлық бойынша тулар көрсетілуі міндетті. Еуропа күні Румынияда да тойланады, ол Румынияның Мемлекеттік тәуелсіздік күнімен (Румынияның тәуелсіздік күні) бірге келеді. 2003 жылдан 2023 жылға дейін Украинада Еуропа күні мамыр айының үшінші сенбісінде тойланды. 2023 жылдың 8 мамырында Украина Президенті Еуропа күнін ЕО мүше мемлекеттерімен бірдей 9 мамырда тойлау туралы жарлық шығарды.