Кіріспе
Бөжәлердің кіші класы Птериготалар (πτερυγωτός) – барлық қанатты жәндіктерді және екінші реттік қанаты жоқ (яғни, ата-тегі қанатты болған, бірақ кейіннен эволюция барысында қанатын жоғалтқан жәндіктер тобы) түрлерін қамтитын жәндіктердің кіші класы. Птериготалар тобының құрамындағы жәндіктердің саны барлық жәндіктердің 99,9% құрайды. Оған кірмейтін топтар – Археогната (секіретін қылқаяқтылар) және Зигентома (күміс балықтар мен отты құйрықтар), екі примитивті қанаты жоқ жәндіктер тобы. Сондай-ақ, енді жәндіктерге жатпайтын үш топтан тұратын Энтoгната да кірмейді: Протура, Коллембола және Диплюра. Археогната мен Зигентомадан өзгеше, птериготалардың ішінде стили немесе көпіршіктер жоқ (кейбір зигентомаларда да кездеспейді), және көптеген шөпбездерден басқа, ата-тегі қанатсыз болған жәндіктерге тән медиандық терминалдық жіпше де жоқ. Бұл топтың ең көне өкілдері шамамен 328–324 миллион жыл бұрын орта карбон кезеңінде пайда болды, содан кейін топ тез қарқынмен түрленуге ұшырады. Молекулалық сағат бойынша олардың силурий немесе девон кезеңдерінде пайда болғаны туралы болжамдар қазба жәндіктерінің мәліметтеріне сүйенсек, ықтимал емес және бұл аналитикалық қате болуы мүмкін.
The Pterygota (πτερυγωτός) are a subclass of insects that includes all winged insects and the orders that are secondarily wingless (that is, insect groups whose ancestors once had wings but that have lost them as a result of subsequent evolution). The pterygotan group comprises 99.9% of all insects. The orders not included are the Archaeognatha (jumping bristletails) and the Zygentoma (silverfishes and firebrats), two primitively wingless insect orders. Also not included is Entognatha, which consist of three orders no longer considered to be insects: Protura, Collembola, and Diplura. Unlike Archaeognatha and Zygentoma, the pterygotes do not have styli or vesicles on their abdomen (also absent in some zygentomans), and with the exception of the majority of mayflies, are also missing the median terminal filament which is present in the ancestrally wingless insects. The oldest known representatives of the group appeared during the mid Carboniferous, around 328–324 million years ago, and the group subsequently underwent a rapid explosive diversification. Claims that they originated substantially earlier during the Silurian or Devonian based on molecular clock estimates are unlikely based on the fossil record, and are likely analytical artefacts.
Жүйелілік
Дәстүрлі түрде бұл топ Paleoptera және Neoptera инфракласстарына бөлінген. Бірақ қазіргі таңдағы зерттеулер бойынша, алғашқысы парафилетикалық топ болуы мүмкін деген күдік туып отыр, ал оны бөлу немесе тарату сияқты жақсырақ шешімдер қазір талқыланып жатыр. Сонымен қатар, неоптерлердің бір-бірімен қарым-қатынасы әлі толық анықталған жоқ. Экзоптиготалар, неоптерлер ішіндегі көне гемиметаболалық жәндіктердің жиынтығы болуы мүмкін, бұл палеоптерлердің жалпы жәндіктерге қатысты жағдайымен ұқсас. Голометаболалық эндоптиготалар өте жақын туыстар болып көрінеді, алайда олардың статусы әлі келісімге келмеген бірнеше кладтарды қамтиды. Төмендегі жіктеу схемасы жоғарыдағыдан гөрі егжей-тегжейлірек, себебі ол қазба жәндіктер тобын дұрыс орналастыруға жарайсыздау.