Кіріспе

Джон Фредерик Хартранфт (16 желтоқсан 1830 – 17 қазан 1889) – американдық саясаткер және әскери шенеунік. 1865 жылдың 7 шілдесінде Америка президенті Авраам Линкольнге қастандық жасауға сөз байласқандарға өлім жазасын оқыған. Америка Азамат соғысы кезінде Одақ армиясында генерал-майор шеніне жеткен, сондай-ақ Булл-Ран шайқасының бірінші күніндегі ерлігі үшін АҚШ-тың Құрмет медалімен марапатталған.

Ерте өмір және мансап

Хартранфт Пенсильвания штатының Нью-Ханновер қалашығындағы Фэглисвилл ауылында, Поттстаунға жақын жерде, этникалық неміс-американдықтары Мэри Лидия (Бухер) мен Сэмюэл Энгл Хартранфтың ұлы болып дүниеге келді. Хартранфт Норристоунда жергілікті білім алды, оның отбасы ол бала кезінде осы қалаға көшіп келген. Ол Мерсерсбургтегі Маршалл колледжінде оқыды, ол кейіннен Ланкастердегі Франклин және Маршалл колледжінің негізін қалады. Ол Нью-Йоркке көшіп, 1853 жылы Шенектадидегі Юнион колледжінде азаматтық инженер мамандығын бітірді. Шығыс Пенсильванияда екі теміржолда қысқа уақыт жұмыс істегеннен кейін, ол үйіне, Норристоунға оралып, әкесіне жылжымайтын мүлік және дилижанс бизнесінде көмектесті. 1854 жылы ол Пенсильвания штатының Монтгомери округінің шерифінің орынбасары болып тағайындалды. Сол жылы ол Салли Дуглас Себрингке үйленді. Олардың алты баласы болды, бірақ үшеуі нәресте шағында қайтыс болды. Хартранфт Норристоун өрт сөндіру бригадасының және жергілікті масон ложасының белсенді мүшесі болды. "Заңды оқып" тәжірибелі заңгерлік фирмада стажировкадан өткеннен кейін, Хартранфт 1860 жылы адвокаттық алқаға қабылданды. Ол Пенсильвания милициясына қатысып, полковник шеніне дейін көтерілді.

Азаматтық соғыс

1861 жылдың сәуір айында Хартранфт Норристаун қаласында 90 күндік мерзімге шақырылған Монтгомери округінің полкін құрды, ол 4-ші Пенсильвания ерікті жаяу әскерінің полковнигі болды. Олардың қызмет мерзімі біткен соң полк Пенсильванияға қайтып келді, бірақ бұл Булл-Ран шайқасының алдындағы күн болды және атыс-шабыс басталып кеткен еді. Хартранфт өзінің әскерлерінің үйлеріне қайту туралы шешіміне қатты ренжіді. Ол 1861 жылдың 21 шілдесінде армиямен бірге шайқасу үшін қалды. Бұл әрекеті үшін 1886 жылдың 21 тамызында ол Пенсильваниялық полковник Уильям Б. Франклинге көмек көрсеткені үшін Құрмет медалін алды. Марапаттамасында былай делінген: "Қызмет мерзімі бітіп қалғаннан кейін ерікті түрде көмекші болып қызмет етті және шайқасқа қатысты, шатасқан бірнеше полктерді қайта жинап, өзін ерекше көзге түсірді". Кейіннен олар Фредериксбург шайқасына қатысты. 51-ші Пенсильвания полкі Батыс майданына ауыстырылды, онда Хартранфт Виксбург, Кэмпбелл станциясы және Ноксвилл шайқастарында болды; соңғы екі шайқаста ол әлі де полковник болған кезде IX корпустың 2-ші дивизиясының командирі болды. 1864 жылғы құрлықтағы науқанда ол IX корпустың 3-ші дивизиясының 1-ші бригадасын басқарды, Wilderness және Спотсильвания шайқастарына қатысты. 1864 жылдың 12 мамырында ол бригадир-генерал шеніне көтерілді. Ол Ричмонд және Петербургке қарсы операцияларды жалғастырды. Оның бригадасы Пиблс фермасы шайқасында көзге түсті. IX корпус қайта ұйымдастырылғанда Хартранфтқа жаңадан құрылған Пенсильвания полктерінен тұратын жаңа 3-ші дивизияның басқаруы тапсырылды. Хартранфт генерал-лейтенант Улисс С. Гранттың Конфедерация генерал-лейтенанты Роберт Э. Лидің Форт-Стедман шайқасындағы соңғы шабуылын жеңгені үшін генерал-майор шеніне өкіметтік түрде көтерілді. Ол сынақтан өтпеген дивизиясын резервтен алып келіп, басып алынған бекіністі қайтару үшін қарсы шабуыл жасады. АҚШ Президенті Авраам Линкольнге жасалған қастандықтан кейін Хартранфт Вашингтондағы Ескі Капитолий түрмесінің командирі және Линкольнге жасалған қастандық ісі бойынша сотталушылардың ісін қарау кезінде арнайы проконсул маршалы болып тағайындалды: Джордж Атцеродт, Дэвид Герольд, Льюис Пэйн (сонымен қатар Льюис Пауэлл деп те белгілі) және Мэри Сурратт, ол АҚШ үкіметінің жазалаған алғашқы әйелі болды. Сот процесі 1865 жылдың 9 мамырынан басталып, маусым айының соңында Атцеродт, Герольд, Пэйн және Сурратттың кінәлі деп табылғанға дейін жалғасты. 1865 жылдың 7 шілдесінде сағат 13:15-те Хартранфт оларды қазір Форт Лесли МакНейр деп аталатын жердегі дарға асуға алып барды. Сотталғандардың соңғы сөздері бар ма деп сұрағанда, Атцеродт пен Пэйннің рухани кеңесшілері екеуі де Хартранфтқа және оның қол астындағы офицерлер мен сарбаздарға тұтқында болған кезде көрсеткен мейірімділіктері үшін алғыс айтқысы келетінін мәлімдеді. "Нью-Йорк Таймс" газетінің хабарлауынша, әрбір тұтқын үшін дұға оқылғаннан кейін "генерал Хартранфт Соғыс департаментінің бұйрығын оқыды, онда президенттің өлім жазасын орындау туралы жарлығы жазылған". Содан кейін тұтқындар сағат 13:25-те бірдей дарға асылды.

Соғыстан кейінгі өмір және саяси мансап

Соғыстан кейін Хартранфт партиялық бағытын өзгертіп, республикашыл болды. 1867-1873 жылдар аралығында ол бұрынғы генерал Джон У. Гиридің Пенсильвания штатындағы әкімшілігінде Бас аудитор болып тағайындалды. Хартранфт 1872 жылы губернатор болып сайланды. Ол білім беруді, қалалық реформаларды, банк ісін реттеуді, өнеркәсіп пен сауданы жақсартуды және Ұлттық гвардияны қайта ұйымдастыруды ынталы түрде қолдады. Ол афроамерикандықтардың сайлау құқығын қолдады, жемқорлыққа бой алған Саймон Камероннің саяси машинасымен күресті және жұмысшылардың құқықтарын қорғады. Оның басшылығымен штаттың конституциясы қайта қаралып, 1873 жылғы Конституция ретінде бекітілді. Бұл конституция арнайы және жергілікті заңнаманы тыйым салды, сондай-ақ штат заң шығарушыларының өкілдік мерзімін ұлғайтты: Өкілдер палатасының мерзімі бір жылдың орнына екі жылға, ал Сенаттың мерзімі үш жылдан төрт жылға дейін ұзартылды. 1876 жылы ол Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. 1875 жылдан 1877 жылға дейін Одақ ардагерлерінің ұйымы – Республиканың Ұлы Армиясының 5-ші бас қолбасшысы болды. Ол сондай-ақ АҚШ-тың адал легионының әскери орденінің мүшесі еді. 1876 жылы АҚШ ұлттық тәуелсіздігінің 100 жылдығын тойлады. Хартранфт Пенсильвания штаты Филадельфиядағы Фэрмаунт паркінде өткен тойдың бастамасы болғанын көрді. 1876 жылғы маусымда өткен Республикалық Ұлттық конвентте ол президенттікке үміткер болды, бірақ Огайо штатынан Рутерфорд Б. Хейс таңдалды. Хейс Азамат соғысы кезінде Хартранфтпен бір армия корпусында қызмет еткен. Екінші мерзімінде 1870-ші жылдардың басындағы өнеркәсіптік өркендеуден кейін экономикалық дағдарыс, өнеркәсіптегі жалақының төмендеуі және жұмыссыздық ұлттық еңбек қозғалысына және наразылықтарға әкелді, бұл 1877 жылғы Ұлы Теміржол ереуілінде жетегіне жетті. Елеулі тәртіпсіздіктерге теміржолмен байланысты тәртіпсіздіктер мен 1877 жылғы жалпы ереуілдер кірді, олар Филадельфия, Питтсбург, Рединг және Скрантон сияқты бірнеше өнеркәсіптік қалаларда болды. Антрацит көмір аймақтарында Моли Магуайрлармен де қақтығыстар болды. Хартранфт штаттық милицияны, содан кейін федералды әскерлерді тәртіпті сақтау үшін шақырды. Филадельфия, Рединг және Питтсбург қалаларында өрттер қойылды, теміржолдың көптеген нысандары мен жабдықтары, әсіресе Питтсбургте өртенді. Федералды әскерлер тыныштықты қалпына келтіргенге дейін Скуилкил өзенінің бойында 11 адам қаза тапты. Кейін Хартранфт еңбек одақтарын мойындауды және талаптарды төрелік етуді ұсынды. Питтсбургтегі азаматтармен милицияны күреске жібергені үшін губернатордың бұрынғы тәжірибесіне алаңдаған Аллегейни округінің округтік прокуроры Хартранфты өзінің негіздерін түсіндіру үшін үлкен қазылар алдында пайда болуға мәжбүрлеуге тырысты. Хартранфт қатысудан бас тартқанда соттар оны қолдады. Олардың шешімі «Хартранфт шешімі» деп аталды. Хартранфт 1879 жылы Монтгомери округіндегі үйіне оралды, онда ол АҚШ пошта шебері лауазымын қабылдады. Кейіннен ол Филадельфиядағы порт коллекторы болып тағайындалды (1881-1885). Ол сондай-ақ Пенсильвания Ұлттық гвардиясының қолбасшысы болып қайта тағайындалды, оны дамытуға көмектескен еді. 1886 жылдың 26 тамызында Хартранфт 1861 жылғы Булл-Ран шайқасындағы батылдығы үшін Құрмет медалімен марапатталды. Джон Хартранфт Норристаунда қайтыс болды және Норристаунның жанында, Пенсильвания штатының Батыс Норритон қалашығындағы Монтгомери зиратында жерленді. Кейін Пенсильвания Ұлттық гвардиясы оның қабірі үшін обелиск орнатты. Оның орнын Пенсильвания Ұлттық гвардиясы дивизиясының командирі Джордж Р. Сноуден иеленді.

Еске алу

Харрисбургтегі Пенсильвания Капитолий ғимаратының жанына Хартранфты құрметтеу үшін ат мүсіні орнатылды. Азамат соғысы ардагерлерінің ұлдарының 15-ші лагері оның құрметіне аталған. Петербург және Виксбургтегі мәрмәр ескерткіштер оның Азамат соғысындағы қызметін еске алады. Норристаундағы және Филадельфиядағы бір бастауыш мектептің есімі губернатордың атымен аталады. Солтүстік Филадельфияның Хартранфт ауданы, сондай-ақ Филадельфиядағы спорт кешеніне жақын Оңтүстік Филадельфияның Пакер Парк ауданындағы көше де оның құрметіне аталған. Пенсильвания мемлекеттік университетінің Университет паркі кампусындағы жатақхана оның атымен аталған. Пенсильвания штатының Монтгомери округінде оның құрметіне үш даңғыл аталды: біріншісі Норристаун қаласында, ол оның жерленген жеріне, зиратқа апаратын даңғыл. Қалған даңғылдар жақын орналасқан Шығыс Норритон қалашығында және Форт-Вашингтон, Үстіңгі Дублин қалашығында орналасқан. Питтсбургтің Бруклин ауданындағы көше де оның атымен аталған. 1899 жылдан бастап Харрисбургте C. E. Blair and Sons компаниясы General Hartranft маркалы темекіні шығара бастады.