Ашаршылықтан құтқару жөніндегі ұйымдастырылған көмек

Кіріспе

Азық-түлік тапшылығына ұшыраған халықты қамтамасыз етуге бағытталған ұйымдастырылған күш – ашаршылық болған аймақтағы аштықты азайтуға жасалған ұйымдастырылған тыраныс. Ашаршылық – бұл аймақ немесе ел халқының көп бөлігінің нашар тамақтануы салдарынан аштықтан өлім-жітімнің жиілеуі. Қазіргі әлемнің технологиялық және экономикалық мүмкіндіктері бұрынғыдан әлдеқайда артық болғанына қарамастан, ашаршылық әлі де әлемнің көптеген аймақтарында, әсіресе дамып келе жатқан елдерде кездеседі. Бүгінде Дүниежүзілік азық-түлік бағдарламасының мәліметінше, қақтығыстар ашаршылықтың басты себебі болып табылады, ал климаттың өзгеруі және COVID-19 пандемиясының салдары аштықтан зардап шегушілер санын күрт арттыруда. COVID-19 таралуын шектеуге бағытталған шаралар бүкіл әлемдегі экономикаға нұқсан келтіріп, миллиондаған адамды жұмыссыздық пен кедейлікке түсірді, соның салдарынан үкіметтер мен донорлар ең осал топтардың азық-түлік және тамақтану қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін жеткілікті ресурстарға ие болмай қалды. Заманауи көмек көрсету ұйымдары ашаршылықтың әртүрлі деңгейлерін ашаршылық шкаласы бойынша жіктейді. Бұрын ашаршылыққа ұшыраған көптеген аймақтар технологиялық және әлеуметтік даму арқасында өзін қорғауға қол жеткізді. Ашаршылықты жоюға алғашқы болып Нидерланды қол жеткізді, ол 17 ғасырдың басында ірі экономикалық державаға айналып, күрделі саяси жүйе құрғаннан кейін бейбіт уақыттағы соңғы ашаршылығын бастан өткерді. Бұл мәселедегі белгілі экономист, Нобель сыйлығының лауреаты Амартия Сен, толыққанды демократия ешқашан ашаршылыққа ұшырамағанын атап өтті, бірақ демократиялық қоғамда да нашар тамақтану мүмкін екенін мойындайды және 19 ғасырдың ортасындағы Ирландияны толыққанды демократия деп санамайды. Әлемдік азық-түлік көмегінің көп бөлігі кедейлік эндемикалық болған аймақтардағы адамдарға, ашаршылықтан басқа табиғи апаттардан (мысалы, 2004 жылғы Үнді мұхитындағы цунами құрбандары) зардап шеккендерге немесе қақтығыстар салдарынан егістіктерін жоғалтқандарға (мысалы, Суданның Дарфур аймағында) беріледі. Аштықтың тікелей салдарынан зардап шегіп жатқан адамдарға азық-түлік көмегінің шамалы бөлігі ғана жетеді.

Organized effort to provide food to an undernourished population

Famine relief is an organized effort to reduce starvation in a region in which there is famine. A famine is a phenomenon in which a large proportion of the population of a region or country are so undernourished that death by starvation becomes increasingly common. In spite of the much greater technological and economic resources of the modern world, famine still strikes many parts of the world, mostly in the developing nations. Today, conflict is the biggest famine driver according to the World Food Programme, while climate change and the fallout of COVID 19 are contributing to sharply increasing hunger numbers. Measures to curb the spread of COVID 19 have hit economies worldwide, pushing millions into unemployment and poverty, and leaving governments and donors with fewer resources to address the food and nutritional needs of those most vulnerable. Modern relief agencies categorize various gradations of famine according to a famine scale. Many areas that suffered famines in the past have protected themselves through technological and social development. The first area in Europe to eliminate famine was the Netherlands, which saw its last peacetime famines in the early 17th century as it became a major economic power and established a complex political organization. A prominent economist on the subject, Nobel laureate Amartya Sen, has noted that no functioning democracy has ever suffered a famine, although he admits that malnutrition can occur in a democracy and he does not consider mid 19th century Ireland to be a functioning democracy. The bulk of the world's food aid is given to people in areas where poverty is endemic; or to people who have suffered due to a natural disaster other than famine (such as the victims of the 2004 Indian Ocean Tsunami), or have lost their crops due to conflicts (such as in the Darfur region of Sudan). Only a small amount of food aid goes to people who are suffering as a direct consequence of famine.

Әдістер

Аштық туралы кітабында Фред Кьюни былай деп жазды: "Көмек операциясы басталғанда, азық-түлік импортталған жағдайда адам өмірін сақтау мүмкіндігі зор дәрежеде төмендейді. Ол елге келгенде және адамдарға жеткенге дейін, көптеген адам қаза болады". Ол одан әрі: "Деректерге сәйкес, 1992 жылы Сомалиге жіберілген үлкен азық-түлік көлемінің аштықтың салдарына тигізген әсері шамалы болды және ауылдық жерлерге жеткілікті және тұрақты түрде жеткізілген кезде өлім-жітімнің көрсеткіші ең жоғары деңгейге жетіп, азайған еді" деді. – Эндрю С. Нациос (АҚШ Халықаралық даму агенттігінің әкімшісі).

Көмек көрсететін ұйымдар арасында азық-түлік орнына ақша немесе ақшалай купон беру – аштықпен күресу үшін, әсіресе азық-түлік бар, бірақ қолжетімді емес аймақтарда, арзан, жылдам және тиімді әдіс екені көріне бастады. 2008 жылға таяу маңызда БҰҰ-ның Дүниежүзілік азық-түлік бағдарламасы (ДЖАБ), ең ірі үкіметтік емес азық-түлік таратушысы, кейбір аймақтарда азық-түлік орнына ақша және купон таратуды бастайтынын жариялады. ДЖАБ-тың атқарушы директоры Джозет Ширан бұл жоспарды азық-түлік көмегіндегі "революция" деп сипаттады.

Уақытша емдік азық-түлік

Ден қоректің жетіспеуі – бұл тек тамақ жетіспеушілігі ғана емес, ол медициналық жағдай. Ауыр ден қоректің салдарынан зардап шеккен адамдардың, әсіресе балалардың денелері қалыпты тамақты өңдей алмайды. Науқастарды күріш немесе қайнатылған тағам сияқты тағамдармен тамақтандырудың орнына, бір айға дейін немесе олардың денелері дәстүрлі тағамдарды өңдей алғанға дейін емдік тағамдармен тамақтандырады. Қолданылатын емдік тағамдардың екі негізгі түрі бар: таза сумен дайындалатын және тек қадағалау астында қолданылатын ұнтақталған формулалар (F 75, F 100, BP 100); және үйде қадағалаусыз қолдануға болатын арахис пастасынан жасалған дайын тағамдар (Plumpy'nut, Plumpy'doz, eeZeePaste RUTF). F 75 (1-кезеңдегі емдік сүт): таза сумен дайындалатын сүт негізіндегі ұнтақ, ол ауыр ден қоректің салдарынан зардап шеккен балаларға емге алғаш келген кезде беріледі. Әдетте ол бір-үш күн беріледі, ал квашиоркор болған жағдайда ең көп жеті күн беріледі. Бұл баланың салмағын арттыру үшін емес, тек қана тамақты қорытуға дайындау үшін беріледі. F 100 (2-кезеңдегі емдік сүт): таза сумен дайындалатын сүт негізіндегі ұнтақ. Оның құрамында F 75-тен гөрі көбірек ақуыз және калория бар, ол тез салмақ алуға және денеге қалыпты тамақты қорытуға дайындау үшін жасалған. Ол арахис пастасына негізделген дайын тағамдармен салыстырғанда тиімсіз деп сынға ұшыраған. BP 100 (2-кезеңдегі емдік тағам): F 100 сияқты қолданылатын бидайдан жасалған ұнтақ. Plumpy'nut, Plumpy'doz, eeZeePaste RUTF: әртүрлі жеуге дайын арахис пастасы, сүт ұнтағы, қант, майлар, минералдар мен витаминдердің қоспасы, F 100-ге балама ретінде қолданылады. Өнімдер су қоспай және арастырмай жеуге дайын пакеттерде келеді. Олар ата-аналарды немесе қамқоршыларды өздерінің ден қоректің жетіспеуінен зардап шеккен балаларын өздерінің қауымдастықтарында тамақтандыруға міндеттейді, оларды тамақ тапшылығынан зардап шеккен балаларын ауруханаға немесе емдік тамақтандыру орталықтарына көмек алу үшін алып келуді мәжбүрлеудің орнына. "Уолл-стрит журналы" былай деп жазды: "Диетологтар алғаш рет емді аурулардың тез таралатын ауруханалар мен шұғыл тамақтандыру орталықтарынан тыс, ден қоректің жетіспеуінен зардап шеккен балалар тұратын қауымдастықтарға жеткізе алады". Ден қоректің жетіспеуінен зардап шеккен балалар күрделі тағамдарды қорыта алатын болса, бұлшықеттердің өсуін арттыру үшін жоғары деңгейдегі ақуызды өнімдерді қолдануға болады. Өсімдік ақуызынан жасалған тағамдар, мысалы, текстураланған өсімдік ақуызы ұсынылған. Олар жоғары мөлшерде ақуыз қамтиды, сонымен қатар ұзақ сақталады және арзан. Сонымен қатар, тофу сияқты өсімдік ақуызын жануар ақуызына қарағанда тұрақты түрде өндіруге болады. Бұл Дарфур сияқты аймақтарда маңызды мәселе, онда мал шаруашылығы егістік жерлерді үнемі жоюға себеп болады.

Malnutrition is a medical condition, not just a lack of food. The bodies of severely malnourished humans, especially children, are unable to process regular food. Instead of being fed food such as rice or porridge, patients are fed therapeutic food for up to one month, or until their bodies are able to process traditional foods. There are two main types of therapeutic foods in use: Powdered formulas (F 75, F 100, BP 100) to be prepared with clean water and to be used only under supervision; and ready to eat peanut paste formulations (Plumpy'nut, Plumpy'doz, eeZeePaste RUTF) which can be used at home without supervision. F 75 (phase 1 therapeutic milk): a milk based powder to be prepared with clean water, that is given to severely malnourished children when they first arrive for treatment. It is normally given for one to three days, in cases of kwashiorkor it can be given for a maximum of seven days. It is not intended to cause the child to gain weight, but only to condition the body to digest food. F 100 (phase 2 therapeutic milk): a milk based powder to be prepared with clean water. It contains more protein and calories than F 75, and is designed for rapid weight gain, and to prepare the body for digestion of normal food. It has been criticized as ineffective compared to ready to use therapeutic peanut paste based foods. BP 100 (phase 2 therapeutic food): a wheat based powder to be used in a similar manner to F 100. Plumpy'nut, Plumpy'doz, eeZeePaste RUTF: various ready to eat mixtures of peanut paste, milk powder, sugar, fats, minerals and vitamins, to be used as an alternative to F 100. The products come in ready to eat packets that require no water or mixing. They put parents or guardians in charge of feeding their own malnourished children in their own communities, rather than forcing them to always bring their malnourished children to hospitals or therapeutic feeding centers for assistance. The Wall Street Journal noted: "Nutritionists for the first time can take treatment beyond crowded emergency feeding centers and hospitals settings, where disease can spread rapidly, and into communities where malnourished children live." After the malnourished children recover enough to be able to digest complex foods, products containing higher levels of protein can be used to increase muscle growth. Plant protein foods such as textured vegetable protein have been advocated. Besides containing high amounts of protein, they also have a long shelf life and are inexpensive. Also, similar to tofu, plant protein can be manufactured in a more sustainable way than animal protein. This is an important question in areas such as Darfur, where cattle farming contributes to constant destruction of arable farmland.

Қазіргі рельеф

Бүгінде Бейбітшілік корпусы, діни ұйымдар және қайырымдылық қоры бүкіл әлемде аштық көрген адамдарды тамақтандырады, әсіресе аштықтан ең көп зардап шеккен елдерде. Олар оларды тамақпен қамтамасыз етумен қатар, өздеріне жететін егін өсіруді үйретеді. Кейбір жерлерде (мысалы, шөл, тасты далалар немесе суық шөлдер) егін шаруашылығы өте қиын немесе мүмкін емес. Мұндай жерлер егістікке жарамсыз деп аталады. Сондықтан да сол аймақтарда ашаршылық қайталана береді. Осындай қиын жағдайларда азық-түлік өсірудің жаңа тәсілдері ойлап табылды. Бұл жаңа тәсілдерге: азотты тыңайтқыштар, гибридтік азық-түлік дақылдары, құдықтар қазу, тұзды теңіз суын тәтті суға айналдыратын кері осмос технологиясы, жылыжайлар, гидропоника, каналдар қазу, жел мен шаңнан қорғану үшін топырақ үймелері, милар оқшаулағыштары және тұрақты егіншілік кіреді.