Кіріспе

АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Gato класты суасты кемесі

Екінші қарауыл

1944 жылы 21-22 наурызда Батыс Жаңа Гвинеяның солтүстігінде және Даваоның оңтүстігінде екінші әскери патруліне бағыт алғанда, "Дартер" Милн шығанағында отын толтырды. 30 наурызда ол бір кемені батырып, содан кейін Жаңа Гвинея жағалауында Одақтастардың қону операциясы кезінде күзетте болды. 29-30 сәуірде ол отын алу үшін Дарвинге кірді, сосын 23 мамырға дейін патрульдік аймағына қайтып келді, және Манус аралына жетті.

Үшінші қарауыл

Қайта жабдықталғаннан кейін, 21 маусымда ол үшінші соғыс патрулі үшін Хальмахера және Минданао аймағындағы суларға қайта шықты. 1944 жылғы 29 маусымда ол Моротай жанында жапондық "Цугару" мина тастау кемесін (IJN minelayer Tsugaru) баттырды және шабуылының нәтижесінде қайтадан күшті тереңдік зарядтарына ұшырады.

Төртінші қарауыл

1944 жылғы 8 тамызда Брисбенге қайтып келген «Дартер» төртінші және соңғы соғыс патрулін аяқтады. Ол Селеб теңізі мен Оңтүстік Қытай теңізін қарап шықты, 10 қыркүйекте Дарвинге отын алу және ұсақ жөндеулер жасау үшін оралды. 27 қыркүйекте қосымша отын алу үшін Миос-Вундиге кірді. 1 қазанда Лейтеге шабуылға дайындалу үшін Оңтүстік Қытай теңізінде патрульдеуге «Дейспен» бірге шықты. 12 қазанда танкерлік конвойға шабуыл жасады, ал 21 қазанда «Дейспен» бірге Балабак бұғазына Филиппинге күштерді нығайтуға немесе десант күштеріне шабуыл жасауға жапондық кемелерді бақылау үшін бет алды. «Дартер» мен «Дейс» екі субмаринаға теңіз күштерінен мақтау белгісі және «Дартердің» командирі Дэвид Хейвард МакКлинтокқа Теңіз кресі табысталғанда, 23 қазанда Палаван жотасына жақындаған жапондық Орталық күштерін анықтады. «Дартер» дереу байланыс туралы хабарлама жіберді, бұл соғыстың ең маңызды хабарламаларының бірі болды, өйткені жапондық күштердің орналасқан жері бірнеше күн бойы белгісіз болған. Екі су асты кемесі күштерге жақындап, Орталық күштің крейсерлеріне шабуыл жасап, Палаван жотасындағы шайқасты бастады – бұл Лейте шығанағы үшін шешуші шайқастың алғашқы қадамы болды. «Дартер» ауыр крейсер «Атагоны» батырып, «Такао» крейсерін ауыр зақымдады. «Дейспен» бірге зақымдалған крейсерді Палаван жотасының қиын су жолдары арқылы 24-25 қазанның түн ортасынан кейін «Дартердің» Бомбей сайына тіреліп қалғанға дейін ұшқылап бақты. Су асты кемені сайдан шығаруға тырысқанда, жапондық «Наганами» эсминеці жақындап, оны рифтен шығаруға немесе жоюға тырысты, бірақ кейін келіп кетті. Су деңгейі төмендегенде, «Дейс» пен «Дартердің» оны шығаруға жасаған барлық әрекеттері сәтсіз аяқталды. Барлық құпия құжаттар мен жабдықтар жойылды, ал барлық экипаж «Дейске» көшірілді. «Дартерге» орнатылған жарыққыштар оны жоя алмағандықтан, «Дейс» торпедаларды атты, олар судың тереңдігі аз болғандықтан рифке тиді. Бірақ «Дейс» өз қаруымен 21 рет атып, зақым келтірді. «Рок» шақырылып, «Дартерге» 10 торпеда атты, бірақ нәтижесі болмады. Соңында, 31 қазанда «Наутилус» келді және өз қаруымен 55 рет атып, зақым келтірді. Оның баяндамасында: «Бүгін сағат 11:30-дағы «Дартердегі» жабдықтардың ешқайсысы Жапония үшін ешқандай құндылыққа ие емес, тек металл қалдықтары ретінде ғана қолданылуы мүмкін. «Дартердің» суға батқан тереңдігі – 4 фут». Соғыстың соңында суға батқандықтан, жапондықтар оны қалпына келтіруге тырыспады, ал оның корпусы 1962 жылға дейін жақсы сақталды. «Дейс» «Дартердің» экипажымен 6 қарашада Фримантелге аман-есен жетті. Экипаждың жоғары рухын сақтау үшін «Дартердің» барлық экипажына Висконсин штатының Манитовок қаласында салынып жатқан «Менхаденді» иеленуге бұйрық берілді.

Соғыстан кейінгі

1952 жылдың қаңтарында АҚШ Әскери-теңіз күштерінен келген құтқару тобы кеменің алдыңғы торпедалық бөлімінде қалған алты торпеданы жою үшін апат орнына келді. Торпедалардың айналасына жарыққыштар орналастырылды, осының салдарынан болған жарылыс кеменің бүкіл бауын қиратты. 1998 жылға дейін оның қатты зақымдалған қалдықтары рифтің үстінен көрініп тұр.

Марапаттар

Әскери-теңіз күштерінің мақтау белгісінен бөлек, "Дартер" төрт соғыс патрулінде таба алған төрт шайқас жұлдызымен марапатталды, олардың соңғы үшеуі "сәтті" деп танылды. Ол жапондық кемелердің жалпы салмағы 19429 тоннаны құрайтын кемелерін батырғандығымен есептеледі.