Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қол гранатасының түрі
Type of hand grenade
"Миллс бомбасы" – Уильям Миллс жасаған британдық қол гранаталарының бірнеше түрінің халық арасында танымал аты. Бұл британ әскері қолданған алғашқы заманауи сынықталатын гранаталар болды және Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстарда кеңінен пайдаланылды.
"Mills bomb" is the popular name for a series of British hand grenades which were designed by William Mills. They were the first modern fragmentation grenades used by the British Army and saw widespread use in the First and Second World Wars.
Даму
Уильям Миллс, Сандерлендтен келген қол гранатасын жасаушы, 1915 жылы Англияның Бирмингем қаласындағы Миллс оқ-дәрі фабрикасында "Миллс бомбасын" патенттеді, әзірледі және өндірді. Миллс бомбасы бельгиялық капитан Леон Роландтың бұрынғы жобасынан шабыттандырылды, ол кейін патенттік дауға қатысты. Жаңа Зеландия соғыстарының офицері, полковник Артур Морроу да өзінің патентінің кейбір аспектілері Миллс бомбасына енгізілгенін сенді. Миллс бомбасы 1915 жылы британдық армияда стандартты қол гранатасы ретінде қабылданды және No. 5 деп аталды. Миллс бомбасы көптеген өзгерістерге ұшырады. No. 23 – мылтықтан оқталатын саптамалы негізгі бөлігі бар No. 5 бомбасы болды. Бұл идея No. 36 нұсқасында одан әрі дамыды, ол мылтықтан атуға арналған құбырмен пайдалануға болатын ажыратылатын негіз тақтасына ие болды. Миллс бомбасының соңғы нұсқасы, No. 36M, 1917 жылы Месопотамияның ыстық климатында пайдалану үшін арнайы жасалды және шеллакпен су өткізбейтін жабыққа ие болды, бірақ көп жылдар бойы өндірісте болды. Алғашқыда граната жеті секундтық фитильмен жабдықталған, бірақ 1940 жылғы Франция шайқасында бұл кешігу тым ұзақ екені анықталды, бұл қорғаушыларға жарылыстан құтылуға немесе тіпті гранатаны кері лақтыруға уақыт берді. Сондықтан кешігу төрт секундқа дейін қысқартылды. Британдық армия жеті секундтық фитилі бар гранаталарды мылтыққа орнатылған граната ату құралдарында қолдануды жалғастырды, онда гранатаның толық қашықтығына жетуі үшін фитильдің уақыты қажет болды. "Ананас" типті гранаталардың ауыр сегменттелген корпусы бөлшектердің болжамсыз үлгісіне әкелді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Ұлыбритания тегіс металл қабықшаларында оралған сегменттелген сымдардан жасалған гранаталарды қабылдады. No. 36M Mk. I британдық қарулы күштердің стандартты гранатасы болып қала берді және 1972 жылға дейін Ұлыбританияда өндірілді, содан кейін оны L2 сериясы алмастырды. 36M әлемнің кейбір аймақтарында, мысалы Үндістан мен Пәкістанда қолданыста болды, онда ол 2000 жылдарға дейін өндірілді. Миллс бомбалары соңғы рет 2004 жылы жауынгерлік қимылдарда қолданылды, мысалы, АҚШ теңізшісі Джейсон Данхэмнің қаза болған және оның екі серігінің жараланған оқиғасында. Миллс бомбасын соңғы рет қолданған ірі ел – Үндістан, ол 2021 жылдың тамызында оны жаңа көп режимді қол гранатасымен (MMHG) алмастырды.
William Mills, a hand grenade designer from Sunderland, patented, developed and manufactured the "Mills bomb" at the Mills Munitions Factory in Birmingham, England, in 1915. The Mills bomb was inspired by an earlier design by Belgian captain Leon Roland, who later engaged in a patent lawsuit. Col. Arthur Morrow, a New Zealand Wars officer, also believed aspects of his patent were incorporated into the Mills Bomb. The Mills bomb was adopted by the British Army as its standard hand grenade in 1915 as the No. 5. The Mills bomb underwent numerous modifications. The No. 23 was a No. 5 with a rodded base plug which allowed it to be fired from a rifle. This concept evolved further with the No. 36, a variant with a detachable base plate for use with a rifle discharger cup. The final variation of the Mills bomb, the No. 36M, was specially designed and waterproofed with shellac for use in the hot climate of Mesopotamia in 1917 at first but remained in production for many years. At first the grenade was fitted with a seven second fuse but in the Battle of France in 1940 this delay proved to be too long, giving defenders time to escape the explosion, or even to throw the grenade back. Therefore, the delay was reduced to four seconds. The British Army continued to use grenades with a seven second fuse for use in rifle mounted grenade projectors where the fuse time was required to allow the grenade to reach its full range. The heavy segmented bodies of "pineapple" type grenades result in an unpredictable pattern of fragmentation. After the Second World War, Britain adopted grenades that contained segmented coiled wire in smooth metal casings. The No. 36M Mk. I remained the standard grenade of the British Armed Forces and was manufactured in the UK until 1972, when it was replaced by the L2 series. The 36M remained in service in some parts of the world such as India and Pakistan, where it was manufactured until the 2000s. Mills bombs were still being used in combat as recently as 2004, for example in the incident which killed US Marine Jason Dunham and wounded two of his comrades. The last major operator of the Mills bomb was India who only replaced it in August 2021 with a new Multi Mode Hand Grenade (MMHG).
Модельдер
Жоқ. 5 Mk 1 – алғашқы нұсқасы болды. Жарылғыш зат жоғарғы жағындағы кішкентай дөңгелек тығын арқылы толтырылды, ал детонатор жинағы граната корпусының төменгі бөлігі арқылы орталық түтікке енгізілді, ал соққы механизмі мен серіппе тұтқамен ортасынан тартылып, граната корпусының үстіндегі тіректерге (құлақтарға) бекітілген бөлінген штифт және сақина арқылы (қауіпсіздік штифті/тарту сақинасы) кернеуде ұсталды. 1915 жылдың мамырында шығарылып, 1916 жылы жаппай өндіріс қолға алынғаннан кейін бір жыл өткен соң, ол кеңінен қолданысқа енді. Жоқ. 23 Mk 1, қол/мылтық гранатасы, мылтықтан ату таяқшасы үшін бұрандалы тесігі бар негізгі тығынға ие болды. Жоқ. 23 Mk II жаңа үлгідегі темір негізгі тығынға ие болды, оны кілтсіз, саусақпен ғана тығыздау оңай болды. Жоқ. 23 Mk III – жаңа үлгідегі корпус, үлкен толтыру тесігіне ие, сондай-ақ берік тұтқа тіректерге/құлақтарға ие болды, бірақ Mk II үлгісіндегі тығынды сақтап қалды. Жоқ. 36 Mk. 1 1918 жылдың мамырында енгізілді. Ол жаңа үлгідегі тығынмен Жоқ. 23 Mk III корпусын пайдаланды. Көбінесе темірден жасалған, ол мылтыққа орнатылған шығару құрылғысынан (Бёрнс) гранатаны ату үшін газ тексеру деп аталатын металл дискіні бекітуге арналған бұрғыланған және бұрандалы тесікке ие болды, оны баластіт бос патронымен іске қосатын болды. Шеллакпен қапталған «Мезопотамиялық» нұсқасы (No. 36M Mk I) детонатордың оқшаулауын ылғал мен ылғалдан сақтау үшін жасалған. Жоқ. 36M Mk I 1930 жылдан 1972 жылға дейін британдық армияның стандартты қол гранатасы болды.
The No. 5 Mk 1 was the first version. The explosive was filled through a small circular plug on the upper half, the detonator assembly was inserted into the centre tube through the bottom of the grenade body via the base plug, the striker and spring was held in tension through the middle by the lever that was held down on the lugs (ears) located on the top of the grenade body via a split pin and ring called the safety pin/pull ring. It was issued in May 1915 and entered general issue when mass production caught up a year later in 1916. The No. 23 Mk 1, the hand/rifle grenade had a base plug drilled with a threaded hole for a rifle launching rod. The No. 23 Mk II had a new style iron base plug that was easier to tighten with the fingers without the need for a spanner. The No. 23 Mk III was a new style body with a larger filler hole plug and more solid lever lugs/ears but retaining the Mk II style plug. The No. 36 Mk. 1 was introduced in May 1918. It used the No. 23 Mk III body with a new style plug. Mostly made of iron, it was drilled and threaded for attaching a metal disk called a gas check to fire the grenade from a cup discharger (Burns) mounted on a rifle's muzzle and launched using a balastite blank cartridge. The shellac coated "Mesopotamian" variant (No. 36M Mk I) was designed to keep moisture and humidity out of the detonator's fuse. The No. 36M Mk I was the British army's standard hand grenade from the 1930s to 1972.
Анықтама белгілері
Ортасындағы жасыл жолақ бастапқыда Аматол толтырылғанын (1915–1920 жылдар) көрсетсе, кейін Баратол немесе Тротил толтырылғанын (1920–1970 жылдар) көрсеткен. Ортасындағы қызғылт жолақ Аммон немесе Алюматол толтырылғанын білдіреді. (Алюматол – 1920 жылы жарылғыш заттар сөздігінде "аммоний нитраты, ТНТ және "аздаған" алюминий ұнтағының қоспасы" деп анықталған.) Төменгі бөлігіндегі тығынның айналасындағы қызыл жолақ детонатор орнатылғанын және гранатаның дайын екенін көрсетеді. Әр жағында үш қызыл "Х" белгісі болса, ол No.36M су өткізбейтін модель екенін көрсетеді.
A green band around the middle originally indicated an Amatol filling (1915–1920s), while it later indicated a Baratol or Trotyl filling (1920s–1970s). A pink band around the middle indicates an Ammonal or Alumatol filling. (Alumatol is defined by the Dictionary of Explosives, pub 1920 as "a mixture of ammonium nitrate, TNT and 'a small quantity' of aluminium powder".) A red band around the base plug on the bottom indicated the detonator was already installed and that the grenade was live. Three red Xs along each side indicates that it is the waterproofed No.36M model.
Оқ-дәрі гранатасы
Милл бомбасы оның негізіне металл таяқты бекіту арқылы мылтық гранатасына айналдырылды. Бұл таяқшалы мылтық гранатасының тиімді атыс қашықтығы шамамен болды. Іске қосу тәртібі: Милл бомбасының таяғын стандартты мылтықтың ұңғысына енгізу, мылтықтың патрондық ұясына арнайы бос патронды (Баллистит патроны) салу, мылтықтың ағашын жерге қою, содан кейін Милл бомбасының қауіпсіздік штифтін тартып, қауіпсіздік тетігін босату және мылтықты дереу оқ ату. Егер граната тез ұшырылмаса, оның қозғалтқышы бітіп, жарылып кетеді. Британдықтар жақын арада мылтықтың штык ұстағышына бекітілген қарапайым тіреу құрылғысын жасады, ол қауіпсіздік тетігін ұстап тұрып, кездейсоқ жарылыстардың алдын алды. Алайда, таяқшалы гранаталарды қайта-қайта ату мылтықтың ұңғысына зақым келтіріп, оның ортасы ауыр, үлкен снарядты ұңғыдан жоғары итеруден туындаған ұзаққы мерзімді қысымның өсуінен дөңгелене бастады (әдетте, қалыпты оқпен салыстырғанда әлдеқайда жылдам процесс). Мылтық патроны барлық ұнтақты тез жағып жібереді, бұл оқтың артындағы кеңістікті өте жоғары қысымды газдармен (ондаған мың PSI) толтырады, оқ қозғалғанда қысым көтеріледі және оқ ұңғыдан шығар алдында белгілі бір нүктеде ең жоғары деңгейге жетеді. Граната мен таяқшаның салмағы әлдеқайда ауыр болғандықтан, патронға әлдеқайда ауыр массаны жылдамдату қажет болды, нәтижесінде ұнтақ жанып, таяқша ұңғының көп бөлігіне жетер алдынан қысымның ең жоғары нүктесіне жетті, бұл қысымды жылдам арттырып, оны ұзақ уақыт сақтап тұрды. Британдықтар содан кейін таяқшалы мылтық гранатасын ауыстыру үшін стақан тәрізді ұңғылау құрылғысын жасады. Бұл конструкцияда мылтықтың ұңғысына цилиндр пішіндес ұңғылау бекітілді және граната ұңғылауға орналастырылған алдында гранатаның түбіне газ тексеру дискісі бұралып бекітілді. Содан кейін қауіпсіздік штифтін алып тастауға болады, өйткені ұңғылау стаканы қауіпсіздік тетігін орнында ұстап тұрады. Оператор мылтықтың кері соққысын жұмсарту үшін жерге бұрышпен қойылған баллистит патронын мылтыққа орналастырды. Патрон атылғанда гранатаны стақаннан шығарып, тетікті босатты. Стақан тәрізді ұңғылау құрылғысы гранатаны шамамен атып шығаратын. Стақан ұңғылаумен жабдықталған Ли-Энфилд мылтықтары кейде ағаштың артқа соққыдан жарылуын болдырмау үшін мыс сыммен оралған. Қажет болған жағдайда, таяқшалы және газ тексеру гранатасын стандартты қол гранатасы ретінде лақтыруға болады. Стақан ұңғылау құрылғысы әдетте Британ армиясының емес, Британдық үй күзетшілеріне берілетін.
The Mills bomb was developed into a rifle grenade by attaching a metallic rod to its base. This rod type rifle grenade had an effective range of about The operating procedure was to insert the Mills bomb rod down the barrel of a standard rifle, put a special blank cartridge (Ballistite cartridge) in the rifle's chamber, place the rifle stock on the ground, then pull the Mills bomb's safety pin, releasing the safety lever and immediately fire the rifle. If the soldier did not launch the grenade quickly, the grenade's fuse would time out and explode. The British soon developed a simple cradle attached to the rifle's bayonet lug to hold the safety lever in place and prevent accidental detonations. However, it was found that the repeated launching of rod type grenades caused damage to the rifle's barrel, causing the middle to bulge out due to the prolonged pressure spike from driving the much heavier, larger projectile up the barrel (typically a much faster process with a normal bullet); a rifle cartridge rapidly burns up all the available powder, which fills the volume behind the bullet with extremely high pressure gases (tens of thousands of PSI), the pressure rising as the bullet moves up the barrel, peaking at some point before the bullet leaves the muzzle. With the much heavier grenade and rod, the cartridge had to accelerate a much heavier mass, which resulted in the powder burning up and the pressure peaking before the rod had got more than a part of the way up the barrel, putting peak pressure on sooner and sustaining it for longer. The British subsequently developed a cup type launcher to replace the rod type rifle grenade. In this design, a can shaped launcher was attached to the muzzle of the rifle and a gas check disc was screwed onto the base of the grenade before the grenade was placed in the launcher. The safety pin could then be removed as the launcher cup kept the safety lever in place. The operator inserted the ballistite cartridge into the rifle before setting the stock, angled on the ground to absorb the recoil of the weapon. When the cartridge was fired it pushed the grenade out of the cup releasing the lever. The cup type launcher could launch the grenade about Lee–Enfield rifles equipped with the cup launcher were sometimes modified with copper wire wrapped around the stock, to prevent the wood from splitting under the increased recoil. If necessary, both the rod and the gas check grenade could be thrown as a standard hand grenade. The cup discharger was typically on issue to the British Home Guard rather than the regular British Army.