Кіріспе
Флайбол – бұл иттер командаларының бір-бірімен жарысатын, бастапқы сызықтан финиш сызығына дейін, кедергілер қатарынан өтіп, теннис доптарын шығаратын қорапқа жетіп, иттің жазғы платформаны басу арқылы допты ұстап, содан кейін допты әкеліп ұстаушысына қайта оралатын ит спорты. Флайбол төрт иттен тұратын командалармен эстафета түрінде өткізіледі. Трассада бір-бірінен 3 метр қашықтықта орналасқан төрт кедергі болады, ал бастапқы сызық бірінші кедергіден 2 метр, ал флайбол қорабы соңғы кедергіден 5 метр қашықтықта орналасқан, трассаның жалпы ұзындығы 51 метрді құрайды. Кедергінің биіктігі командадағы иттің шынтақ сүйегінің ұзындығымен немесе ең кішкентай иттің иық биіктігімен анықталады (қауымдастыққа байланысты). Мысалы, қазіргі Солтүстік Америка Флайбол қауымдастығының (NAFA) ережелері бойынша, биіктік ең кішкентай иттің құйрық сүйегінен төмен болуы керек, ал биіктігі кемінде және артқанда болмайды. Ұлыбритания Флайбол лигасы (UKFL) патенттелген шынтақ сүйегін өлшеу құрылын қолданады, "шынтақ" пен тоқтату төсегінің сүйегі арасындағы қашықтықты өлшейді, ең төменгі биіктігі және ең жоғары биіктігі болады. Қазіргі EFC (Еуропа Флайбол Чемпионаты) ережелері биіктікті 17,5 см-ден кем емес және 35 см-ден артық емес деп шектейді. Әрбір ит келесі ит өтетінге дейін допты бастапқы сызықтан толығымен қайтаруы керек. Идеалды жағдай – бастапқы сызықта бетпе-бет кездесу. Барлық төрт иті де қатесіз финиш сызығын кесіп өткен алғашқы команда жарысты жеңіп алады. Егер доп түсірілсе немесе келесі эстафеталық ит ертерек жіберілсе, командаларға айыппұл салынады.
Flyball is a dog sport in which teams of dogs race against each other from the start to the finish line, over a line of hurdles, to a box that releases a tennis ball to be caught when the dog presses the spring loaded pad, then back to their handlers while carrying the ball. Flyball is run in teams of four dogs, as a relay. The course consists of four hurdles placed 10 feet (3 m) apart from each other, with the starting line 6 feet (2 m) from the first hurdle, and the flyball box 15 feet (5 m) after the last one, making for a 51 feet (16 m) length. The hurdle height is determined by the ulna's length or the smallest dog's shoulder height on the team (depending on the association). For example, under current North American Flyball Association (NAFA) rules, this should be below the withers height of the smallest dog, to a height of no less than and no greater than
United Kingdom Flyball League (UKFL) uses a patented ulna measuring device, measuring the distance between the 'elbow' and bone of the stopper pad with a minimum height of and a maximum of Current EFC (European Flyball Championship) rules limit the height to no less than 17.5 cm and no greater than 35 cm. Each dog must return its ball all the way across the start line before the next dog crosses. Ideal running is nose to nose at the start line. The first team to have all four dogs cross the finish line error free wins the heat. Penalties are applied to teams if the ball is dropped or if the next relay dog is released early.
Тарих
Флайбол 1960-шы жылдардың соңы мен 1970-шы жылдардың басында Оңтүстік Калифорнияда иттер спорты ретінде пайда болды. Кейбір тренерлер иіс бойынша кедергілер арқылы жүгіруді және иттердің теннис доптарын финиш сызығына әкелуін біріктірді. Содан кейін теннис доптарын ұшыратын құрылғы қосылып, алғашқы флайбол қорабы дүниеге келді. Герберт Вагнер алғашқы флайбол қорабын жасаған және оны Джонни Карсонның "Tonight Show" бағдарламасында көрсеткен адам ретінде танылады. Флайболдан алғашқы турнир 1983 жылы АҚШ-та өткізілді. Бүгінде флайбол Австралия, Канада және Оңтүстік Африка сияқты көптеген елдерге тарады, ал Бельгия, Чехия, Финляндия, Германия, Нидерланды, Польша, Австрия, Венгрия, Франция және Ұлыбритания сияқты Еуропа елдерінде ұлттық флайбол турнирлері өткізіледі және жыл сайынғы Еуропа чемпионаттары ұйымдастырылады. Еуропа чемпионаттары, флайболдан ең ірі халықаралық жарыстар, 2007 және 2012 жылдары Ұлыбританияда, 2008 жылы Чехияда, 2018 жылы Польшада, 2009, 2010 және 2013 жылдары Бельгияда, 2011, 2015 және 2019 жылдары Германияда, ал 2014 жылы Францияда өтті.
Спорт түрінің сипаты
Флайбол – иттермен және иттерді жақсы көретін адамдармен көңілді әрі белсенді түрде қарым-қатынас жасаудың, ләззатты ортада иттерге жаттығу мен қуаныш сыйлайтын әдемі тәсілі. Бұл, әсіресе, жұмыс істеуге құштар болған Border Collie және Staffordshire Bull Terriers сияқты иттердің күшін жұмсауға өте тиімді. Флайболдың танымалдылығының басты себебі – оның аралас тұқымды иттерге арналған жарыс түрі болуында, бұл құтқарылған немесе тұқымдық емес иттерге таза тұқымды иттермен бірге өнер көрсетуге мүмкіндік береді. Қазіргі уақытта шопандық иттер жарыс жолдарында көш бастаса да, көптеген чемпион командалардың құрамында аралас тұқымды иттер бар. Иттер командасы жарыста жинаған ұпайларына қарай атақтар мен сыйлықтар алады. Спорттың дамуымен бірге, білімнің артуына байланысты, иттерді жақсырақ оқыту жүйелері енгізілді. Иттерді Flyball қорабында допты ұстап, "жауынгер" стилінде айналып өтуге үйрету үшін арнайы жаттығулар жасалды. Флайбол иттердің дене мөлшерімен шектелмейді, себебі Patterdale Terrier, Jack Russell Terrier, Whippet және тіпті шағын пудельдер сияқты кішкентай иттер де аралас тұқымды командаларда (әр түрлі өлшемдегі және тұқымды иттерден құралған командалар) үлкен жетістіктерге жетеді. Кішкентай иттерге әсіресе жоғары баға беріледі, өйткені кедергінің биіктігі командадағы ең кішкентай иттің бойына сәйкес келеді, оны әдетте "биіктік ит" деп атайды. Олардың жалғыз шектеуі – босату платформасын іске қоса ала ма, жоқ па, және кішкентай иттер көбінесе оны іске қосу үшін толығымен секіріп өтуі керек. Флайбол – адамдар мен иттердің команда ретінде жұмыс істейтін аң аулауға қатысты емес спорт түрлерінің бірі. Көптеген қарапайым үй жануарларының иелері флайболмен айналысуды жарысқа қатысудан гөрі, басқа ит иелерімен демалу және әлеуметтесу мүмкіндігі ретінде пайдаланады, ал көптеген чемпион флайбол иттері, негізінен, спортпен немесе жұмыспен айналыспайтын, хоббиі бар үй жануарлары болып табылады. Екінші жағынан, қазіргі заманғы флайбол – ең қарқынды дамып келе жатқан командалық спорт, ол иттер, бапкерлер және жаттықтырушылар үшін арналған. Бірінші лига командаларында жақсы оқытылған иттер мен бапкерлер бар және олар жаттығулар мен жаттықтырушыларға дайын. Кейбір командалар арнайы өсірілген спорттық иттерді пайдаланады.
Жарыстар
Жарыстарды әдетте белгілі бір жергілікті флайбол клубы ұйымдастырады, бірақ ұлттық басқару органының санкциясымен. Қонақ клуб флайболға ғана емес, сонымен қатар көптеген басқа да ит спорты түрлеріне арналған болуы мүмкін. Флайбол жарысын ұйымдастырушы клуб ұлттық санкциялау ұйымы лицензиялаған бас төрешілерді пайдаланады және клуб ұлттық санкциялау ұйымынан белгілі бір күні немесе демалыс күндері жарыс өткізуге рұқсат алу үшін өтініш береді; көбінесе жарыстар екі күндік шара болып өтеді. Жарыстар әртүрлі болуы мүмкін, бірақ командалар әдетте өзара шамамен бірдей жылдамдыққа ие командаларға қарсы дивизиондарға бөлінеді. Бұл жарыстың тартымдырақ және қызықтырақ болуына мүмкіндік береді. Дивизиондағы әр команда әдетте дөңгелек жүйе бойынша басқа барлық командалармен жарысады. Жалпы жеңімпаз – жарыста ең көп жеңіске жеткен команда. Жарыстарда барлық командалар өздерінің жеке командасының ең үздік нәтижесін жақсартуға тырысады. Өздерінің жылдамдығын дұрыс бағаламайтын командалар жарыс барысында өз дивизионынан "шығып кетуі" мүмкін. Дивизиондағы "шығу" уақыты әдетте әр дивизиондағы ең жоғары тұрған командадан 1 секундқа жылдам болып белгіленеді. Бұл ереже командаларды өздерін дұрыс бағалауға ынталандырады, өйткені команданың "шығып кеткен" кез келген жарысы есепке алынбайды және жеңіліс ретінде тіркеледі. Флайболдан тұрақты түрде өткізілетін ең ірі жарыс – Солтүстік Америка Флайбол Чемпионаты, ол CanAm Classic деп аталады. 2009 жылғы чемпионатта үш күндік шарада 300-ге жуық команда қатысты. UFL өздерінің Чемпиондар турнирін Purina Farms-та өткізеді. NAFA-ның CanAm Classic-ке қарағанда сәл кішірек, ол 100-ден астам команданы қабылдайды және үш күн бойы 3-4 жарыс алаңында жарыстар өткізеді.
Технология
Флайбол турнирлерін тоқтау сағаты мен желі төрешілерін пайдалана отырып қолмен өткізуге болады, бірақ дәл бағалауды қамтамасыз ететін электрондық жүйелер қалыпты жағдай. NAFA өз жүйесін Электрондық Төрешілік Жүйесі деп атайды. U FLI өз жүйесін Сандық Есептеу Жүйесі деп атайды. Бұл жүйелер ұқсас, олардың негізгі құрамдас бөліктері: жарыс басталғанға дейін кері санауды көрсетуге арналған шам ағашы, старт/финиш сызығындағы қателерді анықтау үшін орналастырылған оптикалық қақпалар және жарыстың уақытын өлшеуге арналған жоғары дәлдікті цифрлық сағат.
Шақыруды өткізу
Флайбол командалары, жылдам иттермен және шапшаң пас берулермен, иттер арасындағы қашықтықты дәл бағалау кезінде адамның қабылдау шегіне жетеді. Кейбір командалар цифрлық бейнекамераларды қолданып, пас беруді жазып алып, содан кейін кадр бойынша қарап, қашықтықты бағалауға тырысады, бірақ 30 кадр/секунд (FPS) дәстүрлі кадр жылдамдығы қайта оралатын иттің старт/финиш сызығының жазықтығын кесіп өтетін нақты сәтті түсіруге мүмкіндік бермеуі мүмкін болғандықтан қиындық тудырады. Жақында Casio Exilim EX FH100 сияқты жоғары жылдамдықты камералар қолданылып, бейнені әлдеқайда жоғары кадр жылдамдығымен жазу мүмкін болды. Кейбір командалар басқа спорт түрлері үшін жасалған, мысалы cSwing Golf Analysis құралы сияқты бағдарламалық қамтамасыз етуді, флайбол пас берулердің жоғары жылдамдықты бейнесін түсіру және қарау үшін қолдана бастады.
Ең жылдам уақыт
Wire (иесі және жаттықтырушысы – Jayne McQuillen) Айова штатының Айова-Сити қаласынан Skidmarkz флайбол командасынан 2023 жылдың 2 қыркүйегінде Висконсин штатының Джефферсон қаласында 3,386 секундтық нәтиже көрсетті. Fume (иесі және жаттықтырушысы – Barbara Bunday) Ұлыбританияның Лестершир аймағынан Paws on the Run флайбол командасынан 3,40 секундтық нәтиже көрсетті, ол 2021 жылдың 31 желтоқсанында Хорсли Фенде тіркелді.
Басқару органдары
АҚШ және Канада: Флайболдың алғашқы ұйымы, Солтүстік Америка Флайбол Ассоциациясы (NAFA), бірыңғай жарыс ережелерін жасау және осы спортты дамыту мақсатында құрылды. АҚШ және Канада: Солтүстік Америка Флайбол Ассоциациясы (NAFA) және Біріккен Флайбол Лигасы Халықаралық (U FLI). Канада: Флайболды ұйымдастырудың негізгі мекемесі – Солтүстік Америка Флайбол Ассоциациясы (NAFA). Ұлыбритания. Ұлыбританияда екі ұйым бар: 1994 жылы құрылған Британдық Флайбол Ассоциациясы (BFA) және 2017 жылдың желтоқсанында құрылған Ұлыбритания Флайбол Лигасы (UKFL). Австралия: Осы спорт түрі Австралия Флайбол Ассоциациясы (AFA) тарапынан бақыланады. Бельгия: Флайболды ұйымдастырудың негізгі мекемесі – Бельгия Флайбол Ассоциациясы (BFB). Оңтүстік Африка: Флайболды ұйымдастырудың негізгі мекемесі – Оңтүстік Африка Флайбол Иттер Ассоциациясы (SAFDA).