Кіріспе

Зикрон Я'аков (ивритше: "Якубтың есі", көбінесе жай ғана Зикрон деп қысқартылады) – Израильдегі Хайфаның оңтүстігінде орналасқан қала және Хайфа облысының құрамына кіреді. Қала Кармел тауларының оңтүстік бөлігінде, Жерорта теңізін көріп тұратын және жағалау жолына (2-бағдарламалық тас жол) жақын жерде орналасқан. Бұл елдегі халуцимнің алғашқы еврей елді мекендерінің бірі болып табылады, ол 1882 жылы румыниялық яһудилер құрған, ал 1883 жылы барон Эдмонд Джеймс де Ротшильдтен қолдау алып, олар қаласын оның әкесі Джеймс Майер де Ротшильдтің құрметіне қайта атады ("Джеймс" есімі еврейше Я'аков, Якобтан шыққан). - жылы қаланың халқы құрады.

Тарих

Зихрон Я'аков 1882 жылдың желтоқсанында Румыниядан келген 100 еврей пионері, «Хиббат Сион» қозғалысының мүшелері, 5 км қашықтықта екі жер учаскесін сатып алғанда құрылды: Заммаринде 6000 дунам және Тантурада 500 дунам. Жер 46000 франкқа француз азаматы Франсис Жерменнен сатып алынды, ол, мүмкін, христиан араб тегінен шыққан. Бұл жердің аты «Самария» сөзінен шыққан деп есептегендіктен, бірнеше жыл бойы еврей және идиш тілдерінде бұл жер Шомрон деп аталды. Отбасылар Молдавиядағы Мойнештіден келді, ал көші-қонды ұйымдастырудағы ең басты еңбекті ғалым және ертедегі сионист Мұса Гастер атқарды. Тасты топырақты өңдеудің қиындығы мен малярияның таралуы көптеген қоныс аударушыларды жыл бітпес бұрын кетуге мәжбүр етті. Синагоганың құрылысына аяқ аспай қаражат жұмсалды, онда ақ мәрмәрдан жасалған әсем табыт орналасқан. Синагога 1886 жылы ашылып, осы күнге дейін күнделікті дұғалар өткізіліп келеді. Бірнеше экономикалық сәтсіздіктерден кейін, 1885 жылы Ротшильд Израильдегі алғашқы шарап зауытын – «Кармель» шарап зауытын, сондай-ақ Зихрон Я'аковта бөтелкелеу зауытын құруға көмектесті. Бұл экономикалық тұрғыдан сәтті болды, бірақ бастапқыда қысқа ғұмырлы болды, себебі 1892 жылы жүзімдер филлоксера деген паразитке ұшырады. Ұзаққа соқпай, филлоксераға төзімді американдық көшеттер өсіріліп, шарап зауыты дамып өркендеді. Бүгінде шарап зауыты әлі де жұмыс істеп тұр, сондай-ақ бір ғасырдан астам бұрын таудың ішіне қазылған үлкен шарап қоймалары да қолданыста. 1894 жылы плантацияларда жұмыс істейтін еврей және араб жұмысшылары алты пиастр жалақы алды, бірақ еврей жұмысшылары қайырымдылық қорынан қосымша төрт пиастр да алды. 1900 жылы Ротшильд Палестинадағы плантацияларға қаржылық қолдауын тоқтатқаннан кейін, бұл үстеме ақы жойылды. Еврей жұмысшылары аз жалақыға дағдыланған араб жұмысшыларымен тез ауыстырылды. 1954 жылы барон Эдмонд де Ротшильдтің мәйіті Зихрон Я'аковқа қайта жерленді.

Нилидің тыңшы тобы

Зикрон Я'аков Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Сара Ааронсонның Нили шпиондық желісін құруы арқасында танымал болды. Сара Ааронсон өзінің ағалары Аарон (танымал ботаник) және Алекс, сондай-ақ олардың досы Авшалом Файнбергпен бірге осы іске қатысты. Бұл топ Османдық әскерінің орналасқан жерлерін бақылап, ақпаратты британдық агенттерге жеткізуге ерікті болды. 1917 жылдың қыркүйегінде Османдықтар Сараның хат тасымалдаушы көгершінінің бірін ұстап алып, Нили кодын бұзып алды. Қазан айында олар Зикрон Я'аковты қоршап алып, Сараны және басқа бірнеше адамды тұтқындады. Төрт күн бойы азаптағаннан кейін олар Сараны басқа жерге алып кетуді жоспарлады. Ол үйге барып киімін ауыстыруға рұқсат сұрады, содан кейін ванна бөлмесінде жасырылған пистолетпен өзін атып өлтірді және бірнеше күннен кейін қайтыс болды. Сара құпия ақпаратты жарияламау үшін, сөйлей алмайтындай етіп, өзіне-өзі оқ атып, мойнына тигізді. Аронсон үйі – Нили мұражайы осы кезеңнің тарихын көрсетеді.

Демография

1922 жылы Палестинада британдық мандат билігі жүргізген халық санағында Зикрон Яковтың 1302 тұрғыны болды; 1013 яһуди, 7 христиан және 282 мұсылман, олардың ішінде 2 православие, 3 рим-католик, 1 англикан және 1 протестант дін өкілдері болды. Израиль мемлекеті құрылғаннан кейін, 1950 жылдардың басында халық саны күрт өсті. 1960-1990 жылдар аралығында халық саны шамамен 5000 адамды құрап, тұрақты болды. 2009 жылдың соңында Зикрон Яковтың халқы 18 719 адамға жетті. Көптеген тұрғындар әлі де ауыл шаруашылығымен айналысып келеді, бірақ әдемі ландшафтыға қызыққан отбасылар сәнді жеке үйлер салды. Зикрон Я'аковта ағылшын тілін білетін тұрғындар, иммигранттар (олим) және басқалары көптеп кездеседі.

Білім беру және діни мекемелер

Қала тұрғындарының көпшілігі өздерін діннен қол үзген деп есептесе де, қалада үлкен діни еврей қауымы бар, оның ішінде Охр Яков иешивасының хареди өкілдері және Хабад Любавич қауымының мүшелері бар. Сонымен қатар, бірнеше діни сионистік синагогалар да бар. Зихрон Я'аковта прогрессивті/реформалық және консервативті еврей қауымдары мен синагогалары болуы осы қаланы ерекшелендіреді. Алғашқысы, "Кехилат Сулам Яков" (иврит тілінде "Яковтың баспалдағы қауымы") – прогрессивті иудаизмді ұстанатын синагога және Израильдің прогрессивті иудаизм қозғалысының бір бөлігі. Екіншісі, "ВеАхафта" – консервативті иудаизмді ұстанатын синагога.

Көрнекті орындар

Кармель Мизрахи шарап зауыты Зихрон Яаков қаласында шарап жасауды жалғастыруда. Қаланың көркем бейнесі мен тарихи қала орталығына тартылған көптеген туристер келеді. Қаланың қайта жаңартылған басты көшесі, ескерелік ғимараттар орналасқан "Дерех Хаяйн" ("Шарап жолы") аталмыш көшеде кофеханалар мен жергілікті қолөнер, әшекейлер және антиквариат сататын бутиктер орналасқан, әсіресе қаланың танымал "Мидрахов" (Рехов ха-Мейасим – Негіздеушілер көшесі) ауданында.