Кіріспе

1994 жылы түсірілген Atom Egoyan Exotica - 1994 жылы түсірілген Канадалық фильм. Фильмнің сценарисін және режиссерін Atom Egoyan жазған. Торонтодағы ойдан шығарылған Exotica стриптиз клубында түсірілген фильмде баланың қайғысына ұшыраған әке мен жас стриптизерге деген құмарлығы туралы әңгімеленеді. Бұл Эгоянның стриптиз клубтарының жыныстық қатынасқа деген құмарлықпен айналысатын қоғамдағы рөліне қызығушылығынан туындаған. "Экзотика" 1993 жылы Торонтода түсірілді. Канада мен АҚШ-та эротикалық триллер ретінде сатылып, фильм ағылшын тіліндегі канадалық кино үшін үлкен кассалық табысқа ие болды және оң пікірлер алды. Ол көптеген сыйлықтар, соның ішінде Канн кинофестивалінде FIPRESCI сыйлығы және сегіз Genie Awards, соның ішінде үздік кино.

Сюжет

Франсис Браун, Канаданың салық инспекторы Торонтодағы "Экзотика" стриптиз клубына жиі барады. Ол әрқашан Кристинаға, мектеп оқушысының киімінде киінген экзотикалық бишіге, жеке би билейді. Бұл клубтың ди-джейі, Кристинаның бұрынғы жігіті Эриктің қызғанышына себепші болады, ол сонымен қатар клубтың иесі Зоиді жүкті етті. Клубта Франсис ағасы Гарольдтың жасөспірім қызы Трейсиге "бала күтімі" үшін ақы төлейді. Алайда, Францисктің балалары жоқ және қыз Франциск қайтып келіп, үйіне апарып жібергенше, тек пианинода жалғыз ән салады. Франсис пен Харольдтың қарым-қатынасы шиеленісіп, Франсис Харольд пен Франсис әйелі автокөлік апатынан қайтыс болғаннан кейін, оның әйелімен қарым-қатынаста болғанын білгеннен кейін, Харольдты параличке ұшырады. Франсистің қызы Лиза апаттан бірнеше ай бұрын ұрланып, өлтірілді, ол да күдіктілердің бірі болды, бірақ кейін ақталды. Бұл оқиғалар Франциске үлкен психологиялық жарақат қалдырды. Франсис өзінің кәсіби өмірінде Томас Пинтоның иелігіндегі және басқаратын экзотикалық жануарлар дүкенін тексеруге жіберіледі, ол сирек кездесетін құстардың заңсыз импортынан пайда табатын интровертті гей. Томас гиацинт араның жұмыртқаларын контрабандалық жолмен әкеліп отырды, ал оның операциясы оған жылына жүздеген мың доллар табыс әкелді, бұл Канада билігінің күдігін туғызды. Франсис көп ұзамай Томастың қаржылық жазбаларында заңсыз әрекеттерді байқайды. Франсисті Эрик Кристананың биі кезінде клуб ережелерін бұзып, оған қол тигізуге мәжбүрлеген кезде, ақырында Экзотикадан шығарып тастайды. Эрик Франсисті клубтан шығарып тастау үшін қасақана әрекет еткенін түсінгеннен кейін, оны өлтіруге ант береді. Томастың салық төлеуден жалтару туралы білімімен қаруланған Фрэнсис Томасты Экзотикаға бару үшін шантаж жасайды және оған Кристинаның билерінің бірінде оған тиісуді тапсырады, осылайша Томас та клубтан шығарылады; Фрэнсис мұны клубқа кіріп, Эрикті өлтіру мүмкіндігі ретінде пайдалануға ниетті. Фрэнсис Томасқа телефон тыңдауын береді, осылайша ол Томастың Экзотикаға сапарын тыңдай алады. Кристина Томасқа би билеп жатқанда, ол одан ақпарат алуға тырысады, екеуі әңгімелеседі, оны Фрэнсис өзінің тұрақтайтын машинасынан тыңдайды. Кристина Томасқа Франсиспен өзара тәуелділік қарым-қатынаста екенін түсіндіреді және Томасқа Франсистің өмірі туралы, әсіресе қызының өлтірілуі туралы жеке мәліметтерді ашады. Франсис көлігінен шығып, клубтың сыртында Эрикті күтеді. Эрикке қарумен қарсы тұрып, Фрэнсис Эрик өзі мен Кристинаның жоғалған Лизаны іздеу топтарында ерікті қызмет етіп жүргенде танысқандарын, Лизаның өлі денесін тапқандарын ашқанда, Фрэнсис бейшара болады. Франсис Эрикті құшақтап алады. Флэшбэкте Фрэнсис жасөспірім Кристинаны - сол кезде Фрэнсис пен оның әйелі үшін Лизаның бала күтімі ретінде жұмыс істеген - ата-анасының үйіне апарады. Фрэнсис жиі Кристинаны үйдегі қиыншылықтары үшін жұбататын. Франсис Кристинаны үйіне апарып бара жатқанда, ол оған әрқашан өзіне сенім артуға болатынын айтады.

Түсірілім

Көркемдік режиссерлер Ричард Пэрис және Линда Дель Росарио 1993 жылдың мамыр айында құрылысын бастаған Exotica стриптиз клубын Торонтодағы Party Centre ғимаратындағы бос бөлмеде салды. Түсірілім барысында бірнеше адам түсірілім алаңына келіп, оның нағыз клуб деп ойлады. Операторлық жұмысын Пол Саросси жасады, ал Эгоянның сөзіне göre, камера жұмысының мақсаты – жоғалған кейіпкердің, яғни Францистің қайтыс болған қызының көзқарасын бейнелеу болды. Негізгі түсірілімдер шілде айына дейін аяқталды, фильм Үндістанның классикалық музыкасынан әсер алды. АҚШ-та фильмді Miramax Films алты қалада шығарды; дистрибьюторлар Exotica бір экраннан 14 379 доллар тапканына таң қалды, бұл фильмді 433 экранға кеңейтуге мүмкіндік берді. Miramax Films фильмді эротикалық триллер ретінде насистеді. Эгоян «Кристинаның мектеп формасындағы суретін ешқандай плакатқа қолданбауды талап еттім, себебі бұл сурет фильмнің контексінде ғана түсінікті», – деді, сондай-ақ «осы суретті қалай бұрмалап пайдалануға болатынын білемін» деп қосты. Эгоян «Менің ойымша, бұл эротикалық фильм емес. Франсис пен Кристинаның қарым-қатынасы дұрыс емес деп ойлайсыз, оның оған педофилиялық тартымдылығы бар деп ойлайсыз. Бірақ шын мәнінде не болып жатқанын түсінгенде, бұл – таза платондық сезім» деді. АҚШ-та фильм бастапқыда 500 кинотеатрда көрсетілді.

Үй медиасы

Үйге арналған видеода «Exotica» Канадада көп жыл бойы таралмай келді, бірақ Англияда Network компаниясы арқылы DVD форматында қолжетімді болды. 2012 жылы Alliance Films фильмді Канадада DVD және Blu-ray форматында, Эгоян мен Даннаның түсіндірмелерімен бірге шығарды.

Кассалық жинақ

Фильмнің Торонтодағы тұңғыш демалыс күндеріндегі кассалық түсімі 32 856 долларды құрады. 1995 жылға қарай "Экзотика" Канадада 1,75 миллион доллар жинады, бұл ағылшын тіліндегі канадалық кино үшін айтарлықтай сома.

Сыни жауап

Экзотика сыншылардан жағымды пікірлер алды. Rotten Tomatoes ретроспективті түрде 39 шолуды жинады және фильмге 95% мақұлдау рейтингін берді, орташа бағасы 8.3/10. Сайттың сыншыларының пікірінше, "Экзотика сексуалдық құштарлық пен мінез-құлыққа құмарлықпен қайнап тұр, сонымен қатар кейіпкерлерді терең зерттеу ретінде де табысқа жетеді". Metacritic-те фильм 25 шолу негізінде 100 балдық шкала бойынша 72 балл жинады, бұл "жалпы алғанда жағымды пікірлерді" көрсетеді. Роджер Эберт фильмнің алғашқы көрсетілімінде оған төрт жұлдыз берді, оны "фильмдер лабиринті" деп атады, ол бір-бірімен ешқандай байланысы жоқ, бірақ байланысы бар адамдар тобының ең құпия жайттарына тартымды түрде кіреді. Ол оны Эгоянның осы күнге дейінгі ең жақсы фильмі деп бағалады және Миа Киршнердің "сексуалдық тартымдылықты мейірімділікпен үйлестіргенін" айтты. 2009 жылы Эберт осы фильмін өзінің "Ұлы фильмдер" тізіміне қосты, оны "сахналық құштарлықтың жабық әлемі туралы терең, қайғылы фильм" деп сипаттады. Джонатан Розенбаум оны "көруге міндетті" және "көрісі мол әрі әсерлі" деп атады, музыкасын, декорацияларын және камераның қозғалысын жоғары бағалады. Variety журналына жазған Леонард Клэди оны "қорқынышты, мазасыз сезім тудыратын тәжірибе" деп атады, бірақ соңы "күтілмеген, бұлыңғыр және эмоционалдық әсерінен кем" болды. Entertainment Weekly фильмге B+ бағасын берді, "Кристинаның биі сияқты, фильм де әдемі алдау, ешқашан толыққанды болмайтын нәрсенің шебер уәдесі" деген қорытынды жасады. "Вашингтон Пост" газетіне жазған Дессон Хоу "бастапқыда үміт береді, бірақ ақырында өзінің күрделі ұмытылуына батып кетеді" деді. Питер Траверс Rolling Stone журналында "Экзотика - Эгоянның осы күнге дейінгі ең жетілген және тартымды фильмі" деп жазды, сондай-ақ ол алдағы Showgirls (1995) фильмінен гөрі тым жарқын емес екенін айтты. Б. Руби Рич The Advocate журналында фильмді "эмоциялардың пазлы" деп атады, онда секс адамның мінез-құлқының толық тілін білдіреді, сонымен қатар Киршнер мен Дон МакКеллар сияқты актерлердің "көрермендердің назарын осы кейіпкерлерге аударатынын" айтты. Сыншылар Леонард Коэннің "Everybody Knows" әнін пайдаланғанын мақтады. 2001 жылы Senses of Cinema журналына жазған Girish Shambu "Атом Эгоянның қайғылы, сәнді Экзотикасы (1994) бір мезгілде жақын да, алыс та, нақты да, абстрактілі де" деп жазды, Брюс Гринвудты "тыныш осалдығы" үшін және Сара Поллиді "ерекше кемелдігі" үшін жоғары бағалады. 2002 жылы Playback оқырмандары оны ең ұлы канадтық фильм деп таныды. 2012 жылы Монреаль газетінің Джефф Генрих фильмге бес жұлдыз берді, оны "толыққанды гипнотикалық, Х санаттағы көркем фильм" деп атады, сонымен қатар "қорқынышты музыкасы" бар екенін айтты. 2015 жылы The Daily Telegraph "Экзотиканы" "10 ең жақсы (және ең нашар) стриптизерлік фильмдердің бірі" деп атады, Эгоянды "сол кездегі канадтық киноның данышпаны" деп сипаттады және фильм Канн мен AVN сыйлықтарында жүлделі орындарды жеңіп алғанын атап өтті. 2001 жылы Playback жүргізген сауалнамада ол соңғы 15 жылдың ең жақсы канадтық фильмдерінің бестігіне кірді.

Марапаттар

1994 жылғы Канн кинофестивалінде «Экзотика» FIPRESCI сыйлығын жеңіп алды, бұл ағылшын тіліндегі канадалық фильмнің алғашқы рет осы құрметке ие болуы еді. 1994 жылғы «Genie» сыйлығында фильм сегіз жүлдеге ие болды, оның ішінде «Үздік фильм», «Үздік режиссер» және Атомян Егоян үшін «Үздік түпнұсқа сценарий» жүлделері бар. Сыйлық беру рәсімінің күні Санат Жеңімпаздар Нәтиже Сілтеме (Дереккөздер) AVN сыйлығы 1996 Ең үздік ересектер фильмінің альтернативасы Атом Эгоян Бельгия киносыншылары қауымдастығы 1995 Гран-при Канадалық кинематографистер қоғамы 1994 Театралды көркем фильмдегі үздік операторлық Пол Саросси Канн кинофестивалі 12–23 мамыр 1994 FIPRESCI сыйлығы Атом Эгоян Үздік сценарий Француз киносыншылары синдикаты 1995 Үздік шетелдік фильм «Genie» сыйлығы 1994 Үздік фильм Атом Эгоян және Камелия Фриберг Үздік режиссура Атом Эгоян Үздік актер Элиас Котеас Үздік қосалқы актер Дон МакКеллар Үздік түпнұсқа сценарий Атом Эгоян Үздік көркем режиссура Ричард Париж және Линда Дель Росарио Үздік операторлық Пол Саросси Үздік костюм дизайны Линда Мьюр Үздік монтаж Сьюзан Шиптон Үздік дыбыс Дэниел Пеллерин, Кит Эллиот, Питер Келли және Росс Редферн Үздік дыбыс монтажы Сью Конли, Энди Малколм, Пол Шиката, Питер Виннингер және Стив Мунро Үздік музыка Майкл Данна «Independent Spirit» сыйлығы 23 наурыз 1996 Үздік шетелдік фильм Атом Эгоян Торонто халықаралық кинофестивалі 8–17 қыркүйек 1994 Үздік канадалық көркем фильмі.