Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
2001 жылы Захариас Кунук түсірген фильм.
2001 film by Zacharias Kunuk
«Атанжаржуат: Жылдам жүгіруші» – 2001 жылы инуит режиссері Захариас Кунук пен оның Isuma Igloolik Productions компаниясының өндірісіндегі канадалық эпикалық фильм. Бұл – инуктитут тілінде толығымен жазылып, түсіріліп, ойналған тұңғыш көркем фильм. Фильм ежелгі замандағы оқиғаны, ғасырлар бойы ауызша беріліп келген инуит аңызын қайтадан көрсетеді. Оқиғаның ортасында – бас кейіпкер, екі әйеліне үйленгендіктен топ жетекшісінің ұлының ашу-ызасына қалады. Ол Атанжаржуаттың бауырларын өлтіріп, Атанжаржуатты қашқа жол береді. Фильм 2001 жылғы мамыр айында Канн кинофестивалінің 54-ші шақырылымында көрсетілді және 2002 жылғы 12 сәуірде Канадада кеңінен көрсетілді. «Атанжаржуат» үлкен сыншылардың мақтауына ие болды, Канн кинофестивалінде «Алтын камера» жүлдесін жеңіп алды, сондай-ақ алты «Дженни» сыйлығын, оның ішінде «Үздік фильм» номинациясын да қамтыды. «Атанжаржуат» коммерциялық сәттілікке де қол жеткізіп, 2002 жылғы Канаданың ең табысты фильмі атанды, «Шытырман оқиғалар» сияқты комедиялық фильмдерді де озып кетті. Фильм бүкіл әлем бойынша 5 миллион АҚШ долларынан астам табыс тапты. 2015 жылы Торонто халықаралық кинофестиваліндегі кинорежиссерлер мен сыншылар жүргізген сауалнама бойынша бұл фильм барлық уақыттағы ең ұлы канадалық фильм деп танылды. Сондай-ақ, ол CBC телеарнасының 2023 жылғы «Канадалық режиссерлер түсірген 50 ең ұлы фильм» тізімінде көшбасшы болды.
Atanarjuat: The Fast Runner is a 2001 Canadian epic film directed by Inuit filmmaker Zacharias Kunuk and produced by his company Isuma Igloolik Productions. It was the first feature film ever to be written, directed and acted entirely in the Inuktitut language. Set in the ancient past, the film retells an Inuit legend passed down through centuries of oral tradition. It revolves around the title character, whose marriage with his two wives earns him the animosity of the son of the band leader, who kills Atanarjuat's brother and forces Atanarjuat to flee by foot. The film premiered at the 54th Cannes Film Festival in May 2001, and was released in Canada on 12 April 2002. A major critical success, Atanarjuat won the Caméra d'Or (Golden Camera) at Cannes, and six Genie Awards, including Best Motion Picture. Atanarjuat was also a commercial success, becoming Canada's top grossing release of 2002, outperforming the mainstream comedy Men with Brooms. It grossed more than US$5 million worldwide. In 2015, a poll of filmmakers and critics in the Toronto International Film Festival named it the greatest Canadian film of all time. It also topped the CBC's 2023 list of The 50 Greatest Films Directed by Canadians.
Сюжет
Бірінші мыңжылдықтың басында Шығыс Арктиканың шөл даласындағы Иглуликте ("үйлер орны") Кулиталик өзінің қарындасы Паникпакпен, Кумаглактың әйелімен қоштасып, егер ол жүрегінде көмек сұраса, келуге уәде береді. Ол күйеуінің қоян аяғын рухани күш үшін береді. Бір кезде бұл қауымға таңғажайып шаман Тунгажуак келеді. Келушімен рухани жекпе-жек кезінде лагерь басшысы Кумаглак қайтыс болады. Кумаглактың денесінен морж тісті алқаны алып тастайды және оны лагерь басшысы болып табылатын Кумаглактың ұлы Сауридің мойнына қояды. Көп уақыттан кейін шаманның сиқыры қоғамды жек көрушілікпен уланды. Лагерьдің күлкілі бөлігі болып табылатын Тулимактың аң аулауда бақыты жоқ, ол отбасын тамақтандыра алмайды, бірақ Паникпак бір күні олар жағдайды түзетеді деп үміттеніп, Тулимактың балалары Атанаржуат пен Амакжуакқа ет әкеледі. Атанаржуат тез жүгіруші, Амакжуак күшті болып өседі, олар Саури мен оның ұлы Окимен бәсекелеседі. "Күлкіге қарсы" ойыны кезінде Атанаржуат әдемі Атуатты қуып, Окиде қызғаныш туғызады. Окидің қарындасы Пуджа да Атаняржуатқа қызығушылық танытады. Окимен ұрыс-керіс барысында Атанаржуат Атуатқа үйлену құқығын алады. Кейіннен Атанжаржуат әйелі Атуатты лагерьде қарибуға аң аулауға қалдырады, бірақ ол Сауридің лагерінде тоқтап, Пужаны аң аулауға алуға көндіреді. Атанаржуат пен Пуджа көл жағасында қоныстанған кезде ән айтады, флирт жасайды және жыныстық қатынасқа түседі. Кейіннен Атанжаржаттың Атуат пен Пуджамен бақытсыз некеде болады. Ағасы Пуджамен жыныстық қатынаста болғанда ұстап алады да, оған шабуыл жасайды. Ол Сауридің лагеріне жүгіріп барып, Атанаржуаттың өзін өлтіргісі келгенін айтады, сондықтан Саури мен Оки Атанаржуатты өлтіруге шешім қабылдайды; Алайда Паникпак Пуджаның айыптауларына күмәнмен қарайды. Пуджа Атаняржуаттың лагеріне кешірім сұрап оралады және оны қайтадан қабылдайды. Бір күні әйелдер жұмыртқа іздеуге барады, бірақ Пуджа алдымен ер адамдар демалып жатқан шатырдың сыртына аяқкиім қояды. Оки екі адаммен бірге шатырдың қабырғасына найзаларын салады. Амакжуак өлтіріледі, бірақ Оки өзінің бабасы Кумаглакты көргенде қорқады, ал Атаняржуат, жалаңаш және жалаң аяқ, шатырдан шығып, Окидің тобының қуып жүрген мұз үстінде бірнеше шақырымға жүгіреді. Атанаржуат Кулиталиктің аянға ілесіп, мұздағы кең жарықтан секіріп құтылады. Ақырында ол аяғы қанға толы шаршаудан құлап қалады. Оны Кулиталик пен оның отбасы құтқарады, олар оны Оки қуып келгенде жасырады. Иглуликке оралғанда Саури Окиге Атуатты беруге рұқсат етпейді, бірақ Оки Атуатты зорлайды, оны Паникпак жұбатады. Оқи Сауриді аңшылықта пышақпен шауып, ол оқиғаның кездейсоқ болғанын айтады және лагерь басшысын алады. Паникпак өзінің жүрегінде ағасы Кулиталикті шақырады, олар осыдан бірнеше жыл бұрын келіскендей. Қулиталик оның шақыруын сезіп, қоян аяғымен сиқыр жасайды: Иглуликте Оки қоянды жалаңаш қолымен ұстап, жеп, оны ұмытатын сиқырдың әсеріне ұшырайды. Қулиталик пен отбасы Атанжаржуатпен бірге Иглуликке ұзақ жол жүреді. Атанаржуат Атуатпен қуана-қуана қайта қосылады, бірақ Пуджаны қабылдамайды. Бақытты Оки сыйлық жасағысы келеді. Бірақ Атанаржуат иглуда мұздықты дайындап, Оки мен оның бауырларын ішке шақырады. Ол аяғына мүйізді бұтақтарды салып, оларды бағындырып, өлтірудің аяқталғанын жариялайды. Қазір қоғамды ұзақ уақыт бойы жайлаған зұлымдықпен күресудің уақыты келді. Барлығы жиналған кезде Кулиталик рухтарды шақырады, ал зұлым шаман Тунгажуак полярлық аюдай ыңғырасып шығады. Кулиталик шаманды морждың күшті рухымен және сиқырлы топырақпен бетпе-бет келеді, Паникпак морж тіс алқасын сілкініп, шаман жойылады және жоғалады. Паникпак топқа кешірім жасаудың уақыты келді деп айтады: Оки, Пуджа және олардың достары зұлым істері үшін кешіріледі, бірақ Иглуликтен мәңгілікке қуылды.
At Igloolik ("place of houses") in the Eastern Arctic wilderness at the dawn of the first millennium, Qulitalik bids goodbye to his sister Panikpak, wife of Kumaglak, promising to come if she calls for help in her heart. She gives him her husband's rabbit's foot for spiritual power. In a flashback, the community is visited by the strange shaman Tungajuaq. During a spiritual duel with the visitor, the camp leader Kumaglak dies. The visitor removes the walrus tooth necklace from Kumaglak's body, and puts the necklace around the neck of Kumaglak's son Sauri, who thus becomes camp leader. Much later, the shaman's magic has poisoned the community with hatred. Tulimaq, the laughing stock of the camp, is having bad luck hunting and can barely feed his family, but Panikpak brings meat for Tulimaq's children, Atanarjuat and Amaqjuaq, hoping that one day they will make things right. Atanarjuat grows up to be a fast runner, Amaqjuaq is strong, and they are rivals with Sauri and his son Oki. During a game of 'wolf tag' Atanarjuat pursues the beautiful Atuat, provoking jealousy in Oki. Oki's sister Puja also shows interest in Atanarjuat. In a punching duel with Oki, Atanarjuat wins the right to marry Atuat. Later, Atanarjuat leaves his wife Atuat at a camp to hunt caribou, but he stops at Sauri's camp, where he is persuaded to take Puja on the hunt. Camping by a lake, Atanarjuat and Puja sing, flirt, and have sex. Later, Atanarjuat is in an unhappy marriage with Atuat and Puja. He catches his brother having sex with Puja and strikes Puja. She runs to Sauri's camp and tells them that Atanarjuat tried to kill her, so Sauri and Oki decide to kill Atanarjuat; Panikpak, however, remains skeptical of Puja's accusations. Puja returns to Atanarjuat's camp apologizing, and is accepted back. One day the women decide to go find eggs, but first Puja places a boot outside the tent where the men are resting. Oki and two henchmen sneak up and plunge their spears through the tent wall. Amaqjuaq is killed, but Oki is startled by a vision of his grandfather Kumaglak, and Atanarjuat, naked and barefoot, bursts out of the tent and runs for miles across the ice, pursued by Oki's gang. Atanarjuat escapes by following a vision of Qulitalik and jumping a wide open crack in the ice. Eventually he collapses in exhaustion with bloody feet. He is rescued by Qulitalik and his family, who conceal him when Oki arrives in pursuit. Back at Igloolik, Sauri refuses to let Oki have Atuat, but Oki rapes Atuat, who is comforted by Panikpak. During a hunt, Oki stabs Sauri and claims it was an accident, and takes over as camp leader. In her heart, Panikpak summons her brother Qulitalik to come, as they agreed years ago. Qulitalik feels her call and makes magic with the rabbit foot: at Igloolik Oki catches a rabbit with his bare hands, eats it, and falls under a spell that makes him forget his grievances. Qulitalik and the family make the long sled journey back to Igloolik with Atanarjuat, who has healed. Atanarjuat is joyfully reunited with Atuat but rejects Puja. The spell happy Oki just wants to have a feast. But Atanarjuat prepares an ice floor in an igloo and invites Oki and his brothers inside. He slips antlers on his feet to grip the ice and subdues them, declaring that the killing is over. It is now time to confront the evil that has plagued the community for so long. With everyone gathered together, Qulitalik calls forth the spirits, and the evil shaman Tungajuaq appears, grunting like a polar bear. Qulitalik confronts the shaman with the powerful spirit of the walrus and magic soil, Panikpak shakes the walrus tooth necklace, and the shaman is destroyed and vanishes. Panikpak tells the group it is time for forgiveness: Oki, Puja and their friends are forgiven for their evil deeds, but are exiled from Igloolik forever.
Түсірілім
Тарихи дәлдікті қамтамасыз ету өндіріс үшін ең маңызды болды. Антрополог Бернард Саладин д'Англюрдің айтуынша, ең үлкен қиындық – шаманизмнің нанымдарын және практикасын қайта жаңғырту болды, ол «инуиттер өмірінің негізгі бағыты» еді. Тарихи дереккөздерді зерттеу – көбінесе еуропалық саяхатшылардың күнделіктері – киім-кешек пен әдет-ғұрыптарды қайта құруға негіз болды. Ақсақалдармен кеңесілді. Бір сұхбатында Пол Апак Ангилярк былай деді: «Біз ақсақалдарға барып, ежелгі жолдар, дін және қазір көптеген адамдар есінен шығарған нәрселер туралы ақпарат сұраймыз. Олар бізге адамдардың бұрын қалай сөйлегенін, қалай әрекет еткенін және диалог қалай болғанын жазуға көмектеседі. Біз ақсақалдармен салыстырғанда «сәби тілімен» сөйлейміз. Бірақ «Атанжаржуат» үшін біз адамдардың шынайы Инуктитут тілінде сөйлеуін қалаймыз». Сценарий жазылып жатқанда олар: «Ой, біз осындай сөзді қайын жұбатымызға айтпайтын едік! Біз әкеміздің әйелдеріне ештеңе айтпайтын едік! Бұл заңға қарсы еді!» – дейтін. Фильм түсіру тобының 90% инуиттерден тұрды. Халықтың аздығына байланысты Иглуликтегі әркім кем дегенде бір топ мүшесін білетін. Сондай-ақ, ол 2001 жылдың қыркүйегінде Торонто халықаралық кинофестивалінде көрсетілді. Канадада коммерциялық көрсетілімі 2002 жылдың 12 сәуірінде болды, ал тарату құқықтарына жалғыз үміткер Alliance Atlantis және оның еншілес компаниясы Odeon Films болды.
Achieving historical accuracy was paramount to the production. According to anthropologist Bernard Saladin d'Anglure the biggest challenge was resurrecting the beliefs and practice of shamanism, "the major frame of reference for Inuit life". Research into historical sources—often the journals of European explorers—provided the basis for the reconstruction of clothes and customs. Elders were consulted. In an interview, Paul Apak Angilirq said: We go to the elders and ask information about the old ways, about religion, about things that a lot of people have no remembrance of now They are helping us write down what people would have said and acted in the past, and what the dialogue would have been like We speak 'baby talk' compared to the elders. But for Atanarjuat, we want people speaking real Inuktitut When we are writing the script, they might jump in and say, 'Oh, we wouldn't say such a word to our in law! We wouldn't say anything to our brother's wives! It was against the law!'" The filming crew was 90% Inuit. Given the small population, everyone in Igloolik knew at least one crew member. It was also screened at the Toronto International Film Festival in September 2001. Its commercial release in Canada came on 12 April 2002, with the only bidder for distribution rights being Alliance Atlantis and its affiliate, Odeon Films.
Кассалық жинақ
Үлкен Торонто аймағында фильм, ағылшын тіліндегі канад киносының кассалық рекордтарын орнатқан "Күсіктермен бірге ерлер" комедиясымен бәсекелесті. "Атанаржуат" киносы ұзаққа созылып, қазірге дейін Канаданың ең табысты фильмдерінің біріне айналды. 2002 жылдың 7 қарашасына дейін "Атанаржуат" Канадада 1,1 миллион долларлық табыс тапты, ал Odeon Films өкілі Марк Слоун бұл "сөзсіз сәттілік" деп мәлімдеді.
In the Greater Toronto Area, the film competed with the Canadian comedy Men with Brooms, which set box office records among English Canadian cinema. Atanarjuat became more enduring in the box office and became one of the highest grossing Canadian films to date. By 7 November 2002, Atanarjuat grossed $1.1 million in Canada, with Odeon Films spokesman Mark Slone declaring this "an unqualified hit".
Сыни қабылдау
Атанаржуат: Жылдам жүгіруші сыншылар тарапынан жоғары бағаланды. Metacritic сайтында фильм 29 сыншының бағасы бойынша 100-ден 91 ұпай жинады. Брайан Д. Джонсон оны шедевр және халықаралық кинодағы маңызды туынды деп атап, «Бұл фильм сізді басқа әлемге көшірмейді, ол уақыт пен кеңістіктің өзіндік сезімін жасайды» деп жазды. Роджер Эберт (Chicago Sun Times) фильмнің актерлік шеберлігін, жақсы сомдалған кейіпкерлерін және режиссурасын мақтап, оны «әдет-ғұрыптар мен естеліктер арқылы сүзгіленген құштарлық» деп сипаттады. The Guardian газетінен Питер Брэдшоу оны «тамаша әлемдік премьера» деп атап, актерлік ойын мен түсірілім жұмысын жоғары бағалады. BBC-дің Том Доусон фильмді «бір өмір салтының әсерлі және егжей-тегжейлі бейнесі» деп атады, ал түсірілім жұмысын «керемет» деп бағалады. The New York Times газетінен А.О. Скотт фильмді мақтап, «Кунук мырза ежелгі халық ертегісінен алынған кейіпкерлерге күрделі психологиялық мотивтер мен реакцияларды сыйлаудың керемет жетістігіне қол жеткізді. Драматикалық реализм мен ежелгі сәннің үйлесімі керемет күшті» деді. The Austin Chronicle газетінен Марджори Баумгартен фильмнің сценарийін, түсірілім жұмысын және визуальдық стилін ерекше және жаңарушылық деп бағалады. Леонард Мальтин фильмге төрт жұлдыз беріп, оны «инуит мәдениетіне ерекше көрініс және қозғалысқа келтіретін, терең жеке драма» деп сипаттада. Фильмнің мақсаты ең алдымен мыңдаған жылдар бойы инуит қауымдастығының Арктикада қалай өмір сүргенін және дамығанын көрсету, екіншісі – инуит қауымдастығының болашақта да өмір сүруіне көмектесетін жаңа оқиға айту құралы – киноны таныстыру болды. Канаданың тарихи журналы The Beaver журналында Даг Александр «Атанаржуат – өзінің мәдениетін жақында ғана сырттан келгендер жазып алған жергілікті халық үшін маңызды қадам» деп жазды. CineAction журналынан Дженифер Л. Готье «Атанаржуат негізінен инуит көрермендері үшін жасалған, осылайша олар экранда өздерінің оң және нақты бейнесін көре алады» деп мәлімдеді. Режиссер Кунук бұл туралы тікелей айтты: «Төрт мың жылдық ауызша тарихты елу жылдық дін қызметкерлері, мектептер және кабельді теледидар үнсіздікке жіберді». Ол былай түсіндірді: «Атанаржуат туралы әңгімені алғаш рет анамнан естідім». «Нунавуттың барлық балалары көшеде Атанаржуат ойнайды», - деді продюсер Норман Кохн 2002 жылғы сұхбатында. Бір кезде өндіріс компаниясы Атанаржуаттың фигуркаларын жасауды қарастырған. 2015 жылғы келесі жаңартуда ол бірінші орынға ие болды, осыған байланысты Стив Грейвсток: «Бұл, мүмкін, жергілікті режиссердің фильмі ұлттық кино сауалнамасының басында тұрғаны алғашқы рет болуы мүмкін» деп түсіндірді. Алайда, La Presse үшін жазған Эрик Моро, Атанаржуаттың бірінші орын алғанын бекерлік деп есептеді, Mon oncle Antoine барлық алдыңғы нұсқалардан жоғары болғанын атап өтті.
Atanarjuat: The Fast Runner was praised by critics. On Metacritic the film has a score of 91 out of 100 based on 29 critics. Brian D. Johnson of Maclean's hailed it as a masterpiece and a landmark in international film, writing, "This movie doesn't just transport you to another world; it creates its own sense of time and space." Roger Ebert from Chicago Sun Times awarded it four out of four, praising the film's acting, fleshed out characters, and direction, calling it "passion, filtered through ritual and memory". Peter Bradshaw from The Guardian praised the performances and cinematography, calling it "a remarkable world first". Tom Dawson from BBC called the film "an impressively vivid and detailed depiction of a particular way of life", hailing the cinematography as "extraordinary". A. O. Scott from The New York Times praised the film, stating "Mr. Kunuk has accomplished the remarkable feat of endowing characters from an old folk tale with complicated psychological motives and responses. The combination of dramatic realism and archaic grandeur is irresistibly powerful". Marjorie Baumgarten from The Austin Chronicle complimented the film's script, cinematography, and visual style as being unique and refreshing. Leonard Maltin awarded the film four stars, calling it "A privileged peek into Inuit culture and a stirring, deeply personal drama". The goals of the film were first to show how for thousands of years Inuit communities had survived and thrived in the Arctic, and second to introduce the new storytelling medium of film to help Inuit communities survive long into the future. Doug Alexander wrote in the Canadian historical magazine The Beaver that Atanarjuat "is an important step for an indigenous people who have, until recently, seen their culture recorded by outsiders". Jennifer L. Gauthier of CineAction wrote "Atanarjuat was made primarily for Inuit audiences so that they could see positive and accurate images of themselves on the screen". Director Kunuk put it a little more bluntly: "Four thousand years of oral history silenced by fifty years of priests, schools, and cable TV". He explained, "I first heard the story of Atanarjuat from my mother". "Kids all over Nunavut are playing Atanarjuat in the streets," said producer Norman Cohn in a 2002 interview. At one point the production company was considering making Atanarjuat action figures. In the next update in 2015, it was placed first, prompting Steve Gravestock to comment, "This is likely the first time that a film by an indigenous filmmaker has topped a poll of national cinema." However, Eric Moreault, writing for La Presse, dismissed Atanarjuats first place finish as nonsensical, noting Mon oncle Antoine topped all previous versions.