Кіріспе

Атом Эгоян – канадтық кинорежиссер (1960 жылы туған). 1980-ші жылдары Торонто жаңа толқынының бір бөлігі ретінде көзге түскен ол "Exotica" (1994) фильмімен үлкен жетістікке жетті, бұл фильм стриптиз клубында түсірілген. Эгоянның ең жоғары бағаланған фильмі – "Ақырғы сапар" (1997) драмасы, ол үшін екі рет "Оскар" сыйлығына ие болды. Оның ең үлкен коммерциялық табысы – эротикалық триллер "Хлоя" (2009). Эгоянның туындыларында көбінесе шеттелу мен оқшаулану тақырыптары көтеріледі, кейіпкерлердің өзара әрекеттесуі технология, бюрократия немесе басқа да билік құрылымдары арқылы жүзеге асырылады. Оның фильмдері көбінесе сюжеттік желісі бұрыс ретпен берілген, маңызды ақпаратты жасыра отырып, көрермендерден белгілі бір эмоционалдық реакцияларды тудыруға бағытталған. Сондай-ақ, 2015 жылғы Губернатордың сахналық өнер сыйлығының иегері. Эгоян актриса Арсине Ханджанға үйленген, ол оның фильмдерінде жиі түседі.

Ерте өмір және білім

Эгоян 1960 жылғы 19 шілдеде Қайырда, сол кездегі Біріккен Араб Республикасында армян мысырлық суретшілер Шушан мен Джозеф Егоян отбасында дүниеге келді. Оған Мысырдың алғашқы ядролық реакторының құрылысы аяқталғандықтан Атом деп ат қойылды. Эгоянның Ева есімді кіші қарындасы бар. 1963 жылы отбасы араб ұлтшылдығының күшеюіне байланысты Канаданың Британдық Колумбия провинциясындағы Виктория қаласына көшіп кетті.

Эгоян Торонто университетінің Тринити колледжін бітірді. Тринити колледжінде ол армян канадалық англикан дін қызметкері Гарольд Нахабедианмен танысты. Сұхбаттарында Эгоян Нахабедианға өзінің этникалық мұрасының тілі мен тарихымен таныстырғаны үшін ризашылық білдірді. Эгоян оқу кезінде Торонто университетінің тәуелсіз апталық газеті "The Newspaper" үшін де жазды.

Мансап

Эгоян 1980-ші жылдардың басында фильмдер түсіре бастады; оның тұңғыш фильмі "Туысқандар" (1984) Халықаралық Мангейм-Гейдельберг кинофестивалінде көрсетілді және маңызды жүлде алды. 1985 жылы ол "Түйсік аймағы" телесериалының "Қабырға" атты эпизодын режиссерлікке алды. Оның коммерциялық табысы "Экзотика" (1994) фильмімен келді. Ол Брюссельде Бельгия киносыншылары қауымдастығының Гран-при сыйлығын, Канн кинофестивалінде FIPRESCI қазылар алқасының сыйлығын және Канадалық экран сыйлықтарын (бұрын Genie Awards деп аталған) ең жақсы фильм номинациясында жеңіп алды. Дегенмен, Эгоянның адаптацияланған материалға жасаған алғашқы тынысы оның ең танымал туындысы – "Асқан тәттілік" (1997) фильмі болды. Бұл фильм оған 50-ші Канн кинофестивалінде үш жүлде әкелді: Гран-при, FIPRESCI қазылар алқасының сыйлығы және Экуменикалық қазылар алқасының сыйлығы. Фильм Эгоянды үздік режиссер және үздік бейімделген сценарий номинацияларында "Оскар" сыйлығына ие етті. "Арарат" (2002) фильмі Эгоянға үлкен даңқ әкелді. Анри Вернейдің француз тіліндегі "Майриг" (1991) фильмінен кейін бұл армян геноцидіне тікелей қатысты алғашқы маңызды фильм болды. Кейін "Арарат" Канадалық экран сыйлықтарында үздік фильм атанып, оның үшінші жеңісі болды. Фильм әлемнің 30-дан астам елінде көрсетілді. 2004 жылы Эгоян Торонтодағы Queen Street West көшесінде 50 орындық "Camera Bar" кино-лаунджын ашты. Бірақ ол жабылды. 2006 жылдың қыркүйегінен бастап Эгоян үш жыл Торонто университетінде оқытумен айналысты. Ол өнер және ғылым факультетіне театр, кино, музыка және визуалды зерттеулер саласындағы деканаттың ерекше қонағы ретінде қосылды. Содан кейін Райерсон университетінде сабақ берді. 2006 жылы ол Халықаралық Мангейм-Гейдельберг кинофестивалінің "Кино шебері" сыйлығын алды. 2009 жылы ол "Хлоя" эротикалық триллерін түсірді, оны Sony Pictures Classics 2010 жылдың 26 наурызында көрсетті. Бұл фильм АҚШ-та 3 миллион долларлық кассалық табыс әкеліп, АҚШ-тағы жылдың ең табысты арнайы фильмдерінің біріне айналды. "Хлоя" фильмінің DVD/Blu-ray нұсқасы шыққаннан кейін бірнеше ай өткен соң Эгоян "Хлоя" бұрынғы фильмдерінен көбірек ақша тапқанын мәлімдеді. "Хлояның" табысы Эгоянға көптеген эротикалық триллер сценарийлерін алуға мүмкіндік берді. 2012 жылы ол Мартин Кримптің "Жаман және мейірімді" пьесасын қойып, Торонтодағы Canadian Stage сахнасында Ханжянның қатысуымен сахнаға шығарды. "Вест-Мемфис үштігінің" 18 жыл түрмеде отырғаннан кейін Эгоян оқиға туралы "Жынды түйін" (2013) фильмін түсірді, онда Риз Уизерспун мен Колин Ферт ойнады. Бұл фильм Мара Леверриттің "Жынды түйін: Вест-Мемфис үштігінің шын оқиғасы" кітабына негізделген. Оның келесі фильмі "Тұтқын" (2014) Райан Рейнольдспен бірге 2014 жылғы Канн кинофестивалінде "Алтын пальма" сыйлығы үшін күресті, бірақ сыншылардың көбісінен жағымсыз пікірлер алды. Variety журналынан Джастин Чанг бұл фильмін "бір кездегі ұлы режиссердің бұрын-соңды кірмеген өзін-өзі пародиалау әлеміне енген күлкілі ұрлау триллері" деп сипаттады. 2015 жылы Эгоян Кристофер Пламмердің қатысуымен "Есте сақта" триллерін түсірді, ол қыркүйек айында Торонто халықаралық кинофестивалінде көрсетілді, содан кейін шектеулі түрде кинотеатрларда көрсетілді. 2019 жылы "Құрметті қонақ" атты драмасы 2019 жылы Венецияда "Алтын арыстан" сыйлығына ұсынылды, Торонто халықаралық кинофестивалінде арнайы көрсетілімде болды және Ванкувер мен Монреальде гала-премьерасы өтті. Оның соңғы фильмі – "Жеті жамылғы" (2023), ол Торонто халықаралық кинофестивалінің (TIFF) ресми таңдауы болды. 1996 жылдан бастап Эгоян "Саломе", "Così fan tutte", "Jenůfa" және "The Ring Cycle" сияқты бірнеше операларды режиссерлікке алды, олар Канада операсы, Ванкувер операсы, Тихоокеан операсы Виктория және басқа да жерлерде қойылды. Ол кейде актер ретінде де фильмдерде ойнайды, әсіресе өзінің "Калтамер" және Жан-Пьер Лефеврдің "Күн қорапшасы" (La boîte à soleil) фильмдерінде.

Жеке өмір

Эгоян Торонтода тұрады, ол әйелі, актриса Арсине Ханджианмен және ұлы Аршилемен (армян-американ суретшісі Аршиле Горкидің құрметіне аталған) бірге тұрады. Ол оның көптеген фильмдерінде ойнайды. 1999 жылы Эгоян Канада орденінің офицері атанды, ал 2015 жылы – Канада орденінің серігі, бұл құрметтің ең жоғары дәрежесі. 2009 жылы ол Мангейм кинофестивалінде «Кино шебері» сыйлығын жеңіп алды, бұл сол фестивальде халықаралық тұңғыш көрсетілімінен 25 жыл өткен соң болды. 2017 жылы Эгоян Үндістанның халықаралық кинофестивалінде өмірінің бойына жеткен жетістіктері үшін марапатталды.

Марапаттар

1984 жылы «Next of Kin» Халықаралық Мангейм-Гейдельберг кинофестивалінде жүлде алды; «Үздік режиссура» номинациясы бойынша «Genie» сыйлығына ие болды. 1987 жылы «Family Viewing» Локарно халықаралық кинофестивалінде Экуменикалық қазылар алқасының жүлдесін жеңіп алды (1988). 1989 жылы «Speaking Parts» «Genie» сыйлығының бес номинациясының ішінде «Үздік фильм» номинациясына ие болды. 1991 жылы «The Adjuster» 17-ші Мәскеу халықаралық кинофестивалінде арнайы күміс «St. George» жүлдесін жеңіп алды, сондай-ақ «Cinefest Sudbury» (1991) кинофестивалінде «Үздік канадтық фильмі» және «Үздік Онтарио фильмі» аталымдарына ие болды. 1993 жылы «Calendar» Таормина халықаралық кинофестивалінде қазылар алқасының арнайы жүлдесін жеңіп алды (1993). 1994 жылы «Exotica» Канн кинофестивалінде «FIPRESCI» жүлдесін жеңіп алды. 1997 жылы «The Sweet Hereafter» Канн кинофестивалінде бас жүлде, «FIPRESCI» қазылар алқасының жүлдесі және Экуменикалық қазылар алқасының жүлдесін жеңіп алды. 1999 жылы «Felicia's Journey» «Genie» сыйлығында «Үздік бейімделген сценарий» жүлдесін жеңіп алды (2000). 2002 жылы «Ararat» «Genie» сыйлығында «Үздік фильм» жүлдесін жеңіп алды; сонымен қатар, костюм дизайны және түпнұсқа музыкаға «Genie» сыйлықтарын жеңіп алды; сондай-ақ, Арсине Ханжян «Үздік актриса» және Элиас Котеас «Үздік екінші рөлдегі актер» сыйлықтарын жеңіп алды (2003); «Жазушылар гильдиясы Канада» сыйлығын да жеңіп алды (2003). 2005 жылы «Where the Truth Lies» «Genie» сыйлығында «Үздік бейімделген сценарий» жүлдесін жеңіп алды (2006). 2008 жылы «Adoration» Канн кинофестивалінде Экуменикалық қазылар алқасының жүлдесін жеңіп алды, Торонто халықаралық кинофестивалінде «Үздік канадтық толық метражды фильм» – Арнайы қазылар алқасының мақтауы (2008). 2009 жылы «Chloe» Канадтық режиссерлер гильдиясының (DGC) «Craft» сыйлығына ие болды (2010). 2013 жылы «Devil's Knot» Сан-Себастьян халықаралық кинофестивалінде «Алтын қабық» (Golden Seashell) жүлдесіне үміткер болды (2013). 2014 жылы «The Captive» Канн кинофестивалінде «Алтын пальма» (Palme d'Or) жүлдесіне үміткер болды. 2015 жылы «Remember» Витторио Венето кинофестивалінің жүлдесін жеңіп алды – Венеция кинофестивалі (2015). 2019 жылы «Guest of Honour» Венеция кинофестивалінде «Алтын арыстан» (Leone d'Oro) жүлдесіне үміткер болды, Ванкувер халықаралық кинофестивалі мен «Festival du nouveau cinéma» ашылу кештерінде көрсетілді. 2023 жылы «Seven Veils».