Кіріспе

Регбиде ойынды қайта бастау әдісі – скрам, көбінесе жай ғана скрам деп аталады. Бұл әдіс ойыншылардың тығыз жиналуын, бастарын төмен түсіруін және допты иеленуге тырысуын қамтиды. Регби одағында немесе регби лигасында болжауына байланысты, скрам кездейсоқ бұзушылықтан кейін немесе доп ойыннан шығып кеткен жағдайда қолданылады. Регби одағында скрамдар регби лигасына қарағанда жиірек кездеседі және маңыздырақ роль атқарады. Американдық футболындағы (gridiron football) ойынды бастау әдісі скрамнан туындаған. Регбидің екі түрінде де скрам үш қатарға орналасқан алға қарай жүретін ойыншылардың бірігуі арқылы құралады. Скрам қарсы командамен «қосылады», ойыншылардың бастары қарсыластың алдыңғы қатарындағы ойыншылардың бастарымен бірігіп кетеді. Регби одағында 2013 жылдан бері процесс төрешінің «төменде, байла, дайын» (crouch, bind, set) сөздерімен ауызша үйлестіріледі (бұрын «төменде, тиіс, тоқта, кіріс», «төменде ұста, кіріс» 2007 жылға дейін қолданылды). Содан кейін, бұзушылық жасалмаған команданың скрам-хавы допты екі команданың алдыңғы қатары ойыншыларының аяқтары арасындағы туннельге лақтырады. Екі команда да допты аяқтарымен кері итеріп, допты иеленуге тырысады. Екі спорт түрінің арасындағы маңызды айырмашылық – регби одағында екі команда да қарсыласты артқа итеруге тырысады, допты иелену үшін күреседі, сондықтан допты лақтырған команданың жеңіс мүмкіндігі шамалы. Бірақ, практикада допты лақтырған команда көбінесе допты өз бауырында ұстап тұрады (92% жағдайда дұрыс лақтырылған доппен) және лақтырылған доп тік емес. Регби лигасындағы алға қарай жүретін ойыншылар көбінесе скрамда итермелемейді, скрам-хавтар көбінесе допты туннельге емес, тікелей өз алдыңғы қатарының аяқтарының астына лақтырады, ал допты лақтырған команда көбінесе допты өз бауырында ұстап тұрады (соның арқасында 40/20 ережесі жұмыс істейді).

Регби одағы

Регби одағындағы скрам екі команданың сегіз алдыңғы ойыншысынан тұрады, әр команда үш қатарға бірігеді. Алдыңғы қатар екі тіреу және жезөкшеден құралады. Екінші қатардағы екі алдыңғы ойыншы (төртінші және бесінші нөмірлі жейделер), көбінесе құлыптар деп аталады, бір-бірімен байланысып, алдыңғы қатардың тікелей артында тұрады, әрқайсысы басын тіреу мен жезөкшенің арасына салады. Соңғы қатарда екі қанат және сегізінші нөмірлі ойыншы болады. Қанаттар скрамның әр жағында, құлыптың жанында және тіреудің артында бірігеді. Екі жезөкше (кейде тіреулер) допты аяқтарымен артқа итеруге тырысып, иелік ету үшін бәсекелеседі, ал барлық топ қарсы топты артқа итеруге тырысады. Иелікке ие болған команда допты әдетте аяқтарымен артқа, шабуылға жібереді. Артқы жақта оны сегізінші нөмірлі ойыншы немесе жартылай ойыншы алады. 2012/2013 жылғы регби маусымынан бастап Халықаралық регби федерациясы заңға түзетулер енгізді, оның бірі шақыру ретіне әсер етеді. Төреші «крюч» және «тач» деп бастайды, бірақ енді «сет» командасын береді, ол «енгаж» орнына топтардың алға жылжуға болатынын көрсетеді. Скрамды жылдамдату және құлау салдарынан қайта бастауды азайту үшін «пауза» командасы алынып тасталды. «Тач» командасы 2007 жылға дейін қолданылмады. Оның орнына төреші «крюч және ұста» деп бұйырды, содан кейін әр топ осы позицияны сақтап тұрды, төреші «енгаж» командасын бергенге дейін. 2013/2014 жылдан бастап «тач» командасы «байнд» командасымен ауыстырылды. Скрам кезінде не істеуге болады және не істемеуге болады екеніне қатысты көптеген ережелер бар. Алдыңғы қатардағы ойыншылар бұрышпен емес, тік бұрышта бірігуі керек. Алдыңғы қатардағы ойыншылар денелерін бұруға, қарсыластарын тартуға немесе скрамды құлатпауы мүмкін кез келген әрекет жасауға тыйым салынған. Артқы қатардағы ойыншылар доп скрамнан шыққанша біріккен күйде болуы керек. Қанаттар үшін бұл иыққа дейін бір қолын скраммен байланыста ұстауды білдіреді. Скрам тұрақты, қозғалмайтын және допты беру кезінде қақпа сызықтарына параллель болуы керек, әйтпесе бұзылмаған командаға еркін соққы беріледі. Заң бойынша доп туннельдің ортасына, оның басты осі жерге және қабырға сызығына параллель етіп жіберуі керек, бірақ бұл мақаладағы суретте көрсетілгендей, қазіргі уақытта бұл ережеге қатаң бағыну азайды. Доп жылдам және бір қозғалыспен жіберуі керек, яғни, допты жіберуді жалғандауға болмайды. Доп жартылай ойыншының қолынан шыққаннан кейін скрам басталады.

Жетілік регби

Регби одағының жетілігіндегі скремдер қалыпты регби одағындағы "алдыңғы қатардан" ғана құралады. Олар әр командада үш шабуылшыдан және допты беруге кіретін жартылайдан тұрады.

Регби лигасы

Регби лигасының скрамы доп аладан шығып кеткенде немесе ойыншы қате жасағанда, соққы немесе алға пастың берілуі жағдайында допты қайта ойнату үшін қолданылады, бірақ бұл қате алты талқыдан соңғысында жасалған болса басқаша. Доп жарылған немесе төреші доптың қозғалысына кедергі келтірген сирек жағдайларда да скрам қолданылады. Скрам әр командадан алты ойыншыдан тұрады және 321 формациясында құрылады. Скрам әдетте әр команданың алдыңғы қатар ойыншыларымен құрылады, бірақ кез келген ойыншы қатыса алады. Формацияның алдыңғы қатарында ашық жақтан тірек (8), хукер (9) және соқыр жақтан тірек (10) болады. Алдыңғы қатардың артында екі екінші қатар алдыңғы қатар (11&12) орналасқан, содан кейін арттағы бос алдыңғы қатар (13) тұрады. Екі "топ" алдыңғы қатар ойыншылары доп енгізілгенге дейін скрам құрады. Алға пастың берілмеген, соққы жасалмаған немесе доптың аладан шығуына себеп болмаған команданың жартылай ойыншысы (7) (кейде жартылай қорғаушы деп те аталады) допты әр топтың алдыңғы қатарлары құратын туннель арқылы скрамға енгізеді. Егер доп жарылса немесе төреші оған кедергі келтірсе, сол кезде допты иеленген команда допты скрамға енгізеді. Екі команда да допты "қосып алу" арқылы немесе қарсыластарын доптан итеру арқылы скрамда допты бағындыруға тырысады. Допты жартылай ойыншы скрамның арт жағынан немесе бос алдыңғы қатар скрамнан шыққаннан кейін алу арқылы ашық ойынға қайтаруға болады. Кейбір скрам ережелерінің орындалмауы туралы әдет бар. 1970 жылдары екінші қатардың аяқтарына допты беру, "белгіден" шығу немесе скрамды құлату үшін берілген айыптар тартымсыз деп есептелді. Командалардың тек скрам айыптарынан соққан голдар арқылы ойынды жеңу мүмкіндігі де әділетсіз деп саналды. Бұл жағдайды жақсарту үшін ережелерге және оларды қолдану тәртібіне өзгерістер енгізілді. Команда алты талқыны пайдаланғаннан кейін "тапсыру" енгізілуімен скрамдардың саны азайтылды, скрамда жасалған бұзушылықтар үшін айырмашылық айыбы енгізілді (голға соқпайтын айып), ал төрешілер допты скрамға беруге қатысты кейбір ережелерді орындауын тоқтатты. Бұл өзгерістердің нәтижесінде кәсіби командалар тактикалық таңдауына байланысты скрамдарды толыққанды жарыспайды. Бұл өз кезегінде регби лигасының скрамы енді пайдалы мақсатқа қызмет етпейді және оны соққымен немесе допты ойынға енгізумен алмастыру керек деген сынға ұшырады.