Прага шайқасы (1757) – Үшінші Силезия соғысының маңызды шайқасы. Фридрих Ұлы австриялықтарды жеңіп, Прагаға шабуылдан бас тартты. Тарих, соғыс, стратегия.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үшінші Силезия соғысының бір бөлігі, басқа шайқастар
Part of the Third Silesian War
other battles
1757 жылғы 6 мамырда Үшінші Силезия соғысы (Жеті жылдық соғыс) кезінде Прага шайқасы немесе Штербохоли шайқасы болды. Бұл шайқаста Ұлы Фридрихтің 64 000 пруссиялық әскері 60 000 австриялықты қорғанысқа шегінуге мәжбүр етті. Бірақ 14 300 сарбазын жоғалтқаннан кейін, Прагаға шабуыл жасау үшін өзінің күші жеткіліксіз екенін түсінді. Бұл шайқас 1773 жылы Готфрид Август Бюгер жазған танымал неміс балладасы «Ленореде» еске алынады.
In the Battle of Prague or Battle of Štěrboholy, fought on 6 May 1757 during the Third Silesian War (Seven Years' War), Frederick the Great's 64,000 Prussians forced 60,000 Austrians to retreat, but having lost 14,300 men, decided he was not strong enough to attack Prague. The battle is mentioned in the famous German ballad Lenore written in 1773 by Gottfried August Bürger.
Кіріспе
Фридрих 1756 жылғы жорықта Саксонияның қарсыласуын күшпен қабылдағаннан кейін, ол қыстың уақытын өзінің шағын мемлекетін қорғау үшін жаңа жоспарлар жасаумен өткізді. Оның мінезіне де, әскери стратегиясына да жай ғана отырып, қорғану тән емес еді. Ол Австрияға қарсы тағы бір батыл шабуылды жоспарлай бастады. Көктемнің басында пруссиялық армия төрт колоннамен Саксония мен Силезияны Богемиядан бөліп тұрған тау жолдарымен өтті. Төрт корпус Богемияның астанасы Прагада бірігуге тиіс болды. Бұл жоспар қауіпті болғанымен, пруссиялық армияны бөлек-бөлек жеңіліске ұшырату қаупі бар еді, бірақ ол сәтті орындалды. Фредерик корпусы князь Мориц басқарған корпуспен біріккеннен кейін, генерал Беверн Шверинмен қосылғаннан кейін, екі армия Праганың жанында шоғырланды. Осы уақыт аралығында австриялықтар тақсіл қалған жоқ. Пруссиялықтардың ерте шабуылына бастапқыда таңырғанмен, шебер австриялық фельдмаршал Максимилиан Улисс Граф Браун шеберлікпен кері шегініп, әскерін Прагаға шоғырландырды. Ол қаланың шығысында бекінілген позиция құрды, ал князь Карл де Лоррен басқарған қосымша әскер келді, австриялықтардың санын 60 000-ға жеткізді. Князь енді басқаруды өз қолына алды. Австрия армиясы фон Браун басшылығымен Зиска және Табор тауларында дерлік жеңілмейтін позицияны иеленді. Қала олардың сол қанатында орналасқан, солтүстігінде тік жар, ал батысында – сазды беткей, түбінде – ағыс суы бар. Екі австриялық қолбасшы әрекет ету жолы туралы келіспеді: фон Браун шабуыл жасауды қаласа, Карл Рейхенберг шайқасында жеңілген, бірақ Прагаға қарай шегініп бара жатқан Кенигсек күтуге және мүмкін Даунның келуіне шешім берді. 6 мамырда, шамамен сағат 5-те пруссиялық армия Просек биіктіктерінде солтүстікке жиналды, олардың саны 115 000 адамды құрады, ал Фредерик 30 000 адамдық Китті қаланың батысына, австриялықтардың кері шегінуін кесу үшін жіберді. Австриялықтар солтүстік және шығысқа қарай шайқасуға дайындалды.
After Frederick had forced the surrender of Saxony in the 1756 campaign, he spent the winter devising new plans for a defence of his small kingdom. It was not in his nature, nor in his military strategy, simply to sit back and defend. He began drawing up plans for another bold strike against Austria. In early spring the Prussian army marched in four columns over the mountain passes separating Saxony and Silesia from Bohemia. The four corps would unite at the Bohemian capital of Prague. Though risky, because it exposed the Prussian army to a defeat in detail, the plan succeeded. After Frederick's corps united with a corps under Prince Moritz, and General Bevern joined up with Schwerin, both armies converged near Prague. Meanwhile, the Austrians had not been idle. Though initially surprised by the early Prussian attack, the able Austrian field marshal Maximilian Ulysses Count Browne had been retreating skillfully and concentrating his armed forces towards Prague. Here he established a fortified position to the east of the town, and an additional army under Prince Charles of Lorraine arrived, swelling the Austrian numbers to 60,000. The prince now took command. The Austrian army under von Browne had taken up a near invincible position on the Ziska and the Tabor mountains. The town was on their left flank, with a steep gorge to the north, and to the west by a marshy slope with a brook at the bottom. The two Austrian commanders were in disagreement about the course of action: von Browne wanted to attack, but Charles decided to wait for Konigseck, who had been defeated at the Battle of Reichenberg but was known to be retreating towards Prague, and possibly even for the arrival of Daun. On 6 May, around 5 am, the Prussian army assembled to the north on the Prosek heights, 115,000 men strong, and Frederick sent Keith with 30,000 to the west of the town to cut off any Austrian retreat. The Austrians drew up for battle facing north and east.
Шайқас
Фридрих дереу шабуылға бұйрық берді, бірақ Шверин оны австриялықтардың оң фланкіне барлау жасауға көндірді. Ол австриялықтардың арт жағында шабуылға мүмкіндік беретін, біртіндеп төмендейтін жасыл шабындықтарды көргенін хабарлады. Пруссия армиясы шамамен сағат 7-де жорыққа шықты және австриялық генералдар шамамен сағат 10-да олардың қозғалысын байқағанға дейін көзден таса қалды. Фельдмаршал фон Браун оңтүстік-шығысқа қарай алты жаяу әскер полкін орналастырды. Шверин генерал Винтерфельдтпен бірге шабуылға дайындық жасады. Шабуылды Винтерфельдттің жаяу әскері бастады. Пруссиялық жаяу әскері көп ұзамай шабындықтарда емес, балық көлдерінің қираған қалдықтарында өзін тапты. Олар қиындықпен өтіп бара жатқанда, Винтерфельдт мылтықтан атылған оққа қаналысты. Пруссиялық жаяу әскері шайқалып, Шверин оларды қайта жинады, алдыңғы қатарда жетектеп барды. Ол австриялықтардың шашыранды оғынан бірнеше рет жараланды. Фридрих жаңалықты естіген соң шабуылды жалғастыруға бұйрық берді. Алайда, фельдмаршал Швериннің қазасы король Фридрихке соншалықты әсер етті, куәгерлердің көрсетуі бойынша, граф фон Калькреут оның жүйкесі бұзылып, ханзада Генрих пен Калькреут алдында мұңды күйде пайда болғанын, қаза болғандарды жоқтап, жарты сөзбен ғана сөйлей алғанын айтты. Австриялық жаяу әскері пруссиялықтардың шатасуын сезіп, оларды төбеден төмен итеруге кірісті, австриялық желінің солтүстікке қарап тұрған қалған бөлігі мен олардың арасында олқылық пайда болды. Осы кезде фон Браун пруссиялық жаяу әскерінің атынан жараланып, Прагаға жеткізілді. Король Фридрих пен генерал фон Зитен оңтүстіктегі пруссиялық жаяу әскерін жаңа шабуылға қайта ұйымдастырғанда, генералдар Хаутшармой мен Беверн австриялық желідегі олқылықты байқап, сол олқылыққа жаяу әскерді жіберуге кірісті. Австриялық хорваттар австриялықтардың сол фланкінің солтүстігінде пруссиялықтармен шайқасты, бірақ пруссиялықтардың тұрақты ағынымен олқылық пайдаланылғандықтан, олар кері шегінді және Табор тауының батыс жағынан оңтүстікке қарай жаңа желі құрды. Шабуылдың соңғы кезеңі шамамен сағат 15:00-де басталды, пруссиялықтар әлі де қалыптасып жатқан австриялық желіне шабуыл жасап, оларды оңтүстіктен айналып өтті. Карл қалаға шегінді, оның шегінуін оның кавалериясы қамтамасыз етті. Алайда, король Фридрихтің шайқас бойында қайда болғаны туралы пікірлер қарама-қайшы. Корольдің аз ғана байқалуы оның шайқастың барлық уақытын оңтүстік жақта өткізгенін көрсетеді. Король Фридрихтің өзінің айтуынша, ол жиі қалып қоюын түсіндіру үшін асқазан ауруымен ауырғанын мәлімдеді және Шверинге барлау мәселесінде де, фельдмаршал шайқастың басында Праганың жанындағы Стербохол ауылына шабуыл жасау қажеттігін талап еткенде де сүйенді. Осылайша, Швериннің басшылығы мен фельдмаршалдың мерзімінен бұрын қаза болғаннан кейін полк командирлерінің тәуелсіз бастамасы шайқастың жеңіске жетуіне басты үлес қосып, мақтауға лайық.
Frederick ordered an immediate assault, but Schwerin convinced him to make a reconnaissance around the Austrian right flank. He returned with the information that gradually sloping green meadows offered a better chance for attack at the Austrian rear. The Prussian army started marching around 7 am, and succeeded in staying largely out of sight till the Austrian generals noticed the movements around 10 am. Field Marshal von Browne shifted six infantry regiments to take up position to the south east. Schwerin, accompanied by General Winterfeldt, was finally prepared to attack. The attack was led by the infantry of Winterfeldt. The Prussian infantry soon found themselves not in meadows, but in the remains of fish ponds. While they struggled through, Winterfeldt was hit by a musketball. The Prussian infantry wavered and Schwerin rallied them, leading them from the front. He was hit several times by Austrian canister. Frederick, when he heard the news, ordered the assault to continue. Field Marshal Schwerin's death, however, had such an impact on King Frederick that eyewitness testimony, given by Count von Kalckreuth, indicates he suffered a nervous breakdown, appearing in a pitiful state before Prince Henry and Kalckreuth while lamenting the casualties suffered and barely being able to speak. The Austrian infantry smelled the Prussian confusion and started to press the Prussians back down the slope, opening a gap between themselves and the remainder of the Austrian line still facing north. At this time von Browne was mortally wounded by Prussian infantry fire and carried into Prague. While King Frederick and General von Zieten reorganised the Prussian infantry in the south for another attack, the generals Hautcharmoy and Bevern spotted the gap in the Austrian line and started to filter infantry into the gap. Austrian Croats had engaged Prussians to the north of the Austrian left flank, but with the gap in the Austrian line being exploited by a steady stream of Prussians he pulled back and formed a new line running south from the west end of the Tabor mountain. The final phase of the battle started around 3 pm, with Prussians engaging the still forming Austrian line and outflanking them from the south. Charles withdrew into the town, the retreat being covered by his cavalry. King Frederick's exact whereabouts throughout the battle are, however, a matter of debate. The few recorded sightings of the King indicate he spent virtually the entire battle on the southern part of the field. By King Frederick's own account, he claimed to have fallen ill with stomach pains as a means of explaining his frequent absences and seemingly deferred to Schwerin both on matters of reconnaissance and when the field marshal urged the necessity of an expedient attack at Sterbohol, a crucial village in the immediate vicinity of Prague, at the very onset of the battle. As such, Schwerin's leadership and the independent initiative of regimental commanders following the field marshal's untimely demise should be hailed as chiefly contributing to the battle's victorious conclusion.
Салдары
Пруссияның жеңісі жоғары бағамен келді; Фридрих 14 000-нан астам салдатын жоғалтты, ал оның ең жақсы екі генералы қимылға келе алмады (Шверин жаудың атынан қаза тапты, ал Винтерфельдт ауыр жарақат алды). Принц Чарльз да ауыр қатыгездікке ұшырады, 8 900 адамы қаза тапты немесе жараланды, ал 4 500-і тұтқынға алынды. Көп шығынға ұшырағандықтан Фридрих Прага қабырғаларына тікелей шабуыл жасаудың орнына, қоршау салуға шешті. Ол 75 000 тұрғынымен қоса 40 000 әскер қаланың азық-түлігін тез бітіріп қоятынын есептеді. Бірақ оның есебіне Австрия Колин шайқасында оған қарсы қойған көмекші әскері кірмеді, сондықтан ол қоршаудан бас тартуға мәжбүр болды.
The Prussian victory was at a high cost; Frederick lost over 14,000 men, and two of his best generals were out of action (Schwerin was killed by enemy fire and Winterfeldt was severely wounded). Prince Charles had also suffered heavily, losing 8,900 men killed or wounded and 4,500 prisoners. Given the high casualties he had suffered, Frederick decided to lay siege rather than launch a direct assault on the walls of Prague. He calculated that 40,000 soldiers, in addition to 75,000 inhabitants, would soon consume the city stores. His calculation, however, did not take into account the relief army Austria managed to field against him at the Battle of Kolin, and he was soon forced to abandon the siege.