Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қаланың сауда және мәдени ортасы
Commercial and cultural heartland of a city
Қала орталығы – қаланың сауда, мәдени және көбінесе тарихи, саяси және географиялық жағынан да маңызды бөлігі. "Қала орталығы" термині негізінен британдық ағылшын тілінде қолданылады, ал басқа тілдерде оған ұқсас терминдер бар, мысалы, француз тілінде "centre ville", неміс тілінде "Stadtzentrum" немесе қытай тілінде "shìzhōngxīn (市中心)". АҚШ-та көбінесе "downtown" термині қолданылады, бірақ Филадельфия сияқты кейбір қалалар "Center City" немесе "City Center" терминдерін пайдаланады.
A city centre is the commercial, cultural and often the historical, political, and geographic heart of a city. The term "city centre" is primarily used in British English, and closely equivalent terms that exist in other languages, such as "centre ville" in French, Stadtzentrum in German, or shìzhōngxīn (市中心) in Chinese. In the United States, the term "downtown" is generally used, though a few cities, like Philadelphia, use the term "Center City" or "City Center".
Жалпы түсінік және байланысты ұғымдар
Қала орталығы – сауда, ойын-сауық, сауда және саяси билік шоғырланған қаланың (көбінесе тарихи) аймағы. Бұл термин көптеген ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде кеңінен қолданылады және көптеген басқа тілдерде тікелей баламалары бар. Алайда, АҚШ-та қала орталығын білдіру үшін көбінесе "downtown" термині қолданылады, ал Канадада "қала орталығы" және "downtown" терминдері бір-бірін алмастыра қолданылады, әсіресе бұрынғы қалалардың немесе жаңа қала маңындағы қалалардың қазіргі заманғы, мақсатты түрде салынған орталықтарында, олардың дәстүрлі қалалық орталығы болмаған (мысалы, Солтүстік Йорк қаласының орталығы және Миссиссауга қаласының орталығы). Австралияда қала орталығын білдіру үшін "Орталық бизнес ауданы" термині жиі қолданылады, бірақ "қала орталығы" термині де, әсіресе Мельбурнда, көбірек қолданылады. Оңтүстік Африкада "CBD" ресми жағдайларда қолданылады, бірақ бейресми жағдайларда қала орталығы "қала" деп аталады, және Сандтон мен uMhlanga сияқты орталықтандырылған CBD-лердің өсуіне қарамастан, "қала" термині қалалардың бастапқы CBD-леріне сілтеме жасауды жалғастырады. Көптеген қалаларда Орталық бизнес ауданы (CBD) қала орталығының ішінде орналасқан, бірақ "қала орталығы" ұғымы CBD-ден өзгеше. "CBD" ұғымы тек экономикалық және қаржылық билікке қатысты, ал "қала орталығы" тарихи, саяси және мәдени факторларды да қамтиды. Мысалы, Париж: Ла Дефенс – Париждің орталық бизнес ауданы, бірақ ол қаланың орталығы емес. Көптеген ірі және/немесе ескі қалаларда CBD және қала орталығы толыққанды жапсарласпайды, тіпті жапсарласпауы мүмкін. Қала орталығы көбінесе қаланың алғашқы қоныстанған бөлігі болып табылады, бұл оны қаланың ең тарихи бөлігіне айналдыруы мүмкін.
The city centre is the (often historical) area of a city where commerce, entertainment, shopping, and political power are concentrated. The term is commonly used in many English speaking countries and has direct equivalents in many other languages. However, noticeably, in the United States, the term "downtown" is commonly used to denote a city centre, and in Canada the terms "city centre" and "downtown" are used interchangeably, most notable in the modern, purpose built cores of former boroughs or newer suburban cities that had no traditional urban core (i. e. North York City Centre and Mississauga City Centre). In Australia, the term "Central Business District" is widely used to refer to the city centre, but usage of the term "City Centre" is increasing, especially in Melbourne. In South Africa, "CBD" is used in formal contexts, but in informal contexts, the city centre is referred to as "town", and despite the growth of decentralised CBDs such as Sandton and uMhlanga "town" continues to refer to the original CBDs of cities. In many cities, the Central Business District (CBD) is within the city centre, but the concept "city centre" differs from the CBD. The concept of the "CBD" revolves solely around economic and financial power, but the "city centre" also includes historical, political, and cultural factors. A clear example is Paris: La Défense is the central business district of Paris, but it is not the city centre. In most larger and/or older cities, the CBD and the city centre will only partially overlap, if at all. A city centre is often the first settled part of a city, which can make it the most historical part of a city.
Австралия
Австралияның көптеген қалаларында қала орталығы шамалы дәрежеде орталық бизнес ауданымен (CBD) сәйкес келеді, соның салдарынан "қала", "қала орталығы" және "орталық бизнес ауданы" немесе "CBD" дерлік синонимдер саналады. Дегенмен, кейбір Австралия қалаларында қала орталығы мен CBD географиялық тұрғыдан бөлек анықталады. "CBD" термисі астана Канберрада жиі қолданылмайды, онда басты қызмет – мемлекеттік басқару; оның "қала орталығы" көбінесе "қала" немесе "азаматтық" деп аталатын аудан ретінде белгіленеді.
In most Australian cities, the city centre to some extent coincides with the central business district, with the result that "the City", "city centre", and "central business district" or "CBD" are regarded as near synonyms. However, in some Australian cities, the city centre and the CBD are geographically separately identified. The term "CBD" is not often used in the capital Canberra, where the primary activity is government; its "city centre" is usually identified as the district called "City" or "Civic".
Қытай
Қытай тілінде қаланың қалалық орталығы "қала орталығы" немесе "қалалық ядро" деп аталады. Көптеген қалаларда ол тарихи қала орталығы және мәдени, коммерциялық орталық болып табылады. Тарихи тұрғыдан алғанда, CBD көбінесе қала орталығының бір бөлігін құрады. Соңғы жылдары ірі қалалар қала орталығының бір бөлігін алып жатқан, немесе тарихи қала орталығынан толығымен тыс орналасқан CBD немесе қаржы аудандарын дамытты. Мысалы, Пекиннің тарихи қалалық орталығы бұрынғы қала қабырғаларымен шектеледі және қаланың саяси және мәдени орталығы болып қала береді, бірақ Пекиннің CBD тарихи қаланың шығысындағы Чаоян ауданында орналасқан; Шанхайдың қалалық орталығы Ескі Қытай қаласы, Халықаралық белім және Француз концессиясымен анықталды және Хуанпу өзенінің батыс жағалауында орналасқан, ал қазіргі заманғы қаржы ауданы дәстүрлі қала орталығынан өзен арқылы орналасқан, жаңадан дамыған Луцзяцзуй ауданында шоғырланған (бірақ дәстүрлі қала орталығының бір бөлігі әлі де маңызды қаржы және бизнес орталықтары болып табылады).
In Chinese, the urban centre of a city is called the "city centre" or "urban core" In many cities, it is the historical city centre and the cultural and commercial centre. Historically, the CBD often occupied one portion of the city centre. In recent years, larger cities have often developed CBDs or financial districts that occupy a part of the city centre or are outside the historical city centre completely. For example, Beijing's historical city centre is defined by the former city walls and remains the political and cultural centre of the city, but Beijing's CBD sits in Chaoyang District, to the east of the historical city; Shanghai's city centre was defined by the Old Chinese City, the International Settlement and the French Concession and sat on the west bank of the Huangpu River, whereas the modern financial district is concentrated on Lujiazui, a newly developed area across the river from the traditional city centre (although parts of the traditional city centre remain key financial and business centres).
Израиль
"Қала орталығы" деген еврей термині тікелей аударма: "מרכז העיר" (merkaz ha'ir); алайда, Израильдің әртүрлі қалаларындағы өте әртүрлі топографиясы мен қалалық жоспарлау ерекшеліктеріне байланысты бұл термин жиі дұрыс қолданылмайды. Иерусалимде бұл термин батыс қаланың географиялық орталығында орналасқан саудалық ауданды атау үшін күнделікті және ресми түрде қолданылады. Бұл аудан қаланың басқа саудалық орталықтарынан бірнеше есе үлкен, тығыз және қызғыбалы. Арнайы қала орталығының қалыптасуы географиялық қажеттіліктен туындады; дөңгелек жер бедеріне байланысты әртүрлі аудандар арасында жаяу жүру қиындық тудырады, сондықтан қоғамдық көлік және кең жолдар тұрғындарды қаланың орталық тізбегінің үстіндегі бір орталықтандырылған жерге тартады, онда олар тиімді жиналуы мүмкін. Ауданның шетінде қала құрылысы тұрғын үйлерге жақын аудандарға түйінделіп өтеді, нақты шекаралар құрайды. Әр тұрғын үй ауданындағы кішкентай сауда орталықтары күнделікті қажеттіліктерді қанағаттандыруы мүмкін, бірақ көбінесе тек жергілікті тұрғындарды тартады. Осылайша, Иерусалимнің тұрғын үй аудандары Иерусалим қаласының орталығына жақын маңындағы қалалар сияқты жұмыс істейді. Керісінше, Тель-Авивте қызметтер, сауда, ойын-сауық және мәдени мекемелер қаланың барлық аумағына біркелкі таратылған, орталықтандырылмаған қала құрылысы жүйесі қолданылады. Бұл дизайн философиясы Тель-Авивтің көптеген серік қалаларына ("Гуш Дан" мегаполисі) да қатысты, коммерциялық белсенділіктің біркелкі таралуын құрады, ол тек қала маңына қарай біртіндеп төмендейді. Децентрализация Тель-Авив тұрғындарының көп бөлігіне қызметтерге, саудаға және демалысқа үйіне жақын, әдетте жаяу немесе велосипедпен жүруге болатын қашықтықта қол жеткізуге мүмкіндік береді. Сондықтан "Тель-Авив орталығы" термині көбінесе қаланың орталық аймағына географиялық сілтеме ретінде қолданылады, ал "солтүстік Тель-Авив" және "оңтүстік Тель-Авив" өзінің ерекше әлеуметтік атмосферасына ие. Қаланың жалпы муниципалдық аумағының шамамен үштен бір бөлігін қамтитын бұл орталық аймақта демалыс және сауда кәсіпорындары шоғырланған, бірақ сонымен бірге қала тұрғындарының үштен бір бөлігі тұрады. Алайда, Гуш-Дандағы көптеген көкжайлар мен қызмет көрсетуден басқа кәсіпорындар Тель-Авив орталығынан тыс немесе одан толыққанды шығып орналасқан, бұл қалалық биліктің оларды шығарып тастау туралы ұйғарымының нәтижесі. Бұл Тель-Авив орталығына халық тығыз қоныстанған мегаполистегі орталыққа қарағанда көбірек демалыс атмосферасын береді. Израильдің үшінші ірі қаласы Хайфаның Орталық іскерлік ауданы Хайфа шығанағының жағалауында, географиялық солтүстігінде орналасқан. Бұл тегіс, теңіз жағалауындағы аймақ Хайфаның "Төменгі қаласы" деп аталады, ал оның оңтүстік-шығысындағы Кармель тауының беткейлері мен шыңындағы аудандардан өзгеше. Төменгі қалада бірнеше тұрғын үй аудандары бар болғанымен, қаланың барлық халқының тек 5% -ы ғана тұрады және оның ең биік құрылыстарының көпшілігі, олардың көпшілігі кеңселер орналасқан. Хайфадағы сауда және демалыс орталықтары көбінесе Төменгі қаладан тыс жерде орналасқан және 1980 жылдан бері Төменгі қалаға қарағанда әлдеқайда көп қызмет көрсетті, нәтижесінде Төменгі қала ішінара қирады. 21 ғасырдың басынан бері Төменгі қаладағы жаңа жобалар осы тенденцияны өзгертуге бағытталған.
The Hebrew term for "city centre" is a direct translation: "מרכז העיר" (merkaz ha'ir); however it is used inconsistently in different cities throughout Israel due to their extremely varied topographies and urban designs. In Jerusalem the term is used both colloquially and officially as the name of the commercial district that lies at the geographical center of the Western city. This area is many times larger, denser and more active than any of the city's other commercial centres. The formation of a dedicated city centre resulted partially from geographical necessity; pedestrian travel between different neighborhoods is difficult due to the hilly terrain, so public transportation and wider roadways instead pull residents to one centralized location atop the city's central ridge line where they can congregate effectively. At the edges of the district the urban make up shifts almost abruptly into residential neighborhoods, creating palpable boundaries. Much smaller commercial centres within each residential neighborhood may meet day to day shopping needs, but mostly attract only local residents. In this way, Jerusalem's residential neighborhoods function more like suburbs to the Jerusalem City Centre. By contrast, Tel Aviv follows a much more decentralized urban design scheme, with services, shopping, entertainment and cultural institutions spread out more evenly throughout the entire city. This design philosophy applies also to Tel Aviv's many satellite cities (the "Gush Dan" metropolitan area), creating a much more uniform sprawl of commercial activity that only gradually decreases towards the suburbs. Decentralization provides a vast proportion of Tel Aviv's residents with access to a large variety of services, shopping, and leisure activities very close to home, typically within walking or biking distance. As a result, the term "Tel Aviv centre" is often more of a geographical reference to the city's central region, in contrast with "north Tel Aviv" and "south Tel Aviv" which have their own unique social atmospheres. This central region, encompassing roughly one third of the city's total municipal area, does feature a higher concentration of leisure and shopping businesses, but is simultaneously also strongly residential housing one third of the city's residents. Nevertheless, most skyscrapers and non service businesses in Gush Dan are situated at the edges of Tel Aviv centre or completely outside it as result of a conscious decision of the municipal government to keep them out. This gives central Tel Aviv a very laid back atmosphere relative to its central location within the heavily populated metropolis. Haifa, Israel's third largest city, has its Central Business District situated at its geographical north along the shoreline of Haifa Bay. This flat, seaside area is called the "Lower City" of Haifa, in contrast to the neighborhoods on the slopes and peak of Mount Carmel to its southeast. Though it contains a few residential neighborhoods, the Lower City houses only 5% of the city's entire population, and features almost all of its tallest structures, most of which are office spaces. Commercial and leisure centers in Haifa are mostly found outside the Lower City, and have attracted much more activity than the Lower City since the 1980s, leaving the Lower City partially dilapidated. New developments in the Lower City since the start of the 21st century aim to reverse this trend.
Нидерланды
Голландия тілінде қала орталығын сипаттау үшін binnenstad, centrum, stadscentrum немесе stadskern терминдері қолданылады. Амстердам қала орталығы мен орталық бизнес ауданының бірдей аймақ еместігіне нақты мысал. Амстердамның қала орталығы – қаланың тарихи ядросы, бірақ Амстердамның Орталық бизнес аудандары (CBD) – оңтүстік-шығыстағы Омвал және оңтүстіктегі Зюидас. Сонымен қатар, Вестпорт қаланың өнеркәсіптік паркі қызметін атқарады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Роттердамның тарихи ядросы жойылғандықтан, қала орталығы мен Орталық бизнес ауданы (CBD) Роттердамда бір аймақ болып табылады.
In Dutch, the terms binnenstad, centrum, stadscentrum, or stadskern are used to describe the city centre. Amsterdam is a clear example of the city centre and the central business district not being the same area. The city centre of Amsterdam is Centrum, the historical heart of the city, but the CBD areas of Amsterdam are Omval in the southeast and Zuidas, in the south. Additionally, Westpoort serves as the city's industrial park. Because of the bombardment of Rotterdam during World War II, with the loss of its historical core, the city centre and the CBD are the same area in Rotterdam.
Жаңа Зеландия
Қала орталығы мен орталық бизнес ауданы Жаңа Зеландияда 1989 жылғы жергілікті басқаруды қайта ұйымдастыруға дейін қала мәртебесіне ие болған кез келген қалалық аймақ үшін бір-бірін алмастыра қолданылады. Осы қайта ұйымдастыру нәтижесінде көптеген қалалық кеңестер айналасындағы қалалар, округтер және кенттермен бірігіп, ірі аудандар құрды. 1989 жылға дейін 20 000-нан астам халқы бар қала немесе кент қала мәртебесіне ие болатын. Күнделікті тілде жаңа зеландиялықтар қала орталығына "қалаға" бару деп сіңіреді. Веллингтон агломерациялық аймағында Веллингтон, Лоуэр-Хатт, Порируа және Аппер-Хатт қалаларында 4 қала орталығы бар, ал Окленд агломерациялық аймағында Окленд пен Манукауда 2 қала орталығы бар. Тимаруда "қала орталығы" бар, ал Бленхайм немесе Пукекохе сияқты одан ірі кенттерде "қала орталығы" емес, "кент орталығы" бар, себебі олар 1989 жылғы жергілікті басқару реформасына дейін қала мәртебесіне қол жеткізе алмады. Бұл реформа қала мәртебесі үшін халық санының шегін 50 000-ға дейін өзгертті.
City centre and central business district are used interchangeably in New Zealand for any urban area that had city status prior to the 1989 local government reorganisation which saw many city councils amalgamate with surrounding boroughs, counties and towns to form larger districts. Prior to 1989, city status was granted to a town or borough with a population greater than 20,000. In everyday language, New Zealanders often refer to city centres as going to "town". Wellington metropolitan area has 4 respective city centres in Wellington, Lower Hutt, Porirua and Upper Hutt whereas Auckland metropolitan area has 2 city centres in Auckland and Manukau. Timaru has a "city centre" whereas towns larger than it such as Blenheim or Pukekohe have "town centres" as they did not achieve city status prior to the 1989 local government reform which changed the population threshold for city status to 50,000.