Кіріспе

Америкалық телесериал

"Кіші қаладағы кісі өлтіру X" (кейде MiSTX деп қысқартылады) – Джордж Вершур, Роберт Фишер және Гордон Кэссиди жасайтын, ал Калифорния полициясының тергеушісі сержант Гари Фредо жүргізетін американдық реалити-шоуы. Шоу 2001 жылдың шілдесінен қыркүйегіне дейін Fox телеарнасында көрсетілді. Сериал қатысушыларды ойдан шығарылған қалаға енгізіп, олардан кісі өлтіруді шешуді талап етеді. Әр апта сайын бір қатысушы "өлтіріледі" (және шоудан шығарылады); соңғы қатысушы істі ашады және 250 000 доллар жеңіп алады. Бұл реалити-шоу ретінде жіктеліп, форматтың ерекшелігін ескере отырып, реалити-шоу, ойын-сауық және детективтік драманың қоспасы ретінде дәлірек сипатталады. Шоудың жеңімпазы, Нью-Йорк қаласының өрт сөндірушісі Анхель Джуарбе кіші, шоу финалынан бір апта өткен соң 11 қыркүйек шабуылында қаза тапқаны ерекше.

Негізгі идея

Шоудың негізгі идеясы – Америка Құрама Штаттарының түкпір-түкпірінен 10 қатысушыны Мэн штатының Истпорт шағын балықшы ауылына (шоуда "Санрайз" деп аталады) фикциялық кісі өлтірулер сериясын шешу үшін әуесқой тергеушілер ретінде шақыру болды. Бастапқыда тергеушілерге актерлар мен актрисалар сомдаған "қала тұрғындары" деп аталатын 15 күдіктінің тізімі берілді. Нағыз қалада көптеген импровизация шеберлері орналастырылды, олардың міндеті тергеушілерге пайдалы немесе пайдасыз ақпарат беру болды. Әр апта сайын тергеушілер қаланың әртүрлі жерлеріне іздер табу және күдіктілерді ақтау үшін жіберілді. Сонымен қатар, кісі өлтіруші тағы да қылмыс жасап, күдіктілердің тізімін қысқартатын. Әр бөлімде Бас тергеуші немесе "Құтқарушы" тағайындалады. Алғашқы бөлімде Құтқарушыны 10 картаның біреуін таңдау арқылы анықтайды. Келесі бөлімдерде Құтқарушыны алдыңғы бөлімде жойылған тергеуші, алдын ала жазылған хабарлама арқылы таңдайды. Соңғы екі тергеуші үшін, бұрынғы жойылған тергеуші кімді тергеу керектігін бірінші болып таңдайды. Әр үш күнде қаланың ішінде қызыл және қара конверттер табылады. Қызыл конвертте тергеушілер күні бойы алған ақпарат туралы сұрақ болады. Сұрақ көбінесе зерттеу тобының біріне бағытталған, яғни сол бағытта жұмыс істеген адам дұрыс жауап беруге ең көп мүмкіндікке ие. Топтың жауабы анонимді электрондық пошта арқылы кісі өлтірушіге жіберіледі. Жауап дұрыс болса, кісі өлтіруші қалған күдіктілердің біреуін ақтайды. Егер жауап бұрыс болса, күдіктілердің саны өзгермейді. Содан кейін қара конверт ашылады. Оның ішінде екі кішкентай қара конверт болады, әрқайсысында белгілі бір орынның картасы бар. Тергеушілер (Құтқарушыны қоспағанда) жеке бөлмеге барып, кісі өлтірушінің ойынына қатысатын бірінші адамға дауыс береді. Дауыс беруден кейін Құтқарушы екінші ойыншыны таңдайды. Екі тергеуші карта таңдап, ешкімге көрінбейтін екі алыс орынға жеке-жеке кетеді, олардың қозғалысын тек түнгі көру камералары жазады. Тергеушілердің бірі құпияның маңызды ашылуын табады, ал екіншісі классикалық слэшер фильмдеріндегідей, кісі өлтірушінің көзімен көрсетілген соңғы сәттерімен шоудан шығарылады. "Тако Белл" бұл шоуды жарнамалады.

Әңгіме

Ойын Флинттер отбасының жұмбақ құпиясымен басталады, тергеушілер осы оқиғаға негіздеп тергеу жұмыстарын жүргізеді. Бірақ көп ұзамай осы істің күрделірек екені белгілі болады, күдіктілер бірінен соң бірі өлтіріле бастайды. Жұмбақтың шешімі 1941 жылы Перл-Харборға шабуылдан кейін Дюшамптар отбасының мүшелері бірге өлтірілгенін анықтауға байланысты еді, себебі олар Канададан заңсыз спирттік ішімдіктерді контрабандалау туралы қаланың құпиясын біліп қойған. Бұл қылмыс қала басшыларының келісімімен жасалған, олар "Қызыл Люпин Ордені" немесе "О.С.Л." деп аталатын құпия қоғамда жиналатын. Отбасы бір бөлмеге тоғыстырылып, бөлмеге от қойылды. "Қырғынды" жасаған – өрттен аман қалған отбасы мүшесінің ұрпағы, ол 1941 жылы отбасының өртелуіне жол берген қала басшыларының ұрпақтарынан кек алуды көздеді. Осы аман қалған адам, "Күйген Жүзді" деп танылатын, баласына бірнеше үнтаспа қалдырды, олар тергеушілерге маңызды оқиғалардың кілті болды. Ол отбасын өлтіргендердің бірін өлтірді, бірақ өзін кінәлі сезініп, өз-өзіне қол жұмсады. Күйген адамның баласы әкесі бастаған істі жалғастырып, отбасының өліміне жауапты адамдарға немесе олардың ұрпақтарына шабуыл жасады. Балық аулауға арналған, жақын қашықтықтан атуға қолданылатын қаруды пайдаланып, ол әкесі сияқты өзін кінәлі сезінбеді, тіпті бұл оқиғаны қызықты деп тапты және оны ойынға айналдырды, нәтижесінде "Қатысушылар ойыны" пайда болды. Қатысушы Уильям Ламберт (шынайы фамилиясы Дюшамп) екені анықталды, ол Нейт Флинттің серіктесі және күдік тудырған адамдардың бірі болды (бірақ оған қатысты барлық алғашқы теориялар бекер болып шықты). Ол О.С.Л. мүшелеріне немесе олармен туысқандарға шабуыл жасады: Блодгет (әкесі өлтірді), Дебек, Флинт, Мерчант, Роуз, Тибодо және жойылған тергеушілер. Олардың денелерін өрттен бұрын отбасылық кешкі ас дастарқанына ұқсатып қайта құрды. Саманта "Сэм" Лараби Уильямның соңғы құрбаны болуы керек еді (ойындағы жиынтықты толықтыру үшін), бірақ финалда жеңімпаз Анхель оны Уильям соңғы өлтіруін жасамас бұрын құтқарып алды. Полиция бастығы Дадли Дункан оны баспалдақпен қуды, жатын бөлмесінде атып, терезеден құлатып, екі қабаттан төмендегі бетонға түсірді.

Жарысқа қатысушылар

БайқаушыАтқарасыТұрғын қаласыШығарылғанФиналдық Қатты ойын орныШирли КингҮй шаруашылығы иесіХендерсон, Невада1-эпизодТауық шаруашылығыЭндрю "Энди" ЛанданМедиа жоспарлаушыЧикаго, Иллинойс2-эпизодЕскі горчичный дистилляторЛиндсей ЛабрумСтудентЛас-Вегас, Невада3-эпизодЖасыл жылыжайларСтейси КармонаБарменСтейтен-Айленд, Нью-Йорк4-эпизодТеңіз жабдықтары қоймасыБрайан ПорвинМедицина студентіФорт-Лодердейл, Флорида5-эпизодКингфишер аквакультурасыКристен КирхнерИпотекалық банкирЛос-Анджелес, Калифорния6-эпизодКүн шығысы қоқыс жинау орыныКэти КлоэкерУақытша кеңсе жұмысыЭри, Пенсильвания7-эпизодКүн шығысы орта мектебіДжефф МонроМодельПортленд, ОрегонФиналДеБек қосылысыАлан ФрайДеликатес дүкенінің иесіНоксвилл, ТеннессиЖеңіліске тап болғанКовик қайықжайыАнхель Хуарбе кіші Өрт сөндірушіБронкс, Нью-ЙоркЖеңімпазЛамберт үйі

Дауыс беру тарихы

1234567 сериясыСоңғыШерлиЭндиЛиндсиСтейсиБрайанКристинКетиДжеффН/АГруппа таңдауыШерлиЭндиКристинКристинБрайанДжефф,КристинКетиАлан,ДжеффҚұтқарушы таңдауыКристинБрайанЛиндсиСтейсиКристинДжеффГруппа дауыс беруАнхельШерлиЭндиКристинКристинБрайанДжеффЛ. G.L.G. ЖЕҢІМПАЗАланШирлиЭндиЛ. Г. КристинБрайанКристинКетиДжеффҚОСЫМША ЖЕҢІМПАЗЖеффШирлиЭндиКристинКристинЛ. Г. КристинКэтиАланКэтиШирлиЭндиКристинКристинКристинЛ. Г. ДжеффКристинДжеффті өлтірдіЛ. Г. СтейсиДжеффБрайанДжеффБрайанШирлиЭндиКристинЛ. Г. КристинСтейсиді өлтірдіШирлиЭндиКристенСтейсиді өлтірдіЛиндсиДжеффті өлтірдіСтейсиді өлтірдіЭндиЛ. Г. ЛиндсиШирлиДжеффті өлтірдіТергеуші жеңімпаз. Тергеуші өмірді құтқарушы ретінде таңдалды және дауыс беруге немесе қарсы дауыс беруге құқығы болмады. Тергеуші қылмыскердің ойынына қатысуға таңдалды және оның орналасқан жерінен қылмыскердің іздерін тапты, аман қалды және топқа оралды. Тергеуші қылмыскердің ойынына қатысуға таңдалды, бірақ қылмыскер оны шабуылдап, сол жерде өлтіріп, жарықтан шығарды. Курсивпен жазылған есімдер ашылмаған дауыстарды білдіреді, бірақ олар одақтарға негізделген. 6-шы эпизодта Джефф пен Кристин арасында тең дауыс болды. Құтқарушы ретінде теңдікті бұзуды сұрағанда, Кэти екеуін де "Қылмыскердің ойынына" жіберді. Финалда Алан мен Джефф бір-біріне қарсы дауыс бермеді. Анхель иммунитетке ие болғандықтан (Кэти оны құтқарушы ретінде таңдағандықтан), дауыс берудің қажеті болмады және Алан мен Джеффке карталары бірден берілді.

Қатындардың сұрақтары

Әр эпизодтың барысында тергеушілер қызыл және қара конверттерді табатын. Қара конверттер «Қойғыншы ойынына» арналса, қызыл конверттерде тергеушілерге қойылған сұрақтар жазылған. Сұрақ әдетте сол күнгі тергеудің нақты бір бөлігіне қатысты болатын және оған тек сол тергеуге қатысқан тергеушілер ғана дұрыс жауап бере алатын. Мысалы, 2-ші эпизодта «Оскар Блодгеттің туған күні қанша?» деген сұрақ қойылды. Энди мен Энджер оның қабірін күзетіп тұрды, ол бұзылғаннан кейін, және олар оған жауап бере алатын еді. Топ жауапты келісіп алған соң, оны кісі өлтірушінің анонимді электрондық поштасына жіберетін. Кісі өлтіруші оларға жауаптың дұрыс немесе бұрыс екенін растайтын хат жіберетін. Дұрыс жауап күдіктіні жоятын, ал бұрыс жауап ештеңе өзгертетін емес (дегенмен, бұл белгісіз, себебі барлық сұрақтарға дұрыс жауап берілді).

Эпизод | Сұрақ | Команданың жауабы | Дұрыс/Бұрыс | Күдікті табылған жоқ
------- | -------- | -------- | -------- | --------
1 | «Дене табылмағандықтан, оларды үйден шығару үшін немен орадың?» | Жатын жаймалар | Дұрыс | Дадли Дункан
2 | «Оскар Блодгеттің туған күні қанша?» | 1924 | Дұрыс | X Ray
3 | «Күн шығысындағы күндізгі таяудағы өзгеріс қанша?» | 23 фут | Дұрыс | Лейта Роуз Блодгетт
4 | «Павор Ноктюрнус дегеніміз не?» | Түнгі террорлармен байланысты ұйқы бұзылысы | Дұрыс | Дрю Чемберс
5 | «Коннор мен Ламберт акуланы өлтірген кезде пирсте қанша тазалаушы болды?» | 12 | Дұрыс | Дина Харрис
6 | «Коннордың әкесінің шені қандай болған?» | Сержант-майор | Дұрыс | Саманта "Сэм" Лараби
7 | «Киелі кітапта: «Әділдік орындалғанда, адалдар қуанады» делінген тарау қандай?» | Нақыл сөздер 21:15 | Дұрыс | Эмерсон Боуден
Финал | «Әкем қай жылы қайтыс болды?» | 1971 | Дұрыс | Расти Крандалл

Күдіктілер

Бұл – он бес күдікті, олардың қылмыскер емес екені анықталған реті бойынша. КүдіктіОйнаған актерМамандығыКүдіктінің мәртебесіӨмірлік жағдайыДадли ДунканТеренс Пол ВинтерПолиция бастығыАқталу 1-эпизодҚылмыскердің сұрағыТіріX РэйШишир КурупТакси жүргізушісіАқталу 2-эпизодҚылмыскердің сұрағыТіріЛета Роуз БлодгетЖой КлауссенПошта орталығы операторы, Флинттің көршісі, Оскар Блодгеттің жесір әйеліАқталу 3-эпизодҚылмыскердің сұрағыТірі4-эпизодҚылмыскердің сұрағыДрю ЧемберсРонни УорнерКлуб операторыАқталу 4-эпизодҚылмыскердің сұрағыТіріДэна ХаррисДженнифер ТунгThe Sunrise баспасөз хатшысы, адвокатАқталу 5-эпизодҚылмыскердің сұрағыТіріG. D. ТибодоДжон БаттистиниПаром қайығының капитаны, балықшы, Вьетнам соғысының ардагеріАқталу 5-эпизодҚылмыскердің ойынынан кейінҚайтыс 6-эпизодСаманта "Сэм" ЛарабиХизер КэмпбеллДәмхана иесі, Фрэнк Ковиктің никелісіАқталу 6-эпизодҚылмыскердің сұрағыТіріҚұтқарылып, ұрландыХейден ДеБекДон ЧастейнГенерал, Ақыл-ғылым жетекшісіАқталу 7-эпизодҚайтыс кісі өлтіру 6-эпизодБелгілі 7-эпизодМэри Элизабет МерчантДженнифер ДибертЭбби Флинттің жақын досыАқталу 7-эпизодҚайтыс кісі өлтіру 7-эпизодЭмерсон БоуденТим УолкоеҚала әкіміАқталу 7-эпизодҚылмыскердің сұрағыТіріРасти КрэндаллКент ДжорджШіркеу пасторы және The First Church of Sunrise шіркеуінің дін қызметкеріФиналда ақталуҚылмыскердің сұрағыТіріПруденс КоннорКейтлин КитсГараж иесі, Нейт Флинттің сүйіктісіФиналда ақталуЖалынды адамның соңғы фильміТіріДжимми ТинкерКори ПендергастАппараттық дүкеннің қызметкері, Эбби Флинттің жігітіФиналда ақталуЖалынды адамның соңғы фильміТіріФрэнк КовикКристофер Лиам МурЖергілікті газеттің тілшісі, Саманта Ларабидің никелісіФиналда ақталуСоңғы қақтығысТіріУильям Ламберт(Уильям Дюшамп)Том СтехшхультеНейт Флинттің серігі, 2 Dollar Bill иесі, кейін The Sunrise Press иесіҚылмыскерФиналда Дадли Дунканмен өлтірілді

Кристен "Қылмыскердің ойынынан" кейін G. D.-ны тапты. Брайанды қылмыскер өлтіргендіктен, G. D. қылмыскер бола алмайды. Сонымен қатар, G. D. сол түні өлтірілді, бірақ келесі күні ғана анықталды. Саманта Уильямның соңғы құрбаны болуға тиіс еді, бірақ Ангел оны өлтірер алдында құтқарып алды. Пруденс ақталуға ие болды, өйткені Жалынды адам: "Қош бол, ұлым" деді. Бұл қылмыскердің еркек болуын көрсетті. Джимми ақталуға ие болды, өйткені ол "Жалынды адамның" ұлы болу үшін тым жас еді. Ол 21 жаста болды, себебі "Жалынды адамның" соңғы фильмі 30 жыл бұрын түсірілген.

Анхель Хуарбе-дің қайтыс болуы

Финалды эфирге шығарғаннан кейін дәл бір апта өткен соң, шоудың жалпы жеңімпазы, FDNY-нің жеті жылдық тәжірибесі бар Анхель Джуарбе, Дүниежүзілік сауда орталығына шақырылған алғашқы жасақтардың бірі болды. 2001 жылдың 28 қарашасында оның денесі Дүниежүзілік сауда орталығының маңындағы «Мариотт» қонақ үйінің қирандыларынан табылған және анықталған. Ол 2001 жылдың 1 желтоқсанында жерленді. Шоудың негізгі символы – балықшының мүсіні қазір Джуарбеге арналған ескерткіш ретінде қызмет етеді.

Күшін жою

Сериал жоғары рейтингке ие болмады және Fox тарапынан жаңарыптыққа шығарылмады. Форматы 2003 жылы ережелеріне шамалы өзгерістер енгізілген "Қорлық ойыны" деген британдық нұсқасын жасаған BBC-ге сатылды. Рейтингтері нашар болды және бағдарлама сыншылар тарапынан жоғары баға алмады.

Халықаралық нұсқалар

Ел Атауы Хост Желі Премьера болған күні Сыйлық Бразилия O Jogo Zeca Camargo Rede Globo 25 мамыр, 2003 – 29 шілде, 2003 R$250.000 Ұлыбритания Қылмыс ойыны Bob Taylor BBC 29 наурыз, 2003 – 17 мамыр, 2003 £25.000