Кіріспе

Бюджеттік процесс – үкіметтердің бюджетті жасау және бекіту процесі. Ол мынадай кезеңдерді қамтиды:

Қаржы қызметі бөлімі бөлім басшысына бөлім бюджетін дайындауда көмектесу үшін жұмыс парақтарын әзірлейді. Әкімшілік басшы менеджерлердің жиналысын шақырып, олар келесі жылғы жоспарланған жұмыс деңгейі бойынша жоспарларын ұсынады және талқылайды. Менеджерлер Қаржы қызметімен бірлесіп жұмыс істей алады немесе бөлімдердің келесі жылғы сметасын өздері дайындауға болады. Дайын бюджеттер менеджерлер өздерінің жоғары лауазымды қызметкерлеріне қарау және бекіту үшін ұсынады. Бюджеттік сұраныстың негіздемесі жазбаша түрде талап етілуі мүмкін. Көп жағдайда менеджерлер бюджеттік талаптар туралы әкімшілік қызметкерлерімен ақылдасады. Бұл кезеңде бюджеттік ұсынысқа түзетулер енгізу қажет болуы мүмкін. Бюджет – ұйымның әрбір функциясы үшін шығындар деңгейін белгілеу. Бұл – мекеменің белгіленген мақсаттарына жету үшін қолданылатын бар капиталды бағалау және бөлу.

Терминология

Атқарушы билікте қаржы директоры, кеңсе қызметкері, бюджет директоры, менеджер немесе команда жүзеге асырған кіріс болжамы. Бюджеттік хабарлама бюджеттің ұсынылу форматын және белгілі бір мақсаттарды ұсыну үшін жарияланады. Бюджетті құру – бұл өткен тәжірибеге сүйену, болашаққа мақсаттар қою және арадағы айырмашылықты келісу. Бюджеттік тыңдауларға департаменттер, бөлімдер, атқарушы билік және бюджеттегі өзгерістерді талқылау үшін халық қатыса алады. Бюджетті қабылдау – заң шығарушы органның соңғы бекітуі. Бюджетті іске асыру – қаржы жылы дамыған сайын бюджетке түзетулер енгізу.

Конституциялық экономика

Конституциялық экономика – экономикалық және қаржылық шешімдердің қолданыстағы конституциялық құқықтық аяқтамалармен үйлесімділігін зерттейтін ғылым. Бұл аяқтамаға көптеген өтпелі және дамушы елдерде атқарушы билік толығымен бақылайтын сот жүйесіне жұмсалатын мемлекеттік шығындар да кіреді. Сот жүйесіндегі сыбайлас жемқорлықтың екі түрін ажырату маңызды: атқарушы биліктің сыбайлас жемқорлығы, және жеке тұлғалардың сыбайлас жемқорлығы. Конституциялық экономиканың принциптері жылдық бюджет процесінде қолданылуы мүмкін, ал егер бюджеттік жоспарлау ашық болса, құқықтық мемлекет нығаюына көмектеседі. Азаматтық қоғамның әділетсіз мемлекеттік шығындар мен атқарушы биліктің бұрын бекітілген қаражатты тоқтатып қою жағдайларында пайдалана алатын тиімді сот жүйесінің болуы – құқықтық мемлекетті орнатудың маңызды шарты.