Кіріспе

Бюджеттен тыс кәсіпорындар (ОБЭ немесе арнайы аудандар) – АҚШ, Ұлыбритания және Еуропалық Одақтағы үкімет нысаны. ОБЭ мемлекеттік қаражатты мемлекеттік (мысалы, білім беру саласында) немесе жеке (мысалы, экономиканы жаңғыртуда) мүдделерді ілгерілету үшін пайдаланады. Әр түрлі штаттық және федералды заңдармен реттелетін ОБЭ жалпы мақсаттағы үкіметтерге және қоғамдық бақылауға қатысты ережелерден тыс жұмыс істейді, бірақ көптеген штаттар түрлі формадағы бақылау органдарын құрған. Олар әдетте салық салу құқығына ие болу арқылы немесе көрсетілген қызметтер үшін алымдар жинау арқылы өздерін-өздері қаржыландырады. Кейбіреулері кіріс облигацияларын шығаруға құқылы. Ең қарқынды дамитын ОБЭ – индустриялық даму агенттігі, ол жеке бизнес жобаларын қаржыландыру үшін, көбінесе экономикалық тұрғыдан депрессиялық аймақтарды жаңғырту мақсатында салықтан босатылған индустриялық кіріс облигацияларын шығарады. Көптеген ОБЭ арнайы жергілікті мәселелерді шешу үшін құрылады. Ең көп таралған ОБЭ – мектеп округі. 1962 жылы 18 323 ОБЭ болса, 1998 жылы шамамен 30 000-ға жуық болды. Кейбір ОБЭ федералдық үкіметтен блок-гранттар түрінде қаржы алады.

Сын

Саяси ғалымдар Роберт Э. Ингленд және Дэвид Р. Морган: "ОБЭ арқылы Детройт қазір бизнес элитасының ықпалында". Еуроодақ шеңберінде бюджеттен тыс кәсіпорындарды кейде ұлттық үкіметтер Тұрақтылық және өсу пактісін бұзу үшін пайдаланады деген айыптаулар таралды, себебі мемлекеттік қарыз енді жылдық бюджет тапшылығына және жалпы мемлекеттік қарызға енгізілмейді, бұл көрсеткіштер Маастрихт шарттары бойынша ЖІӨ-нің белгілі бір пайыздық шегінен (3% және 60%) аспауы тиіс. Соңғы жылдары Еуропалық Комиссия мен ұлттық үкіметтер арасында мұндай кәсіпорындарды классификациялау мәселесі бойынша түрлі даулар туды.