Кіріспе

Адамдарда кездесетін сүтқоректілердің ақуызы, тасымалдау ақуызы.

Тироксин байланыстыратын глобулин (TBG) – адамдарда SERPINA7 генімен кодталатын глобулин ақуызы. TBG қан айналымындағы қалқанша безі гормондарын байланыстырады. Ол үш тасымалдау ақуызының бірі (транстиретин және қан сарысуы альбуминімен бірге), қан ағынында қалқанша безінің тироксин (T4) және трийодтиронин (T3) гормондарын тасымалдауға жауапты. Бұл үш ақуыздың ішінде TBG T4 және T3 үшін ең жоғары байланыстыру қабілетіне ие, бірақ транстиретин мен альбуминге қарағанда, олар да қан айналымында T3 және T4-ті байланыстырады, концентрациясы ең төмен. TBG-нің концентрациясы төмен болғанымен, T4-тің көп бөлігі қан плазмасында осы ақуыз арқылы тасымалданады. Қандағы T4 және T3-тің өте төмен концентрациясының салдарынан, TBG лигандымен 25%-дан астам қанығуы сирек кездеседі. Транстиретин мен альбуминнен айырмашылығы, TBG-нің T4/T3 үшін бір ғана байланысу орны бар. TBG негізінен бауырда 54 кДа ақуыз ретінде синтезделеді. Геномдық тұрғыдан алғанда, TBG – серпин, бірақ осы ақуыз класының көптеген басқа мүшелері сияқты тежеуші функциясы жоқ.

Диагностикадағы рөлі

Тироксин байланыстыратын глобулинге жасалатын тесттер кейде қалқанша безі гормонының деңгейінің жоғарылауының немесе төмендеуінің себебін анықтау үшін қолданылады. Бұл шайырдың таңбаланған қалқанша безі гормонына байланысуын өлшеу арқылы жасалады, бұл тек таңбаланған қалқанша безі гормоны бос болғанда ғана жүзеге асады. Пациенттің сарысуы таңбаланған қалқанша безі гормонымен араластырылады; содан кейін, бүкіл қоспаға шайыр қосылып, таңбаланған қалқанша безі гормонының мөлшері өлшенеді. Мысалы, егер пациент шын мәнінде гипотиреозбен ауырса және ТБГ деңгейі қалыпты болса, онда ТБГ-де байланысу үшін көптеген бос орындар болады, себебі қалқанша безі гормонының жалпы деңгейі төмен. Сондықтан, таңбаланған гормон қосылғанда, ол көбінесе ТБГ-мен байланысады, шайырмен байланысу үшін өте аз мөлшерін қалдырады. Алайда, егер пациент шын мәнінде гипертиреозбен ауырса және ТБГ деңгейі қалыпты болса, пациенттің эндогенді гормоны ТБГ байланысу орындарын көбірек қанықтырады, таңбаланған гормон үшін аз орын қалдырады, бұл шайырға көбірек байланысуға мүмкіндік береді. Шын гипо- немесе гипертиреозбен ауыратын пациенттерде ТБГ тестілеуі аса пайдалы емес. Дегенмен, егер қалқанша безі гормонының жалпы деңгейі гипотиреозға немесе гипертиреозға нұсқаса, ал онымен бірге ілеспе белгілер болмаса, ТБГ тестілеуінің пайдасы анық болады, себебі ТБГ өндірісі эстроген деңгейі, кортикостероид деңгейі немесе бауыр жеткіліксіздігі сияқты басқа факторлармен өзгертілуі мүмкін. Мысалы, егер ТБГ деңгейі жоғары болса, бұл эстроген деңгейі жоғары болған кезде болуы мүмкін, ТБГ көбірек қалқанша безі гормонын байланыстырады, қандағы бос гормон мөлшерін азайтады, бұл ТТГ-ны стимуляциялап, көбірек қалқанша безі гормонының өндірілуіне әкеледі. Бұл жағдайда қалқанша безі гормонының жалпы деңгейі жоғары болады. Осылайша, таңбаланған гормон қосылғанда, ТБГ өте жоғары болғандықтан, эндогенді қалқанша безі гормоны мен таңбаланған гормонның байланысы тепе-теңдікке келгенде, шайырға сіңірілуге қолжетімді бос таңбаланған гормон азаяды. Керісінше, кортикостероидтардың болуы, ТБГ деңгейін төмендетіп, қандағы қалқанша безі гормонының жалпы мөлшерін (байланысқан және бос) төмендетеді. Осылайша, таңбаланған гормон қосылғанда, қанда ТБГ өте аз болғандықтан, тепе-теңдікке келгеннен кейін, оның аз бөлігі ғана байланысады, шайырдың сіңіруіне жеткілікті мөлшерде қалдырады.