Кіріспе

Эндокринді без

Паратиреоидты бездер – адамдар мен басқа төрт аяқты жануарлардың мойнындағы шағын эндокринді бездер. Адамдарда әдетте төрт паратиреоидты без болады, олар қалқанша бездің арт жағында, әртүрлі жерлерде орналасқан. Паратиреоидты без қандағы кальций төмендеген кезде паратиреоидты гормонды өндіреді және бөліп шығарады, бұл гормон қандағы және сүйектердегі кальций мөлшерін реттеуде маңызды рөл атқарады. Паратиреоидты бездер қанмен жабдықталу, веналық және лимфалық дренаж жағынан қалқанша бездермен ұқсас. Паратиреоидты бездер үшінші және төртінші жеңқап қаптарының эпителийлік қабығынан пайда болады, жоғарғы бездер төртінші қаптан, ал төменгі бездер жоғарғы үшінші қаптан дамиды. Төменгі және жоғарғы бездердің салыстырмалы орналасуы, олардың соңғы орналасқан жеріне сәйкес аталуына қарамастан, эмбриологиялық тіндердің қозғалысы салдарынан өзгереді. Қандағы кальций деңгейі мен сүйек метаболизмінің өзгеруімен сипатталатын гиперпаратиреоз және гипопаратиреоз – паратиреоидты функцияның артық немесе жеткіліксіздігі.

Құрылымы

Паратиреоидты бездер – қалқанша безінің сол және оң бөліктерінің артында орналасқан екі жұп без. Әрбір без сары-қоңыр түсті, жалпақ, сопақ пішіндес және бұршақ тұқымына ұқсайды, ұзындығы әдетте 6 мм, ені 3-4 мм, ал алдыңғы-артқы бөлігі 1-2 мм шамасында болады. Әдетте төрт паратиреоидты без болады. Әр жақтағы жоғары орналасқан екі без жоғарғы паратиреоидты бездер деп, ал төменгі екі без төменгі паратиреоидты бездер деп аталады. Денсаулы паратиреоидты бездердің салмағы ерлерде шамамен 30 мг, ал әйелдерде 35 мг құрайды. Бұл бездер мойынды қарап тексеру кезінде көрінбейді және сезілмейді. Әрбір паратиреоидтық тамыр жоғары, орта және төменгі қалқанша безі тамырларына құйылады. Жоғары және ортаңғы қалқанша безі тамырлары ішкі жақсылдам тамырға, ал төменгі қалқанша безі тамыры қолтық-бас тамырға құйылады.