Кіріспе

Матадан жасалған белгілер; нацистік лагерьлердегі тану жүйесінің бір бөлігі. Нацистік концлагерь белгілері, көбінесе үшбұрыштар, неміс лагерьлерінде тану жүйесінің құрамында болды. Олар неміс оккупациялаған елдердегі концлагерьлерде тұтқындардың не үшін ұсталғанын анықтау үшін пайдаланылды. Бұл үшбұрыштар матадан тігіліп, тұтқындардың киімдеріне – күрмеңкелері мен шалбарларына тігілетін. Бұл міндетті ұят белгілері түсі мен пішіні арқылы нақты мағынаны білдіретін. Мұндай белгілер күзетшілерге тұтқындарға жұмыс тапсыруға көмектесті. Мысалы, күзетші бір көз жүгіртіп, адамның сотталған қылмыскер (жасыл түс) екенін және капо рөліне лайықты мінез-құлқы бар екенін анықтай алатын. Қашуға тырысқан деген күдікпен белгіленген адам әдетте лагерь сыртында жұмыс істейтін топтарға жіберілмейтін. "F" әрпі бар белгіні таққан адамға Франциядан келген пойызға жаңа келгендерге күзетшілердің сөзін аудару тапсырылуы мүмкін. Кейбір тарихи ескерткіштерде бұл белгілердің суреті бейнеленген, үшбұрыш лагерь құрбандарын көрсету үшін визуалды тіл ретінде қолданылады. Қазіргі кезде гейлердің құқықтарын білдіретін қызғылт үшбұрыштың қолданылуы – лагерьдегі тану белгілеріне жауап ретінде пайда болды.

Белгілерді кодтау жүйесі

Белгілер жүйесі лагерьлер арасында әр түрлі болды және Екінші дүниежүзілік соғыстың кейінгі кезеңдерінде кейбір лагерьлерде белгілерді қолдану азайды, ал басқаларында бұл қолдану көбінесе кездейсоқ сипатқа ие болды. Төмендегі сипаттама Дахау концлагерінде соғыстың басында және одан бұрын қолданылған белгілерді кодтау жүйесіне негізделген, ол ең күрделі кодтау жүйелерінің біріне ие болған. Пішіні Германиядағы үшбұрышты жол қаупі ескерту белгілерімен ұқсас, олар автокөлікті жүргізушілерге ескерту береді. Мұнда үшбұрышқа төңкерілген үшбұрыш деп аталады, өйткені оның табаны жоғары, ал бір бұрышы төмен қарап тұрады.

Қос үшбұрыштар

Қос үшбұрышты белгілер бір-біріне жапсырылған екі үшбұрышқа ұқсады, олар еврейлердің символы – Дәуіт жұлдызын құрайды. Сары үшбұрышқа қызыл түсті кері үшбұрыш қойылған, бұл еврей саяси тұтқынды көрсетеді. Көк түсті кері үшбұрыш қызыл үшбұрышқа қойылған, ол шетелдік мәжбүрлі еңбекші және саяси тұтқынды (мысалы, Маутхаузендегі испан республикашыларын) көрсетеді. Сары үшбұрышқа жасыл түсті кері үшбұрыш қойылған, бұл қайта-қайта қылмыс жасаған еврейді көрсетеді. Сары үшбұрышқа күлгін түсті кері үшбұрыш қойылған, бұл еврей тегіндес Ехоба куәгерін көрсетеді. Сары үшбұрышқа қызғылт түсті кері үшбұрыш қойылған, бұл еврей "сексуалдық қылмыскерді", әдетте гомосексуал немесе бисексуалды көрсетеді. Сары үшбұрышқа қара түсті кері үшбұрыш қойылған, бұл "қоғамға жат" немесе жұмыс істемейтін еврейді көрсетеді. Сары үшбұрышқа ішкі қуысы бар қара түсті кері үшбұрыш қойылған, бұл нәсілді араластырғаны үшін сотталған және "Расеншэндер" (расаны бүлдіруші) деп белгіленген еврейді көрсетеді. Қара үшбұрышқа сары түсті кері үшбұрыш қойылған, бұл нәсілді араластырғаны үшін сотталған және "Расеншэндер" (расаны бүлдіруші) деп белгіленген "арий" әйелін көрсетеді. Қызғылт және жасыл үшбұрыштарды кигендер сияқты, соңғы екі санаттағы адамдар да қылмыстық соттарда сотталған болар еді.

Лагерьдегі тұтқындардың таңбалау кестесі

Саяси тұтқынКәсіби қылмыскерЭмигрантШетелдік мәжбүрлі еңбекшіБиблия зерттеушісі (Жаһаба куәгерлері)ГомосексуалЕр адамдардың гомосексуализмі/қылмыскерЖұмыс істеуден қашатын/әлеуметтік бейімдемегенЖыпыр (Рома немесе Синти еркегі)Негізгі түстерҚайталап тұтқындалғандарға арналған белгілерЖазалау компаниясының тұтқындарыЕврейлерге арналған белгілерСаяси тұтқын ұлтының белгілеріҚызыл үшбұрышқа ел атауының бас әрпіБельгиялықЧехФранцузПолякИспанАрнайы белгілерЕврей нәсілін қорлаушыӘйел нәсілін қорлаушыҚашуға тырысқан күдіктіТұтқын нөміріФункциялық тұтқынға арналған белгілерЖазалау бөлімшесінің тұтқынының қосымша белгісіДұшпан тұтқын немесе дезертирМысал: Белгілер төмендегідей ретпен тағылды: тұтқын нөмірі, қайталап тұтқындалғандардың белгісі, үшбұрыш немесе жұлдыз, жазалау бөлімшесінің мүшесі, қашуға тырысқан күдікті. Осы мысалда тұтқын – бірнеше рет сотталған, жазалау бөлімшесінде (жазалау бөлімшесі) қызмет ететін және қашып құтылуға тырысқан деп күдіктенетін еврей.

Соғыстан кейінгі қолданылуы

Соғыстан кейінгі көптеген нацистер құрбандарына арналған ескерткіштерде үшбұрыш мотивтері жиі кездеседі. Көптеген үшбұрыштар қарапайым, ал кейбіреулерінде ұлттық әріптер болады. Бұл сырттай түсініксіз суреттер лагерьлерде қолданылған идентификациялық белгілерге тікелей сілтеме жасайды. Мұндай ескерткіштерде, әдетте, төңкерілген (ұшы төмен, табаны жоғары) үшбұрыш (әсіресе қызыл болса) барлық құрбандарды, оның ішінде поляктар мен басқа славяндар, коммунистер, гомосексуалдар, рома және синти (Пораймосқа қараңыз), мүгедектер (T4 әрекетіне қараңыз), кеңес әскери тұтқындары және Ехоба куәгерлерін білдіреді. Қызғылт түсті төңкерілген үшбұрыш гей-еркектер құрбандарын көрсетеді. Төңкерілмеген (табаны төмен, ұшы жоғары) үшбұрыш және/немесе сары үшбұрыш көбінесе еврей құрбандарын еске түсіреді.

2020 жылғы Трамптың сайлау науқаны

2020 жылдың маусым айында Дональд Трамптың қайта сайлау науқаны Facebook-те «Солшыл топтардың қауіпті топтары көшелерімізді шарлап, тотальный хаос тудырып жатыр» деген жарнама жариялады және оларды «АНТИФА» деп атады, оған төмен бағытталған қызыл үшбұрыштың суреті қосалды. Бұл жарнамалар Дональд Трамптың, Трамптың науқанының және вице-президент Майк Пенстің Facebook парақшаларында пайда болды. Көптеген сарапшылар бұл суретті нацистердің коммунистер, социал-демократтар және социалистер сияқты саяси тұтқындарды анықтау үшін қолданған символымен салыстырды. Сонымен қатар, көптеген адамдар жарнамалардың саны – 88 – неонацистер мен ақ нәсілшілдермен байланысты екенін атап өтті. Төмен бағытталған қызыл үшбұрыштың қолданылуына наразылықтың мысалы ретінде MotherJones, Twitter аккаунты (@jewishaction) және Bend the Arc: Jewish Action прогрессивті еврей сайты жазғандай: «Америка Құрама Штаттарының Президенті нацистік концлагерь символын пайдалана отырып қайта сайлану үшін үгіт жүргізуде. Нацистер саяси тұтқындарды және еврейлерді құтқарған адамдарды белгілеу үшін қызыл үшбұрышты қолданды. Трамп пен RNC оны миллиондаған наразылыққа қатысушыларды қаралау үшін пайдалануда. Олардың бетперделері түсірілді.» (сурет. twitter.com/UzmzDaRBup). Facebook бұл жарнамаларды графикалық бейнесі үшін алып тастады, себебі оның осы контексте қолданылуы «ұйымдасқан жеккөрушілікке» қарсы олардың саясатын бұзады. Трамптың науқанының коммуникация директоры «қызыл үшбұрыш – Антифа туралы жарнамада қолданылатын жалпы Антифа символы» деп мәлімдеді. «Антифа: Антифашистік нұсқаулық» авторы, тарихшы Марк Брей бұл символдың АҚШ-та Антифамен байланысы жоқ екенін айтып, оған қарсы шықты.