Кіріспе

395–404 жылдары Рим императоры Феодосий II-нің әйелі Элия Евдоксия (6 қазан 404 ж. қайтыс болды) – Рим императоры Аркадиймен некелесіп, Рим император әйелі болған. Бұл некеге қатысты кейбір даулар туды, себебі оны өзінің ықпалын кеңейтуге тырысқан евнух сарай қызметкерлерінің бірі Эвтропий ұйымдастырды. Императрица ретінде ол Константинополь патриархы Иоанн Златоустпен қақтығысқа түсті, ол императорлық билік пен дін қызметкерлерінің артық әрекеттерін айыптағаны үшін қарапайым халық арасында зор құрметке ие болды. Оның бес баласы болды, олардың төртеуі ересек жасқа жетті, соның ішінде жалғыз ұлы және болашақ император Феодосий II. Бірақ оның тағы екі жүктілігі түсік тастаумен немесе өлі туумен аяқталды, және ол соңғы жүктіліктің салдарынан қайтыс болды.

Отбасы

Ол 380 жылдары Батыс Рим армиясында magister militum қызметін атқарған Флавий Баутоның қызы болды. Дж. Б. Бьюридің "Феодосий I-нің өлімінен Юстинианның өліміне дейінгі Кейінгі Рим империясының тарихы" (1923) және Кеннет Холумның "Феодосиялық императрицалар: Кейінгі антик дәуіріндегі әйелдер мен императорлық билік" (1982) тарихи зерттемесінде оның анасы римдік, ал Евдоксия "жартылай варвар" деп есептеледі. Алайда, бастапқы дереккөздер оның анасының тегі туралы ештеңе айтпайды, бірақ ол римдік болған болуы керек. Неке 1935 жылдың 27 сәуірінде Руфинның білімі мен келісімісіз өтті. Зосим Аркадийдің оның сұлулығына қатты әсерленгенін хабарлайды. Аркадий шамамен он сегіз жаста болса, Евдоксия да осы шамадағы жаста болған деп есептеуге болады.

Императрица жұбайы

Үйленіп, қайтыс болған он жыл ішінде Евдоксия бес бала тауып, өмірге келді. Замандас дереккөздердің бірі, псевдо-Мартирий, екі өлі туылған бала туралы да хабарлайды. "Псевдо-Мартирий" Евдоксияға жаулы қарайды және, мүмкін, Иоанн Златоустпен крещение алған Косманың диаконы болған. Жазушы Зосим оның ұлы Теодосийдің сарайдағы бір адаммен болған қарым-қатынасынан туған деген кең таралған әңгімеге сендіреді (Зосим де Евдоксияға жаулы, сондықтан оның айтқанының растығы күмәнді). Сонымен бірге, Александрия патриархы Теофил Константинопольді өзінің ықпалына алуды қалап, Иоаннның Константинопольге тағайындалуына қарсы болды. Оригеннің іліміне қарсы болғандықтан, ол Иоаннды оның іліміне тым жақын болды деп айыптады. Теофил Мысырдың төрт монахын ("Ұзын ағайындар" деп белгілі) Оригеннің ілімін қолдағандары үшін жазалады. Олар қашып, Иоаннның қорғауына ілесіп келді. Евдоксия да Иоаннға жау болды, өйткені ол оның әйелдердің киіміндегі әсте-жостеге қарсы айтқан сөздері өзіне арналғанын сезді (бұл оның ойынша, әділ болды). Евдоксия, Теофил және басқалар оған қарсы одақ құрды. Олар 403 жылы (Емен синоды) Иоаннды айыптау үшін синод өткізді, онда оның Оригенмен байланысы оған қарсы пайдаланылды. Нәтижесінде ол қызметтен алынып, жер аударылды. Аркадий оны дереу қайта шақырды, өйткені оның кеткеніне халық наразылық білдірді. Сонымен қатар, оны тұтқындаған түні жер сілкінісі болды, Евдоксия бұл Құдайдың ашуын білдіретін белгі деп санап, Аркадийден Иоаннды қайта қызметке алуын өтінді. Бірақ тыныштық ұзаққа соқпады. Қала соборының жанына Евдоксияның күміс мүсіні орнатылды. Иоанн осы салтанатты шараны айыптады. Ол Евдоксияға қатысты қатты сөздер айтты: "Тағы да Иродия ашуланып, тағы да толқып, тағы да билеп, тағы да Жақияның басын табаққа салып әкелгісі келеді", өзін Жақияға теңеді. Содан кейін Иоанн қайтадан жер аударылды, бұл жолы Армениядағы Кавказға, және ол 407 жылы жер аударылған жерде қайтыс болды. Евдоксия көп ұзамай қайтыс болды. Оның жетінші және соңғы жүктілігі түсікпен немесе, псевдо-Мартирийдің сөзіне сүйенсек, тағы бір өлі туған баламен аяқталды. Ол қан кете бастап, көп ұзамай инфекциядан қайтыс болды. Ол Константинопольдегі Апостолдар шіркеуіне, 10 ғасырда Константин VII Порфирогенит "Тәж кигізу рәсімдері" еңбегінде сипаттаған порфир саркофагқа жерленді.

Балалар

Евдоксия мен Аркадийдің бес баласы болған. Олардың тууы мен өлімі туралы негізгі дерек көзі - Марцеллиннің хроникасы. Флацилла (17 маусым 397 жылы туған). Оның тууы Марцеллин Комес жазған. Ол әкесінен бұрын қайтыс болды. 408 жылы қайтыс болған кезде тірі екені айтылмаған жалғыз сіңлісі. Пулхерия (19 қаңтар 399 – 453). Марцианға үйленген. Аркадия (3 сәуір 400 – 444). Феодосий II (10 сәуір 401 – 28 шілде 450). Марина (10 ақпан 403 – 449). Егер псевдо-Мартирийге сенсек, оның екі жүктілігі (403 жылдың соңында және 404 жылдың соңында күтілген) бұрынғыдай түсік түсіргеніне емес, өлі туумен аяқталған. Екіншісі Евдоксияның қан кету мен инфекциядан қайтыс болуына себеп болды. Ол Теодораның орнында тізімделген.