Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Иран провинциясы
Province of Iran
Занжан провинциясы немесе Занган провинциясы (استان زنجان, Ostân e Zanjân) – Иранның 31 провинциясының бірі, оның астанасы Занжан қаласы. Бұл 22 000 км² жерді алып жатқан, Ирандың 3-аймағына жататын таулы провинция. Провинция халқының үштен екісі қалаларда, негізінен астана мен Абхарда тұрады. 2011 жылғы халық санауы бойынша 286 806 үй шаруашылығында 1 015 734 адам тұрды. 2016 жылғы ең соңғы халық санауында халық саны 321 983 үй шаруашылығында 1 057 461 адамға жетті.
Zanjan province, or Zangan province (استان زنجان, Ostân e Zanjân), is one of the 31 provinces of Iran, whose capital is the city of Zanjan. It is a mountainous province with close to 22,000 km2 of land placed in Iran's Region 3. Two thirds of the people of the province live in the cities, mainly the capital and Abhar. The following census in 2011 counted 1,015,734 inhabitants living in 286,806 households. At the most recent census of 2016, the population had increased to 1,057,461 in 321,983 households.
Тарих
Птолемейдің "География" кітабында қала Аганзана деп аталады. Сасанид патшасы Персияның Ардашир I қаланы қайта жаңартып, Шахин деп атады, бірақ кейіннен ол Занжан деп аталды: қазіргі атауы араб тіліне бейімделген түрі. Бұрын Занжанның аты Хамсех болған, яғни "бес тайпалы аймақ" деген мағынаны білдіреді. Занжан провинциясы бұрынғы Геррус провинциясының жерлерін қамтиды.
In Ptolemy's Geography, the city is referred to as Aganzana. It is said that the Sassanid king Ardashir I of Persia, reconstructed the city and called it Shahin, but later it was renamed Zangan: the present name is the Arabicized form. In past times Zanjan's name was Khamseh, which means "province with five tribes". Zanjan province incorporates areas of the former Gerrus province.
Бұрынғы атаулары
Занд әулетінің дәуірінен бері Занжан және оның төңірегіндегі аймақтар "Хамсех" деп аталып келген. Мысалы, "Можмал әл-Таварих е Голестане" кітабында Кәрім хан Занд тұсындағы оқиғалар баяндалғанда, Занжан провинциясының аймақтарын білдіретін "Махал е Хамсех", яғни "Хамсех аймақтары" деп сөз жұмсалады. "Хамсех" атауы Занд дәуірінен бұрын да қолданылған болуы мүмкін, себебі Надир шаһ қайтыс болғаннан кейін және афшар тайпаларының бірігуі күйреген соң, "Афшар е Хамсех" тайпасы "Махал е Хамсехке" қайта оралды. Демек, тайпаның атында "Хамсех" жұрнағы Надир заманында, тіпті олар Надирді ертіп жүру үшін Занжан аймағынан кетпес бұрын-ақ болған. Осыдан кем дегенде Надир мен Афшаридтер тұсында бұл аймақ "Хамсех" деп аталғанын қорытуға болады. Әңгімеге қарағанда, Кәрім хан Занд Ардабил мен Халхалдан Зәки ханға қарсы күресу үшін Қашанға аттанғанда Занжанға кірген. Абхарда ол "Махал е Хамсех" аймағының үш бөлігін Золфағархан Сұлтан Ирлой Афшарға билік етуге тапсырған. Бұл да сол кезде аймақтың "Хамсех" деп аталып келгенін көрсетеді. Кейін Қажарлар тұсында да Занжан провинциясы "Хамсех" деп танылған. Этемад әл-Салтане "Эскер оль-Таварих" кітабында Қажар әулеті құрылмас бұрын Аға Мохаммад хан Қажар туралы айта келіп, "Хакем е Хамсех" (Хамсех әкімі) деген атауды қолданады. Сонымен қатар, Мирза Әболхасан хан Ширази 1229 жылғы хижри (шамамен 1814 жыл) саяхатнамасында "Хамсех" атауын еске алады. Еуропалық саяхатшылардың арасында Занжан қаласы орналасқан провинцияны "Хамсех" деп алғаш атаған Пьер Амеде Жаубер болды. Ол Наполеон Бонапарттың Фатх Али шаһтың сарайына жіберген елшісі еді және 1804 жылы Занжан қаласына сапар шекті.
At least since the era of Zand dynasty, Zanjan and its surrounding areas were called "Khamseh." For instance, in a book named "Mojmal al Tawarikh e Golestaneh", while it talks about the events of Karim Khan Zand era, it mentions the "Mahal e Khamseh" which literally means "Khamseh areas" to refer to the areas of Zanjan province. Use of Khamseh for Zanjan could precedent the Zand era, as after the death of Nader shah and collapse of the great unification of Afshar tribes, the tribe of "Afshar e Khamseh" returned to the "Mahal e Khamseh". So the tribe name, was already containing the suffix of "Khamseh", since the era of Nader and possibly before they leave the Zanjan area to accompany Nader, therefore it can be concluded that at least since the time of Nader and Afsharids, the area was called as "Khamseh". It has been said that when Karim Khan Zand left Ardabil and Khalkhal to suppress Zaki Khan in Kashan, he entered the Zanjan, and in Abhar, he delegated the governorship of three areas of "Mahal e Khamseh" to Zolfagharkhan e Sultan Irlooy e Afshar, and as such this is another sign for the area being named at the time of Zands as "Khamseh". Later at the time of Qajars also Zanjan province, was called as Khamseh. Etemad Al Saltaneh in the book "Esker ol Tavarikh", when talks about Agha Mohammad Khan Qajar just before the formation of Qajar dynasty, uses the title of "Hakem e Khamseh" (Governor of Khamseh). In addition, Mirza Abolhasan Khan Shirazi, in his travelogue in the year 1229 Hijri (around 1814 AC) mentions the "Khamseh". Among the European travellers, the first person who used the name "Khamseh" for the province where Zanjan city was located, was Pierre Amédée Jaubert who was sent by Napoleon Bonaparte to visit Fath Ali Shah's court, and in the year 1804 AC visited the Zanjan city.
География
Занжан облысының ауданы 22,164 км² құрайды, бұл Иран территориясының 1,34%-ын алып жатыр. Занжанның орташа халық тығыздығы – шаршы километрге 47 адам. Иранның солтүстік-батысында орналасқан Занжан жеті облыспен ортақ шекараға ие: Шығыс Әзірбайжан, Батыс Әзірбайжан, Хамадан, Курдистан, Гилан, Газвин және Ардабил. Көктемнің бірінші айындағы орташа жылдық жауын-шашын мөлшері 72 мм болса, жаздың екінші айында ол 3,6 мм-ге дейін төмендейді. Таңертеңгі ауаның ылғалдылығы орташа есеппен 74%-ды, ал түстен кейін 43%-ды құрайды. Иранның басқа да аймақтары сияқты, Занжанда да ресми тіл – парсы тілі.
Zanjan has an area of 22,164 km2, occupying 1.34% of the Iranian territory. The average population density in Zanjan is 47 people per km2. In the northwest of Iran, Zanjan covers joint borders with seven provinces: East Azerbaijan, West Azerbaijan, Hamadan, Kurdistan, Gilan, Ghazvin and Ardabil. The average annual rainfall in the first month of spring stands at 72 millimetres, while in the second month of summer, it slips to a meagre 3.6 mm. The rate of humidity in the morning stands by average at 74% and at noon at 43%. Like every other region of Iran, the lingua franca is Persian.
Ауыл шаруашылығы және өнеркәсіп
Ауыл шаруашылығы – басты кәсіп, ал егістік дақылдарына күріш, жүгері (макузи), майлы тұқымдар, жемістер және картоп кіреді. Құс, ірі қара мал және қой шаруашылығы дамыған. Занжан аймағы тұқымсыз жүзімдерімен әйгілі. Өндірілетін өнімдерге кірпіш, цемент, сығырылған күріш және кілемдер жатады. Хром, қорғасын және мыс кендері өндіріледі. Занжан қолөнер бұйымдарымен, атап айтқанда пышақтармен, «шарұғ» деп аталатын дәстүрлі аяқ киімдермен және «малиле» өнерімен танымал. Малиле – күміс сымдардан тоқылған қолөнер. Занжан шеберлері әсем ыдыстар, оларға арналған қаптамалар мен күміс әшекейлер сияқты көптеген бұйымдар жасайды. Көне заманда Занжан тот баспайтын және өткір пышақтарымен мәшһүр болған. Алайда, бұл дәстүр қытай пышақтарының арзанға және сапалырақ болуына байланысты бірте-бірте жойылып барады. Бүгінде көптеген ауыл тұрғындары кілем тоқумен айналысады. Облыс экономикасы Иранның орталық бөлігін солтүстік-батыс облыстармен байланыстыратын қолайлы орналасуының арқасында дамуда. Тегеран қаласын Тебриз және Түркиямен байланыстыратын теміржол мен тас жол Занжан облысынан өтеді.
Agriculture is the principal occupation, and crops include rice, corn (maize), oilseeds, fruits, and potatoes. Poultry, cattle, and sheep are raised. In the region Zanjan is known for its seedless grapes. Manufactures include bricks, cement, milled rice, and carpets. Chromium, lead, and copper are mined. Zanjan is known for its handicrafts such as knives, traditional sandals called charoogh and malileh. Malileh is a handcraft made with silver wires. Zanjani artists make many things like decorative dishes and their special covers as well as silver jewelry. In ancient times, Zanjan was known for its stainless and sharp knives. But this tradition is gradually becoming extinct by the introduction of Chinese knives to the market which are cheaper and better made. Many villagers today are traditional carpet weavers. The province economy is benefiting from its location that connects central Iran to the northwestern provinces. The railway and highway that connects Iran's capital city Tehran to Tabriz, and Turkey passes through Zanjan province.
Жоғары білім
Занжан қаласында орналасқан ІАБС (IASBS) негізгі ғылымдар саласындағы Іранның ең беделді жоғары білім беру және ғылыми зерттеу орталықтарының бірі болып табылады. Занжан қаласында Занжан университеті, Занжан медициналық ғылымдар университеті және Занжан Ислам Азад университеті орналасқан.
The Institute for Advanced Studies in Basic Sciences IASBS, in Zanjan city, is one of Iran's most distinguished upper level education and research centers in the pure sciences. Zanjan is home to the University of Zanjan, Zanjan University of Medical Sciences, and Islamic Azad University of Zanjan.