Blowup

Кіріспе

1966 жылы Микеланджело Антониони түсірген фильм.

Ұлыбритания
Италия
| кассалық түсім = 20 миллион доллар. Микеланджело Антонионинің режиссерлік жұмысы, сценарийін Антониони мен Тонино Гера бірлесіп жазған, продюсері – Карло Понти. Бұл Антонионидің толыққанды ағылшын тілінде түсірілген тұңғыш фильмі. Басты рөлдерде Дэвид Хеммингс, Ванесса Редгрейв және Сара Майлс ойнаған. Сондай-ақ 1960-жылдардағы модель Верушка да түскен. Сюжеті аргентиналық жазушы Хулио Кортазардың 1959 жылғы «Las babas del diablo» әңгімесінен шабыттандырылған. Оқиға Swinging London қаласының заманауи мод субмәдениетінде өтеді. Операторлық жұмысын Карло ди Пальма жасаған. Фильмнің диегетикалық емес музыкасын американдық джаз пианині Герби Хэнкок жазса, ал ағылшын рок тобы The Yardbirds «Stroll On» әнін орындайды. 1967 жылғы Канн кинофестивалінің негізгі байқау бөлімінде «Blow Up» фестивальдің ең жоғары наградасы – «Алтын пальма» жүлдесін жеңіп алды. Контрмәдениет дәуіріндегі бұл фильмнің ашық сексуалдық мазмұны Голливудтың өндіріс кодексіне қарсы келді, ал одан кейінгі сыншылардың жоғары бағасы мен коммерциялық сәттілігі 1968 жылы MPAA фильмдер рейтингісі жүйесінің енгізілуіне ықпал етті. «Blow Up» кейінгі фильмдерге де әсер етті, оның ішінде Фрэнсис Форд Копполаның «Сұхбат» (1974) және Брайан Де Палманың «Жарылыс» (1981) фильмдері бар. 2012 жылы «Blow Up» Sight & Sound сыншыларының сауалнамасында әлемдегі ең ұлы фильмдер тізімінде 144-орынды иеленді.

Сюжет

Фотограф Томас суретшілер үйінде түнеп, суретшілер кітапшасына сурет салғаннан кейін, фотосессияға кешігіп келеді. Ол көңілі толып, модельдер мен продюсерлерді жалғыз қалдырып кетеді. Студиядан шыққанда, екі жас модель онымен сөйлесуді сұрайды, бірақ ол оларды сүртіп тастап, антиквариат дүкеніне барады. Мэрион паркіне кіргенде Томас екі ғашықты жасырын түрде суретке түсіреді. Жас әйел Джейн фотоға түсіруден ашуланып, Томастың артынан қуып, оның фильмін талап етеді және камерасын алуға тырысады. Ол бас тартады және парктен қашып бара жатқан қызды суретке түсіруді жалғастырады. Томас кейін өзінің агенті Ронмен түскі асқа кездеседі және оның артынан еріп келе жатқан және оның көлігін қарап жатқан адамды байқайды. Ол студияға қайтып келгенде, Джейн келіп, фильмді қатты сұрайды. Ол Томаспен сөйлесіп, флирт жасайды, бірақ ол оған әдейі басқа фильмді береді. Әйел оған жалған телефон нөмірін береді. Томас Джейн мен оның сүйіктісінің фильмін бірнеше рет көтереді, бұл Джейннің ағаштарда тапанша ұстап отырған үшінші адамға алаңдаулы қарап тұрғанын көрсетеді. Томас Ронға қуанып, оның фотосуреттерін түсіруі бір адамның өмірін құтқарып қалды деп мәлімдейді. Бірде оның есігін біреу қағып, қатты ашуланады. Бұл тағы да екі жасөспірім қыз, олармен ол ұйықтамас бұрын студиясында жыныстық қатынасқа түседі. Оянғаннан кейін ол қыздардың оларды суретке түсіруін үміттенетінін біледі, бірақ саябақтағы суретке көбірек болуы мүмкін екенін түсінеді. Ол оларға: "Ертең! Ертең!" - деп жазды. Бірде жарылған жердегі бұтаның астында жатқан бүктелген суретті одан әрі зерттеу Томасты саябақтағы адамды өлтірген болуы мүмкін деп күдіктендіреді. Кешке қарай Томас паркке қайта оралып, мәйітті табады, бірақ ол камерасын алып келмеді және бұтақтардың сынған дыбысынан қорқады. Томас студиясына оралғанда, оның тоналып, барлық негативтері мен басып шығарылған суреттері жоғалып кеткенін, бірақ дененің шағылысып кеткенін көреді. Қалаға кіргеннен кейін ол Джейнді көріп, оны Рикки Тик клубына ертіп барады, онда The Yardbirds (Джефф Бек пен Джимми Пейдж гитарада) "Stroll On" әнін орындап жатыр. Джефф Бектің күшейткішіндегі шу оны қатты ашуландырады, сондықтан ол сахнада гитарын талқандап, содан кейін оның мойнын көпшілікке лақтырады. Бұрын қатыспаған көпшілік гитараның мойындысы үшін ұрысады. Томас мойнын ұстап, оны ешкім тартып ала алмай клубтан қашады; оны қуып жүрген қалың топтан алыстағаннан кейін, ол оны жаяужолға лақтырып тастайды да, кетеді. Бірде ол жерден өтіп бара жатқан адам оның мойындысын алып, бірақ оның маңыздылығын түсінбей, жолдың үстінде қалдырады. Томас Темзадағы үйде есірткіге толы кешке барғанда, Парижге баратынын айтқан Верушканы табады; қарсылық көрсеткенде, ол Парижде екенін айтады. Томас марихуанаға тәуелді Роннан куәгер ретінде паркке келуін сұрайды, бірақ оны болған оқиғаға сендіре алмайды. Оның орнына Томас тойға қосылады және күн шыққанда үйдің жатын бөлмесінде оянады. Ол паркке жалғыз оралады, бірақ оның денесінің жоғалғанын көреді. Томас паркте теннис матчын ойнатып жатқан мим труппасын бақылайды, ойдағыдай допты алып, сұраған кезде екі ойыншыға қайта лақтырады. Ол мимдердің ойнағанын көріп, ойналып жатқан доптың дыбысын естіп, оның бейнесі жоғалып, тек шөп қана қалады.

After spending the night at a doss house, where he has taken pictures for a book of art photographs, photographer Thomas is late for a photo shoot with model Veruschka at his studio, which in turn makes him late for a shoot with other models later in the morning. He grows bored and walks off, leaving the models and production staff in the lurch. As he leaves the studio, two teenage aspiring models ask to speak to him, but he brushes them off and drives off to visit an antique shop. Wandering into Maryon Park, Thomas furtively takes photographs of two lovers. The woman, Jane, is furious at being photographed and pursues Thomas, demanding his film and attempting to take his camera. He refuses, and continues to photograph her as she runs away through the park. Thomas then meets his agent Ron for lunch and notices a man following him and looking into his car. Back at his studio, Jane arrives, asking desperately for the film. She and Thomas have a conversation and flirt, but he deliberately hands her a different roll of film. She, in turn, gives him a false telephone number. Thomas makes several blow ups of the film of Jane and her lover, which reveal Jane worriedly looking at a third person lurking in the trees with a pistol. Thomas excitedly calls Ron, claiming that his impromptu photo session may have saved a man's life. Thomas is then disturbed by a knock on the door. It is the two teenage girls again, with whom he has a sexual encounter in his studio before falling asleep. After awakening, he learns that the girls hope he will photograph them, but realises that there may be more to the photograph in the park. He tells them to leave, saying, "Tomorrow! Tomorrow!" Further examination of a blurred figure on the ground under a bush in one of the blow ups makes Thomas suspect the man in the park may have been murdered after all. As evening falls, Thomas goes back to the park and finds the body, but he has not brought his camera and is scared off by the sound of a twig breaking. Thomas returns to his studio to find it ransacked, with all of the negatives and prints gone except for one very grainy blow up of what is possibly the body. After driving into town, he sees Jane and follows her into the Ricky Tick club, where The Yardbirds (with both Jeff Beck and Jimmy Page on guitars) are performing the song "Stroll On". A buzz in Jeff Beck's amplifier angers him so much that he smashes his guitar on stage and then throws its neck into the crowd. The crowd, previously disengaged, fights over the guitar neck. Thomas grabs the neck and runs out of the club before anyone can snatch it from him; once he is away from the crowd chasing him, he tosses it onto the pavement and walks away. A passer by picks up the neck but leaves it on the pavement, not realising its significance. At a drug drenched party in a house on the Thames, Thomas finds Veruschka, who had told him that she was going to Paris; when confronted, she says she is in Paris. Thomas asks a cannabis addled Ron to come to the park as a witness, but cannot convince him of what has happened. Instead, Thomas joins the party and wakes up in a bedroom of the house at sunrise. He returns to the park alone, only to find that the body is gone. Thomas watches a mime troupe perform a mock tennis match at the park, and picks up the imaginary ball and throws it back to the two players when asked. As he watches the mimes continue to play, the sound of the ball being played is heard and his image fades away, leaving only the grass.

Нысандар мен әсерлер

"Блоу-ап" фильмінің сюжеті Хулио Кортазардың 1959 жылғы "Лас-бабас-дель-диабло" әңгімесінен шабыттанды. Кейіннен, әңгіме фильмпен байланысын көрсету үшін "Блоу-ап" деп қайта аталды.

Кастинг

Бірнеше адамға басты рөл ұсынылды, олардың ішінде Шон Коннери де болды, ол Антониони сценарийді көрсетуден бас тартқан соң рөлден бас тартты, фотограф Дэвид Бейли және Теренс Стамп, ол түсірілім басталмас бұрын Антониони Дилан Томасның "Дер саудасындағы оқиғалар" атты пьесасында Дэвид Хеммингсті тапқаннан кейін ауыстырылды. Бұл сонымен қатар Джейн Біркиннің кинодағы тұңғыш рөлі, онда ол үш адам қатысқан секс сахнасында жалаңаш түседі.

Түсірілім

Ашылу мимдері Лондонның Сент-Джеймс-стриттегі The Economist Building алаңында түсірілді, бұл 1959-1964 жылдар аралығында салынған «Жаңа бруталистер» Алисон мен Питер Смитсонның жобасы. Парк сахналары Лондонның оңтүстік-шығысындағы Чарлтон қаласындағы Марион паркінде түсірілді. Парк фильм түсірілгеннен бері көбінесе өзгермеген, бірақ Антониони өзінің талаптарына сай келу үшін шөпті жасылға бояды. Фотограф Джон Коуэн Антониониге ішкі және сыртқы түсірілімдер үшін 39 Princes Place мекенжайындағы студиясын жалға берді, ал Коуэннің фотосуреттері фильмде пайда болады. Басқа түсірілім орындары: Дэвид Боуидің Ziggy Stardust альбомының мұқабасы түсірілген Heddon Street және Челсидегі Cheyne Walk. Рок-клуб сахнасында Yardbirds «Stroll On» әнін орындады – «Train Kept A Rollin'» әнінің жаңа мәтінмен өзгертілген нұсқасы, бұл 1966 жылдың 12-14 қазанында Elstree Studios-та түсірілді. Ағылшын телехабаршысы, журналисі және жазушысы Джанет Стрит Портер күміс пальто мен қызыл және сары жолақты шалбар киіп, биші ретінде түсті. Актер Ронан О’Кейси фильмнің құпиялылығының себебі – «аяқталмаған» өндіріс екенін айтты. 1999 жылы Роджер Эбертке жазған хатында О’Кейси «Ванесса, Сара Майлз және Джереми Гловер қатысқан, Ванессаның мені өлтіруді жоспарлаған жас сүйіктісімен біргегі қазалауды жоспарлау және оның салдарын көрсететін – көріністер бюджеттен шығып кеткендіктен ешқашан түсірілмеді» деп жазды. О’Кейси бұл оқиғаны 1967 жылы Der Spiegel журналына да айтқан, онда Дайсон Ловелл кісі өлтіруші ғашықтың рөлін ойнағанын мәлімдеді. Бұл теорияны екі көрініс растайды: біріншісі – жаңа ғашықтың кейіпкері (Ловелл ойнады) Томас машинасымен бірдеме жасағандай көрінеді, ал екіншісі – Гловер мен Редгрейв Томас машинасының Роллс-Ройс екенін ілесіп келе жатқан Rover 2000 көлігінде көрінеді.

Көлік

Томас ди-джей және тележүргізуші Джимми Савиллге тиесілі сирек кездесетін Rolls Royce Silver Cloud III "Chinese Eye" Mulliner Park Ward Drophead Coupé-ін жүргізеді. Алғашқыда ақ түспен боялған, кейін фильм түсірілімі үшін қара түспен боялған. Ерекше қисайған фаралары бар Silver Cloud III-тен барлығы шамамен жүз дана ғана жасалған, және ол фильмнің есімді элементі болып қала береді.

Шығару және қабылдау

MGM АҚШ-тағы MPAA өндіріс кодексі бойынша фильмге бекіту алмады.

Сыни қабылдау

Фильм сыншысы Эндрю Саррис фильмді "мод шедеврі" деп атады. Playboy журналында кино сыншысы Артур Найт "Блоу-Ап" фильмінің "Citizen Kane, Open City және Хиросима, Mon Amour сияқты маңызды және жаңашылдық фильм болады" деп жазды, "мүмкін тіпті одан да маңыздырақ". Time журналы фильмді "Антониони үшін шығармашылық бағыттың күрт өзгеруін" көрсететін "ерекше, ширылдаған және жарқын фильм" деп сипаттады; журнал оның "Антониони түсірген фильмдердің ішіндегі ең танымал фильм болатыны сөзсіз" деп болжады. The New York Times газетінің кино сыншысы Босли Кроутер оны "қызықты фильм" деп атады, бірақ "әдеттегі, созылған және аяқталмаған Антонони саяхаттарын" "артық және ұзақ" деп сипаттап, күмән білдірді; дегенмен, ол "Блоу-Ап" фильмін "керемет фильм – жарқыраған түстермен және композициялармен әдемі салынған, ол бізді кейіпкердің сезімдеріне және ол өмір сүретін мод әлемінің ерекшеліктеріне енгізеді" деп атады. Энтони Куинн The Guardian газетінде жазған мақаласында "Блоу-Ап" фильмін "қабылдау және екіұштылық туралы фильм" деп сипаттап, фильмнің элементтері мен 1963 жылы Джон Ф. Кеннединің қатылуын түсірген Запрудер фильмі арасындағы байланысты айтты. Автор Томас Белтцердің пікірінше, фильм біздің БАҚ-тың "адамды бөліп-жаратын" қасиеттерін зерттейді, онда "камера бізді пассивті бақылаушыларға айналдырды, болжамды жауаптарға бағдарламаланған, соңында әлсіз және тіпті адамдық емес күйде қалдық". Фильмнің DVD нұсқасына түсініктеме берген Питер Брунетт фильмді іс-әрекеттер мен тәжірибелердің өзінен мағынасы жоқ, бірақ белгілі бір контекстте мағынаға ие болатын экзистенциалистік идеямен байланыстырады; бұл әсіресе рок-шоудан кейін сынған гитараны тастау арқылы жақсы көрінеді: "Ол бұл өте маңызды затты құтқарып алды. Бірақ, контекстен тыс, ол тек сынған гитара бөлігі ғана. Мұндағы маңызды нәрсе – мағына және біз шындыққа беретін түсінік әрқашан топтық әлеуметтік функция. Бұл контекстке байланысты". Rotten Tomatoes веб-сайтында фильмнің мақұлдау деңгейі 54 сыншының пікіріне негізделген 87% құрайды, ал орташа бағасы 8.3/10. Metacritic-те фильм 15 сыншының шолулары бойынша 100 балдық жүйе бойынша 82 балға ие. Американдық режиссер Мартин Скорсезе "Жас режиссер үшін 39 маңызды шетелдік фильм" тізіміне "Блоу-Ап" фильмін қосты. Брайан Де Пальманың "Blow Out" және "Jaane Bhi Do Yaaro" фильмдері "Блоу-Ап" фильмінен шабыттанды. "Мемлекеттік жау" фильмінде де қастандық жасалғанын түсірілген бей-жай видео сюжеттің маңызды бөлігі болып табылады.

Film critic Andrew Sarris said the movie was "a mod masterpiece". In Playboy magazine, film critic Arthur Knight wrote that Blow Up would be "as important and seminal a film as Citizen Kane, Open City, and Hiroshima, Mon Amour – perhaps even more so". Time magazine called the film a "far out, uptight and vibrantly exciting picture" that represented a "screeching change of creative direction" for Antonioni; the magazine predicted it would "undoubtedly be by far the most popular movie Antonioni has ever made". Bosley Crowther, film critic of The New York Times, called it a "fascinating picture", but expressed reservations, describing the "usual Antonioni passages of seemingly endless wanderings" as "redundant and long"; nevertheless, he called Blow Up a "stunning picture – beautifully built up with glowing images and color compositions that get us into the feelings of our man and into the characteristics of the mod world in which he dwells". Anthony Quinn, writing for The Guardian, described Blow Up as "a picture about perception and ambiguity", suggesting an association between elements of the film and the Zapruder film capturing the 1963 assassination of John F. Kennedy. According to author Thomas Beltzer, the film explores the "inherently alienating" qualities of our media, where "the camera has turned us into passive voyeurs, programmable for predictable responses, ultimately helpless and even inhumanly dead". In his commentary for the DVD edition of the movie, Peter Brunette connects the film to the existentialist tenet that actions and experiences have no meaning per se, but are given a meaning within a particular context; this is especially borne out by the disposal of the broken guitar after the rock show: "He's rescued the object, this intensely meaningful object. Yet, out of the context, it's just a broken piece of a guitar [ ] the important point here being that meaning, and the construction we put on reality, is always a group social function. And it's contextual." On the review aggregator website Rotten Tomatoes, the film holds an 87% approval rating based on 54 reviews from film critics, with an average rating of 8.3/10. On Metacritic, the film has a weighted average score of 82 out of 100, based on reviews from 15 critics. American director Martin Scorsese included Blow Up on his list of "39 Essential Foreign Films for a Young Filmmaker". Films such as Brian De Palma's Blow Out and the Hindi film Jaane Bhi Do Yaaro have been inspired by Blow Up. Enemy of the State has a similar theme where an unintentionally captured video of an assassination is a major plot device.

Үй медиасы

Warner Home Video 2004 жылы фильмнің 1-аймақтық DVD-ін жарыққа шығарды. 2017 жылы Criterion Collection фильмді Blu-ray және DVD форматында шығарды, онда түпнұсқа камералық негативтерден жасалған 4K жаңартумен қатар, жаңа қосымша материалдар да болды.

Қорытынды жазбалар

1966 жылы танымал болған бірнеше адам фильмде ойнады; ал басқалары кейіннен аты шықты. Ең көп еске алынатын эпизод – The Yardbirds тобының фильмнің соңғы үштен бірінде "Stroll On" әнін орындауы. Микеланджело Антониони алғашқыда Эрик Бурдонды сол сахнаны ойнауға шақырған, бірақ ол бас тартқан. Стерлинг Моррисон (The Velvet Underground тобынан) бір интервьюде Антонионидің Velvet Underground тобын да фильмге шақырғанын, топ мүшелерінің оған "қуана келісімін бергенін", бірақ Velvet Underground-ты АҚШ-тан Англияға әкелудің қымбатқа түсетініне байланысты Антониони ағылшын тобын таңдағанын айтты. Кит Релф ән айтқанда, Джимми Пейдж пен Джефф Бек Крис Дрейя мен Джим МакКартимен бірге ойнады. Джефф Бектің гитара күшейткіші бұзылып қалғаннан кейін, ол The Who тобының сол кездегідей гитарасын қиратып жіберді. Микеланджело Антониони Пит Тауншендтің гитарасын қиратуына қызығып, Blow Up фильміне The Who тобын шақыруды қалаған. Tomorrow тобының мүшесі Стив Хоу еске алып, былай деп жазды: "Біз түсірілім алаңына бардық және клубтағы гитараны қирату сахнасына дайындала бастадық. Олар тіпті Gibson 175 гитарасының бірнеше көшірмесін жасады, бірақ содан кейін бізді атағы зор The Yardbirds тобымен алмастырды. Сондықтан Джефф Бек өзінің емес, менің гитарамды қиратып жатқанын көресіздер!" Микеланджело Антониони түнгі клуб сахнасында The Velvet Underground тобын (сол кезде MGM Records компаниясының бір бөлімімен келісім шарт жасасқан) пайдалануды да қарастырған, бірақ гитарист Стерлинг Моррисонның айтуынша, "толық құрамын Англияға әкелудің шығыны оған тым ауыр болды". Джанет Стрит Портерді түнгі клубтағы сахнада күміс пальто мен қызыл және сары жолақты Carnaby Street шалбарымен билейтінін көруге болады. Монти Пайтон тобының бұрынғы мүшесі Майкл Пэлин де The Yardbirds тобының өнерін тамашалап тұрған қозғалмайтын көрермендердің арасында көрінеді.