Кіріспе

Юнгиандық теориялар – жалпы психика талдауы. Аналитикалық психология (Analytische Psychologie, кейде аналитикалық психология деп аударылады және Юнгиандық талдау деп аталады) – швейцариялық психиатр Карл Юнгтің психиканың жаңа "эмпирикалық ғылымы" туралы зерттеулерін сипаттау үшін қолданған термині. Ол оны Фрейдтің психоаналитикалық теорияларынан ажырату мақсатымен жасалған, себебі олардың психоанализ саласындағы жеті жылдық ынтымақтастығы 1912 және 1913 жылдар аралығында аяқталды. Оның ғылымының эволюциясы өмірінің алпыс жылға жуық уақытында жазылған, "Жинақы еңбектер" атты монументалды еңбегінде қамтылған. Аналитикалық психология тарихы Юнгтің өмірбаянымен тығыз байланысты. Бастапқыда ол "Цюрих мектебі" деп танылды, оның негізгі өкілдері Эуген Блейлер, Франц Риклин, Альфонс Мадер және Юнг болды, олардың барлығы Цюрихтегі Бургхөлцли ауруханасында жұмыс істеді. Алғашқыда бұл психологиялық кешендерге қатысты теория болды, бірақ Юнг Зигмунд Фрейдпен байланысын үзгеннен кейін оны архетиптер мен санадан тысқары әлемді зерттеудің, сондай-ақ мамандандырылған психотерапияның жалпылама әдісіне айналдырды. Аналитикалық психология немесе "комплекстік психология" (Komplexe Psychologie) – психологияны және басқа да ғылымдарды зерттеу мен тәжірибедегі көптеген дамулардың негізі болып табылады. Юнгтің көптеген ізбасарлары бар, олардың кейбіреулері әлемнің ұлттық қоғамдарының мүшелері. Олар Халықаралық Аналитикалық Психологтар Ассоциациясы (IAAP) және Халықаралық Юнгиандық Зерттеулер Ассоциациясы (IAJS) арқылы халықаралық деңгейде кәсіби байланыс орнатып, ынтымақтастық жасайды. Юнгтің ұсыныстары көптеген тілдерде көп салалы әдебиеттерге жол ашты. Аналитикалық психологияға тән, кеңінен қолданылатын ұғымдардың қатарында анима және анимус, архетиптер, ұжымдық санасыздық, кешендер, экстраверсия және интроверсия, жекелену, Өзіндік, Көлеңке және синхрондылық бар. Майерс-Бриггс типтік көрсеткіші (MBTI) Юнгтің психологиялық типтер туралы тағы бір теориясына сүйенеді. Юнгтің психоид туралы идеясы, санадан тыс, ұжымдық санасыздықтан өзгеше, және синхрондылықтың болу мүмкіндігін көрсететін гипотезалық имманентті жазықтық ретінде аз танымал. Қазіргі кездегі пост-Юнгиандық аналитикалық психологияның үш негізгі бағыты – классикалық, архетиптік және дамушылық – Юнгтің өмір бойындағы зерттеулерінің дамуындағы, бірақ бір-бірімен байланысты аспектілеріне сәйкес келеді, тіпті ол "Юнгиандар" мектебін құруды қаламағанмен де. Сондықтан, Юнг дәстүрлі ғылымға негізделген және рационалистік философия, антропология және этнографиямен сіңген клиникалық тәжірибеден бастап, оның ізденуші санасы оны алхимия, астрология, гностицизм, метафизика, мифология және паранормаль сияқты эзотерикалық салаларға алып барды, бірақ ғылымға адалдығын ешқашан тастамады, оның Вольфганг Паулимен ұзақ жылдар бойы ынтымақтастықта болғаны куә. Оның кең ауқымды дамуы кейбір зерттеушілерге оның аналитикалық психотерапиясы, оның интуициясымен және телеологиялық зерттеулерімен байланысты, уақыт өте келе көбірек "өнерге" айналғанын көрсетеді. Түстер мен кошмарлар, жұмыс және жеке өмір арасындағы тепе-теңдік, сәулет және қала құрылысы, саясат және экономика, қақтығыстар мен соғыстар, климаттың өзгеруі туралы мәліметтер көптеген басылымдарда және фильмдерде көрсетілген.

Шығу тегі

Юнг өзінің мансабын Швейцарияның Цюрих қаласында психиатр ретінде бастады. Ол 1901 жылы Бургхользли ауруханасында жұмыс істеген, ал Цюрих университетінің медицина факультетіне арналған академиялық диссертациясында соммамбулизм бойынша тәжірибелерін және медиумдық туысы Хели Прейсверктің көріністерін пайдалану қаупін қабылдады. Бұл еңбек "Соны деп аталатын оккульттік құбылыстардың психологиясы және патологиясы" деп аталды. Ол қабылданды, бірақ анасының отбасына үлкен наразылық туғызды. Психиатр Эуген Блюлердің жетекшілігімен ол әріптестерімен бірге гальванометрді қолданып, сөз тізіміне пациенттердің эмоционалдық сезімталдығын бағалау бойынша зерттеу жүргізді. Юнг осы құралды емдеу кезінде қалай қолданғанын сипаттап қалдырды. Оның зерттеулері оған бүкіл әлемде танымал атақ пен көптеген құрмет әкелді, соның ішінде 1909 және 1910 жылдары Кларк және Фордэм университеттерінен құрметті докторлық дәрежесі. Кейін тағы да марапаттар берілді. 1907 жылы Юнг Австрияның Вена қаласына Зигмунд Фрейдпен кездесу үшін сапарлады; олар бір жыл бұрын хат алмасуды бастаған еді. Ол кезде 32 жастағы Юнгтың халықаралық деңгейдегі атағы 49 жастағы неврологтан әлдеқайда жоғары болды. Ол былай деді: "Бесаңның әдемілігі – ол шынымен бесаң екендігінде". Сондықтан бесаң тәжірибелік зерттеулермен немесе кез келген ғылыми немесе философиялық ізденіспен 'жетіспейді', себебі ол бесаң.

Фрейдпен ажырасу

Юнгтің психоанализбен үзілістің және аналитикалық психологияның негізін қалауға себеп болған кітабының жарық көргені болды. 1912 жылы Юнг Теодор Флорнойдың еңбегі арқылы назарына түскен "Мисс Миллермен" кездесті, оның жағдайы ұжымдық санасыздық теориясын одан әрі дамытуға ықпал етті. Айырмашылықты аңғартқан – осы еңбектің екінші бөлігі болды. Фрейд Эрнест Джонсқа, оның пікірінше, Юнг түпнұсқа неміс басылымының 174-бетінде "жолдан тайып кеткен", – деді. Фрейдтік ортодоксалдыққа Эрнест Джонс қорғаушылық жасады, ал Юнгтің жақтастары, олардың ішінде Леонард Зейф, Франц Риклин, Йохан ван Опуйсен және Альфонс Мадер болды. Юнг инстинктивті күш ретінде жыныстық дамудың маңыздылығын азайтып, ұжымдық санасыздыққа назар аударды: ата-бабаларының ұрпақтарынан мұрагерлік алған естеліктер мен идеяларды қамтитын санасыздың бір бөлігі. Либидоның жеке дамудың маңызды көзі екенін мойындағанмен, Фрейдтен айырмашылығы, Юнг либидо ғана жеке тұлғаның қалыптасуына жауапты деп санамады. Юнгтің өсіп келе жас шағында бастан өткерген қиындықтарына байланысты, ол өзінің және әрбір адамның жеке дамуы жыныстық қатынасқа тікелей қатысы жоқ факторларға тәуелді деп сенді. Бұл жекелендіру процесінің орталық бөлігі – адамның психика элементтерімен үнемі кездесіп, оларды санаға әкелу. Осыдан (Юнгтік) психотерапияның мақсаты – адамға санасыздықпен салауатты қарым-қатынас орнатуға көмектесу, осылайша невроз сияқты, оған қатысты шамадан тыс тепе-теңдік болмауы, бұл депрессияға, алаңдаушылыққа және жеке басының бұзылуына әкелуі мүмкін, немесе санасыздық оны толып кетуі мүмкін, бұл психикалық бұзылуға, психозға алып келуі мүмкін. Юнг 1913-1916 жылдар аралығында пациенттеріне қолданған әдістердің бірі – белсенді қиял, оларға санадан тыс мазмұнды санаға жеткізу үшін медитация түріне енуге және санадан кездейсоқ бейнелерді шығаруға шақыру. Юнгтің пікірінше, "нейроз" – адамның сыртқы әлемнен түскен шабуылдарға төтеп беру үшін бей-жай түрде жиналатын психологиялық қорғаныстың нәтижесі, ол бұл процесті "комплекс" деп атады, бірақ комплекстер тек қорғаныс сипатымен ғана шектелмейді. Оның теориясы құбылыстарды бақылаудан тұрады, және Юнгтің пікірінше, бұл – феноменология. Оның ойынша, психологиялық тұрғыдан қарау күдікті. Итало-француз психоаналитигі Луиджи Ауригемманың айтуынша, Юнгтің ойлауына Иммануил Кант және жалпы алғанда неміс рационалистік философиясы да әсер еткен. Оның лекциялары Канттың ой-пікірін, әсіресе "Таза ақыл-ойдың сыны" және "Практикалық ақыл-ойдың сыны" еңбектерін қабылдағанын көрсетеді. Ауригемма Юнгтің ойлауын "эпистемологиялық релятивизм" деп сипаттайды, өйткені ол метафизикалыққа сенімділік қажет етпейді. Ол кейбір жергілікті халықтардың логикаға қайшы келетін тәжірибелерді меңгеруіне таңырқады, мысалы, Оңтүстік Америка тайпасының саяхаты барысында кездескен жағдайында, олар өздерін қызыл арас құстары ретінде көрсетті. Соңында, оның ағылшын тіліндегі "мінез-құлық үлгісі" деген сөзді қолдануы, архетип терминімен синоним болып табылады, бұл британдық этология зерттеулерінен алынған. Аналитикалық психологияға ең маңызды үлес – Фрейдтің психоанализі, одан Юнг көптеген ұғымдарды, әсіресе еркін қауымдастық арқылы санасыздықты зерттеу әдісін алды. Оның жобасына жеке талдаушылардың ойлары да енгізілді, олардың ішінде Сандор Ференци (Юнг оның "әсер" түсінігіне сілтеме жасайды) немесе Людвиг Бинсвангер және оның Daseinsanalyse [de], (Daseinsanalysis). Юнг сонымен қатар Фрейдтің психика туралы білімімізге қосқан үлесін, сөзсіз, ең маңызды деп мойындайды. Ол адам жанының және жеке басының қараңғы бұрыштары туралы терең ақпаратты ашады, бұл Ницшенің "Әдептің генеалогиясы" (1887) еңбегімен бірдей деңгейде. Осы тұрғыдан алғанда, Юнгтің пікірінше, Фрейд 19 ғасырдың ең ұлы мәдени сыншыларының бірі болды.

Психоанализден ауытқулар

Юнгтік талдау, психоанализ сияқты, санадан тыс материалды санаға жеткізу, сезіну және біріктіру әдісі. Бұл – мінез-құлықтардың, сезімдердің және оқиғалардың мәнін іздеу. Өзіңді танудың көптеген жолдары бар: армандарды талдау – маңызды жолдардың бірі. Басқаларына өнер, поэзия немесе шығармашылықтың басқа да түрлері арқылы сезімдерді білдіру, жанжалдарды және адам өміріндегі қайталанатын үлгілерді зерттеу жатады. Арман түсіндіру процесін толық сипаттау қиын, себебі ол арманды түсіндіретін адамға ерекше тән. Ең қысқасы, ол армандағы белгілі бір символдар арман көрушіге қандай ассоциацияларды тудыратынына сүйенеді, олар кейде «архетиптік» деп есептеледі, себебі олар тарих бойы көптеген адамдарға ортақ деп саналады. Мысалдарға батыр, қарт ер немесе әйел, қуғынға түсу, ұшу немесе құлау сияқты жағдайлар жатуы мүмкін. Фрейдтік психоанализ тек анализистке (аналитикке) жүктелуді дамытуға негізделсе, Юнг бастапқыда жүктелуді қолданды, бірақ кейіннен пациент ұсынған символдық және архетиптік материалға диалектикалық және дидактикалық көзқарасқа көбірек назар аударды. Сонымен қатар, оның пациенттерге деген көзқарасы Фрейдтің әдісінде байқағаннан өзгеше болды. Энтони Стивенс оны былай түсіндірді: [Юнгтің] алғашқы тұжырымдары көбінесе оның жеке шығармашылық ауруынан туындаған болса да, бұл классикалық фрейдистік талдаушының стереотипіне қарсы саналы реакция болды – ол диванның артында үнсіз және алыс отырып, кейде салмақты мәлімдемелер мен түсіндірмелер жасап, науқастың кінәсіне, қайғысына және сенімділік пен қолдауға деген қажеттілігіне қатыспайтын. Керісінше, Юнг талдаудың диалектикалық процедура екенін, екі адам арасындағы өзара алмасу екенін, екеуі де тең қатысатын екенін ұсынды. Бұл идея алғаш ұсынылғанда революциялық болды, бірақ ол көптеген психотерапия мектептеріне әсер еткен модель, бірақ оның Юнгтен шыққанын көптеген адамдар түсінбейтін сияқты. Фрейдтің «хирургиялық толықсыздануы» орнына Юнг консультация бөлмесінде көбірек серпіліс пен жылы қабылдауды көрсетті. Қазіргі заманғы Юнгтік талдау процесі терапевт қандай «аналитикалық психология мектебіне» жататынына байланысты (төменде қараңыз). «Цюрих мектебі» Юнгтің өзі үйреткен тәсілді көрсетеді, ал Майкл Фордхэм мен Лондондағы серіктестерінің ықпалынан шыққандар Клейнге тән тәсілге жақын болады, сондықтан олар символдар мен үлгілермен қатар, жүктелу мен контртрансферттің басқын материалдың көрсеткіштері ретінде талдаумен айналысады.

Түс жұмысы

Юнгтің армандарға ден қоюы 1902 жылдан басталады. Фрейдпен үзілгеннен кейін ғана ол 1916 жылы «Бес саналы психологиясын» жариялады, онда армандар туралы өз көзқарасын кеңейтті, бұл Фрейдтің түсіндіруімен күрт қайшы келеді. Ол армандар санасызға апаратын магистраль екенімен келіседі, бірақ психоанализден гөрі олардың қызметтерін одан да кеңірек қарастырады. Ең маңызды айырмашылықтардың бірі – олардың өтемақылық функциясын атқаруы, олар ояу өмірде жасалған бағалауларға қатысты психикалық тепе-теңдікті қалпына келтіреді: мысалы, амбиция мен мақтанға толы адам өзін кішкентай және осал адам ретінде армандайды. Юнгтің пікірінше, бұл адамның көзқарасының шамадан тыс сенімді екенін көрсетеді, соның салдарынан жекелігінің төменгі жақтарын қабылдаудан бас тартады, олар оның қорғаныс мақтанышымен жоққа шығарылады. Юнг мұны психикалық денсаулықты сақтау үшін қажетті өтемақы механизмі деп атайды. 1961 жылы өліміне аз уақыт қалғанда ол былай деп жазды: «Психикалық және тіпті физиологиялық тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін саналы мен санасыздың бірігуі қажет. Олардың қатар дамуы үшін осылай болуы керек». (Pour sauvegarder la stabilité mentale, et même physiologique, il faut que la conscience et l'inconscient soient intégralement reliés, afin d'évoluer parallèlement) Санасыз материал бейнелер арқылы символизмді пайдалану арқылы өрнектеледі, Юнгтің айтуынша, оның әсерлі рөлі бар (архетиптік күшке байланысты болғанда, кейде құдіретті сезім тудыруы мүмкін) және интеллектуалды рөлі бар. Кейбір армандар армандаған адамға жеке тән, ал басқалары ұжымдық текті болуы мүмкін немесе «трансперсональды» болуы мүмкін, себебі олар өмірлік оқиғалармен байланысты. Олар жекелену процесінің кезеңдерін білдіруі мүмкін (төменде қараңыз) және әдебиеттен, өнерден, алхимиядан немесе мифологиядан шабыттанған болуы мүмкін. Аналитикалық психология мифтерді тарихи және географиялық тұрғыдан зерттеуімен танымал, бұл символдардың көмегімен психиканың санасыз көріністерін түсіндіруге мүмкіндік береді. Мифтер ұжымдық санадан туындайтын элементтер мен құбылыстарды тікелей көрсетеді және уақыт өте келе олардың егжей-тегжейлі сипаттамалары өзгергенімен, олардың маңызы ұқсас болып қалады. Юнг көбінесе христиан немесе батыс пұтқа табынушы мифологиясына (Ежелгі Грекия және Рим) сүйенсе де, санасызды барлық мәдениеттерден алынған мифологиялар басқарады деп санайды. Ол индуизмге, зороастризмге және даосизмге қызығушылық танытты, олардың барлығы психикаға әсер ететін негізгі бейнелерді бөліседі. Осылайша, аналитикалық психология мағынаға назар аударады, адамдардың әлемдік және символдық аспектілермен тұрақты байланыста бола алатыны туралы гипотезаға негізделген. Андре Натафтың сөздерімен айтқанда: «Юнг психоанализді қазіргі ғылыммен жасырылған бір өлшемге ашады: руханилық. Оның үлесі кейбір жағынан даулы болғанымен, бірегей болып қала береді. Оның ғалым және ақын ретінде санасыздықты зерттеуі, оның мифтік режимдегі тіл сияқты құрылымдалғанын көрсетеді». (Jung ouvre la psychanalyse à une dimension cachée par le scientisme ambiant : la spiritualité. Son apport, quoique contestable sur certains points, reste unique. Explorant l'inconscient en scientifique et poète, il montre que celui ci se structure non comme une langue mais sur le mode du mythe)

Негізгі ұғымдар

Аналитикалық психологияда психологиялық процестің екі ерекше түрін анықтауға болады: жеке тұлғадан туындайтын, «жеке» деп сипатталатын және субъективті психикаға жататын, сондай-ақ ұжымнан туындайтын, объективті психиканың құрылымымен байланысты «трансперсональды» деп аталатын. Бұл процестердің екеуі де архетиптік болып саналады. Осы процестердің кейбіреулері, мысалы, анимус немесе анима, персона немесе көлеңке сияқты санамен тікелей байланысты деп есептеледі. Ал қалғандары ұжымдық салаға көбірек қатысты. Юнг анима мен анимусты тұлғаландыруға бейімделді, себебі олар, оның пікірінше, әрқашан адаммен байланысты және оның психикасының бір қырын көрсетеді. Олар ұжымдық бейсананың мазмұнымен, басқа адамдармен және кеңінен қалыптасқан қоғаммен қалыптасады. Мысалы, Юнг өзінің «Aion» еңбегінде және бір сұхбатында ер адамдағы «аниманың анимусын» қарастырды. Ол былай деді: «Иә, егер адам өзінің анимасының анимусын түсінсе, онда анимус – бұл ескі дананың орнын басатын нәрсе. Оның эгосы бейсанамен қарым-қатынаста, ал бейсана әйел бейнесі – анима арқылы бейнеленеді. Бірақ бейсанада еркек бейнесі де бар, ол – ақылды қарт. Ал бұл бейне анимамен байланысты, себебі ол әйел болғандықтан, аниманың анимусы. Сондықтан, дана қарт әйелге қарағанда анимуспен бірдей жағдайда екенін айтуға болады». Юнг анима мен анимустың санасыз біріккен Өзіне жол көрсетуші ретінде әрекет ететінін және анимамен немесе анимуспен сананы қалыптастыру мен байланыс орнату психологиялық өсудегі ең қиын, бірақ сонымен бірге ең құнды қадамдардың бірі екенін айтты. Юнг өзінің анимасын күтпеген жерден бір күні, ішкі дауыс ретінде анықтағанын жеткізді. Егер анима немесе анимус кешендері назардан тыс қалса, олар басқаларға проекция жасау арқылы назар аударуға тырысады. Юнгтің сөзіне сүйенсек, осы себепті біз кейде белгілі бір жат адамдарға бірден қызығушылық танытамыз: біз оларда өз анимамызды немесе анимусымызды көреміз. Бірінші көруде туған махаббат – анима мен анимустың проекциясының мысалы. Сонымен қатар, жыныстық рөлімен күшті байланыс орнатқан адамдар (мысалы, агрессивті мінез-құлық танытып, ешқашан жыламайтын ер адам) өз анималарын немесе анимустарын белсенді түрде таныған немесе олармен қарым-қатынас жасаған жоқ. Юнг адамның рационалды ойлауын еркек табиғатына, ал иррационалды аспектіні табиғи әйелдікке жатқызады (рационалдылық – үкім шығаруды қамтиды деп анықталады, ал иррационалдылық – қабылдауды қамтиды). Осыған сәйкес, иррационалды көңіл-күйлер еркек анима көлеңкесінің нәтижесі, ал иррационалды пікірлер әйел анимус көлеңкесінің нәтижесі болып табылады.

Архетиптер

Психологияда архетиптерді пайдалануды Юнг 1919 жылы "Инстинкт және бейсаналық" атты эссесінде алға тартты. Оның психологиялық құрылымында архетиптер – идеялардың туа біткен, жалпы немесе жеке прототиптері болып табылады және оларды байқауларды түсіндіру үшін қолдануға болады. Ол психологияны практикада бастапқыда қолданған герменевтика әдісін ұстанды. Ол жинақталған еңбектерінде және архетиптер ұғымын теориялық тұрғыдан дамыту кезінде герменевтикаға нақты сілтемелер жасады. Оның тұжырымдамаларында тұтастық болмаса да, архетиптердің теориялық дамуы герменевтикалық маңызы зор. Смит пен Байдала (2012) атап өткендей, архетиппен байланысты естеліктер мен көзқарастар тобы кешенге айналуы мүмкін, мысалы, ана кешені белгілі бір ана архетипімен байланысты болуы мүмкін. Юнг архетиптерді психологиялық органдар ретінде қарастырды, физикалық органдарға ұқсас, екеуі де морфологиялық берілгендер, олар, мүмкін, эволюция барысында пайда болған. Архетиптер ұжымдық және жеке болып есептеледі және түрлі шығармашылық жолдармен анықталады. Мысалы, Юнг өзінің "Естеліктер, армандар, ойлар" атты кітабында аниманың көрінісін көріп, онымен сөйлесе бастағанын және ол оған армандарды түсіндіруді үйреткенін айтады. Ол өздігінен түсіндіре бастағаннан кейін, Юнг оған енді қажеттігі болмай қалғанын айтып, онымен сөйлесуді тоқтатты. Дегенмен, архетиптік теорияға тән және әсіресе анимаға қатысты мәнділік, Юнгтің теориясын қайта бағалауды қажет етеді. Бұл символдардың рөлін ұжымдық адам әрекеттерінің ортасында әсерлерді құруда баса көрсетуге мүмкіндік береді. Мұндай қайта құруда, құпиялы тәжірибенің сезімтал энергиясын сақтап, архетиптердің күмәнді теориясы өзінің қажеттілігін жоғалтады.

Ұжымдық санасыз

Юнгтің ұжымдық санасыз туралы түсінігі уақыт өте келе қайта қарастырылды. "Ұжымдық санасыз" термині Юнгтің 1916 жылғы "Санасыздың құрылымы" атты мақаласында алғаш рет қолданылды. Бұл мақалада "жеке", Фрейдтің санасызы, қиял-ойлармен (мысалы, жыныстық) және жасырылған бейнелермен толы, және жалпы адамзаттың жанын қамтитын "ұжымдық" санасыз арасындағы ерекшелік көрсетілді. "Психологиядағы конституция мен тұқым қуалаушылықтың маңызы" (1929 жылдың қарашасы) еңбегінде Юнг былай деп жазды: "Психологиялық тұрғыдан алғанда, маңыздысы – армандарда, қиял-ойларда және басқа да ерекше сана жағдайларында ең қисынсыз мифологиялық мотивтер мен символдар кез келген уақытта өзінен пайда болуы мүмкін. Көбінесе бұл жеке тұлғаға әсер ететін белгілі бір ықпалдар, дәстүрлер мен қоздырғыштардың нәтижесі болып көрінеді, бірақ көбінесе олардың ешқандай белгісі жоқ. Мен атаған бұл "алғашқы бейнелер" немесе "архетиптер" санасыз психиканың негізгі құрамына жатады және оларды жеке тәжірибе ретінде түсіндіруге болмайды. Олар бірігіп, ұжымдық санасыз деп аталатын психикалық қабатты құрайды. Ұжымдық санасыздың болуы жеке сананың таза бетке жазылмаған қағаз (tabula rasa) емес екенін және алдын ала анықталатын ықпалдарға төтеп беруге шамасы келмейтінін білдіреді. Керісінше, ол мұрагерлік алғышарттардың, сондай-ақ қоршаған ортаның әсерінен тыс, үлкен ықпалына ұшырайды. Ұжымдық санасыз – ата-бабаларымыздың психикалық өмірін, ең ерте заманнан бастап қамтиды. Ол барлық саналы психикалық құбылыстардың бастауы болып табылады, сондықтан сананың еркіндігін ең жоғары дәрежеде шектейтін ықпалға ие, себебі ол барлық саналы процестерді бұрынғы жолдарға қайтаруға үнемі тырысады. Өз заманында күрделілік теориясының және әсіресе күрделі бейімделмелі жүйелердің (CAS) жетістіктеріне қол жеткізе алмағандықтан, оның архетиптерді ұжымдық санасыздағы қабат ретінде қарастыруы, адам қиялы мен тәжірибесінің ерекше үлгілерін қалыптастыратын ұжымдық санасыздағы түйіндік үлгілерге сәйкес келеді деп айтылады. Осыған орай, бұл "CAS моделінің таңғажайып, интуитивті тұжырымы сияқты" көрінеді.

Табылған жері

Индивидуация – әр түрлі кезеңдер арқылы сананың дамуы мен өсуі, жеке бейсаналық элементтермен бетпе-бет кездесу және оларды интеграциялау арқылы жүзеге асырылатын күрделі процесс. Бұл 1916 жылы алғаш рет ұсынылған аналитикалық психологияның орталық тұжырымдамасы. Юнг психотерапиясының мақсаты – өзіндік санаға қол жеткізуге көмектесу, сондықтан индивидуация осы мақсатқа қызмет етеді. Юнгтің айтуынша: Индивидуацияның мақсаты – тұлғаның жалған қабығынан, бір жағынан, ал бастапқы образдардың ықпалынан, екінші жағынан, өзін босату. Юнг Фрейдпен арадағы қарым-қатынасты үзгеннен кейін индивидуацияны зерттеуді бастады, ол рухани жаттығудың қазіргі заманғы күйзелісінен туындаған ұжымдық бейсанадан шыққан құбылыстармен бетпе-бет келді. Юнгтің пікірінше, индивидуация – жеке тұлғаға айналу, өз өзіңді тану дегенді білдіреді. Жекелік, белгілі бір ерекшеліктерге баса назар қойса, Юнг индивидуацияны адамның ұжымдық қасиеттерін толыққанды және жақсырақ іске асыру деп сипаттады. Индивидуация процесіне кіріспес бұрын, талдаушы эгоның осы процестің қарқындылығына төтеп беруге жеткілікті күшті екенін анықтау үшін мұқият бағаланады. Интеграцияға жататын элементтерге қоғамдағы рөлінде тұлғаның өкілі ретінде әрекет ететін «персона», жеке тұлғаға беймәлім және адам моральдық тұрғыдан жағымсыз деп санайтын нәрсені қамтитын «көлеңке» және тиісінше әйелдік және еркектік құндылықтарды ұстайтын «аниме» немесе «анимус» кіреді. Юнг үшін невроздың тамырындағы көптеген санасыз қақтығыстар осындай динамиканың тұлғаны оның әдеттегі жағдайынан тепе-теңдіктен шығаруы және оны бұрын назардан тыс қалған өзінің жақтарымен бетпе-бет кездестіру қиындығынан туындайды. Индивидуация толыққаннан кейін эго енді тұлғаның орталығында болмайды. Дегенмен, бұл процесс толық өзін-өзі тануға әкелмейді және ұжымдық бейсананың тереңдігінің түсініксіздігіне байланысты индивидуация ешқашан тоқтап тұра алмайды.

Көлеңке

Көлеңке – саналы жекеліктің жасырылған, басып тасталған немесе мойындамаған қасиеттері ретінде анықталатын санасыз кешен. Юнгтің пікірінше, адам көлеңке шындығымен төрт түрлі жолмен күреседі: жоққа шығару, проекциялау, интеграциялау және/немесе трансмутациялау. Юнгтің өзі «Фрейдтік әдістің нәтижесі – адамның көлеңкелі жағының кез келген бұрынғы дәуірде болмаған егжей-тегжейлі зерделенуі» деп мәлімдеген. Аналитикалық психология бойынша, адамның көлеңкесі құрылысшыл және қиратушы аспектілерге ие болуы мүмкін. Қиратушы жағынан алғанда, көлеңке адамдар өздерінде қабылдамайтын нәрсені көрсетеді. Мысалы, өзін мейірімді деп санайтын адамның көлеңкесі қатал немесе беймеірім болуы мүмкін. Керісінше, өзін қатыгез деп есептейтін адамның көлеңкесі мейірімді болуы мүмкін. Ал құрылысшыл жағынан алғанда, адамның көлеңкесі жасырылған оң қасиеттерін көрсетеді. Бұл «көлеңкедегі алтын» деп аталады. Юнг көлеңкелік материалды білудің және оны саналы түрде қабылдауға енгізудің маңыздылығын атап өтті, осылайша басқаларға көлеңкелік қасиеттерін проекциялаудан аулақ болуға болады. Түстерде көлеңке көбінесе түс көрушінің жынысына сәйкес келетін қараңғы тұлғалармен бейнеленеді. Көлеңке адам ой-өрісі тарихындағы ұлы тұлғаларға немесе тіпті рухани ұстаздарға да қатысты болуы мүмкін, олар көлеңкелерінің арқасында немесе оларды толыққанды өмір сүру қабілетінің (яғни, олардың санасыз кемшіліктерін) басып тастамай, ұлылыққа қол жеткізген.

Жеке тұлға

Анима мен анимус сияқты, персона (актерлер киетін маска деген латын сөзінен алынған) аналитикалық психологиядағы тағы бір маңызды ұғым. Бұл жеке тұлғаның сыртқы әлемдегі қоғаммен қарым-қатынасын басқаратын, екі жынысқа да ортақ тұлғалық бөлігі. Персона – адамның әлеммен қарым-қатынас жасаудағы бейімделу жүйесі немесе тәсілі. Мысалы, кез келген мамандық өзіне тән персонаға ие. Бірақ қауіпті жағдай – (адамдар) өздерінің персоналарымен біртегіктеп қалуы мүмкін: мысалы, профессор – оқулықтарымен, тенор – дауысымен. Шамадан тыс айтқанда, персона – бұл шындығында адамның өзі емес, бірақ өзі де, басқалар да оны солай қабылдайтын нәрсе. Дипломдармен, әлеуметтік рөлдермен, құрметтермен және наградалармен, мансаппен теңестірулердің бәрі персонаның көзге көрінетін құрылымын қалыптастырады, бірақ өзіңді тануға көмектеспейді. Юнг пікірінше, персонада ешқандай шындық жоқ. Ол жеке тұлға мен қоғам арасындағы ғана келісім, жекелік туралы иллюзия тудырады. Индивидуацияның алғашқы қадамы – жеке тұлғаның маскасын сызып тастау, бірақ тым асықпау керек, себебі көбінесе бұл науқасқа өзін анықтаудың жалғыз құралы болып табылады. Персона мәжбүрлі тәртіптер, фобиялар, көңіл-күйдің ауысуы және басқа да симптомдармен байланысты.

Комплекстер

Юнгтің мансабының басында ол бұл терминді енгізіп, "кешен" ұғымын сипаттады. Юнг бұл ұғымды еркін ассоциация және галваникалық тері реакциясы тәжірибелері кезінде ашқанын айтады. Фрейд бұл ұғымды өзінің Эдип кешені және басқаларымен бірге пайдаланды. Юнг кешендерді психологиялық өмірдің өте дербес бөліктері ретінде қарастырды. Бұл Юнгтың бір жеке тұлғаның ішіндегі бөлек тұлғаларды сипаттағандай, бірақ Юнгтің кешендерді пайдалануын көптұлғалық бұзылысқа теңеу – бұл шектен шығу болар еді. Юнг архетипті әрқашан кешеннің орталық ұйымдастырушы құрылымы деп қарастырды. Мысалы, "теріс ана кешенінде" "теріс ананың" архетипі сол кешеннің өзіндік ерекшелігін анықтауда орталық рөл атқарады. Яғни, психологиялық өміріміздің үлгілері ортақ адамдық тәжірибелерге негізделген. Юнг Эгоны (Фрейд неміс тілінде "мен" деп жазған, адамның өзіне қатысты саналы тәжірибесі) кешен ретінде қарастырды. Егер "мен" кешен болса, оны құрайтын архетип қандай болуы мүмкін? Юнг және көптеген юнгиандықтар "батыр" деуі мүмкін, яғни қоғамнан бөлініп, соңынан қоғамды алға жылжытатын тұлға.

Синхрондылық

Юнг алғаш рет 1930 жылы өзінің синолог досы Ричард Вильгельмнің есіне арналған конференцияда синхроника терминін ресми түрде қолданды. Бұл оның И Цзиннің жұмыс істеу механизмін түсіндіруінің бір бөлігі болды. Бұл термин ешқандай себептік байланысы жоқ екі оқиғаның бір уақытта орын алуын білдіреді, бірақ олардың бірлескендігі оны бастан кешірген немесе байқаған адам үшін мағына тудырады. Бұл құбылыстың жиі келтірілетін мысалы – Юнгтің өзінің кеңес беру кабинетіне алтын скарабейді бейнелейтін түсін айтқаннан кейін, бір кенебіштің (Cetonia aurata) кіргені туралы әңгімесі. Бұл тұжырым тек психологиялық тұрғыдан ғана түсінікті және оны расталған немесе ғылыми фактіге дейін тоғыту мүмкін емес. Юнг үшін бұл жұмыс гипотезасы болып табылады, ол кейіннен көптеген түсініксіздіктерге әкелді. Мен осы терминді таңдадым, өйткені мағыналы, бірақ себептік байланысы жоқ екі оқиғаның бір уақытта орын алуы маған маңызды критерий болып көрінді. Сондықтан мен синхрониканың жалпы ұғымын екі немесе одан көп себептік байланысы жоқ оқиғаның бір уақытта кездейсоқ орын алуы ретінде қолданамын, бұл екі оқиғаның бір мезгілде пайда болуын білдіреді, ал синхронизм – екі оқиғаның бір уақытта орын алуын ғана білдіреді. Осылайша, синхроника – белгілі бір психикалық күйдің бір немесе бірнеше сыртқы оқиғалармен бір уақытта орын алуы, олар уақытша субъективті күйге мәнді параллельдер ретінде көрінеді және кейбір жағдайларда керісінше. Юнгтің пікірінше, психикада қалыптасқан архетип белгілі бір жағдайларда зат пен психика арасындағы шекараны бұза алады. Юнг мұндай құбылыстарды физик және Нобель сыйлығының лауреаты Вольфганг Паулимен бірге зерттеген, ол Юнгпен әрдайым келіспеген және екеуі де өз салаларындағы мамандардың үлесімен байыған кең хат алмасуды жүргізген. Паули Цюрихтегі К.Г. Юнг институтына дәрістер оқыған, ол 1947 жылдан бері оның мүшесі және демеушісі болған. Екеуі де синхроника идеясында санасыз және архетиптік көріністермен байланысты болатын «дәлелсіз фактілер» арасындағы белгілі бір қатынасты түсіндірудің мүмкін жолын көрді. Психика мен материя ортақ, бейтарап және дәлелсіз принциптерге сәйкес реттелген. Артур Шопенгауэрден алынған ұғымды Юнг оны Unus mundus деп атады, бұл материя мен психиканың ажыратылмауы. Ал Паули үшін бұл екі мағынада шектеуші ұғым болды, ол бір уақытта ғылыми және символдық. Оның пікірінше, құбылыс бақылаушыға байланысты. Дегенмен, екеуі де физика мен психологияның бірігу мүмкіндігі бар екендігіне келісті. Юнг Паулиге жазған хатында: «Бұл зерттеулер (Юнгтің алхимияға қатысты зерттеулері) маған қазіргі физиканың психологиялық процестерді ең ұсақ бөлшектерге дейін символдық түрде бейнелей алатынын көрсетті». Мари Луиза фон Францтың Вольфганг Паулимен ұзақ хат алмасуы да болды. Паули 1958 жылы қайтыс болғаннан кейін оның әйелі Франка күйеуіне жіберілген барлық хаттарды әдейі жойды, оларды ол өзінің жазу үстелінде сақтап қалған. Алайда Паулидің фон Францқа жазған хаттарының барлығы сақталды және кейін зерттеушілерге қолжетімді болып, жарияланды. Синхроника – Юнгтің ізбасарлары, атап айтқанда Мишель Казенав, Джеймс Хиллман, Родерик Мэн, Карл Альфред Мейер және британдық даму клиницисті Джордж Брайт еңбегіндегі дамыған идеялардың бірі. Бұл мәселеде ғылыми қатаңдықты іздеген рухани ағымдар да бар. Юнг өз заманында қол жетімді ғылымның шегінде тұжырымдаған синхрониканы жалған ғылым деп санағанмен, күрделі бейімделу жүйелеріндегі соңғы дамулар мұндай көзқарасты қайта қарауды талап етеді. Оның тәжірибесі шынайы кездейсоқ үлгі алу әдісін қолданбағаны үшін, сондай-ақ күмәнді статистика мен астрологиялық материалды қолданғаны үшін де сынға ұшырады. және «Қара кітаптар». Бұл тәсілді қолдағандардың арасында, Самуэльс (1985) пікірінше, Эмма Юнг, Юнгтің әйелі, өзінің жеке сарапшысы Мари Луиза фон Франц, Джозеф Л. Хендерсон, Аниэла Джаффе, Эрих Нойман, Герхард Адлер және Жоланде Якоби бар. Юнг «Ой-сезімнің шығу тегі» және «Баланың шығу тегі» атты кітаптардың авторы Нейманды өзінің (Юнгтің) теориясын мифологиялық негіздемеге айналдыру үшін басты шәкірті деп есептеді. Ол бірнеше аңыздардың символикасы мен архетипілік маңызын дамытумен байланысты: Бала, Жаратылыс, Батыр, Ұлы Ана және Трансценденция. Эндрю Сэмюэлс (1985) Ж.В.Т. Редферн, Ричард Карвалхо және өзінің даму әдісінің өкілдері екенін айтады. Сэмюэлс бұл тәсілдің классикалықтан өзгешелігін, өйткені ол Өзіне аз мән береді және жеке тұлғаның дамуына көбірек мән береді, сондай-ақ терапияда трансферт пен контр-трансфертке классикалық және архетиптік тәсілдерге қарағанда көбірек назар аударады деп атап өтеді.

Құммен ойнау терапиясы

Құм ойыны – қиял арқылы емдеудің шығармашылық түрі, бастапқыда балалар мен жасөспірімдерге, кейіннен ересектерге арналған. Юнг эмоцияның артындағы бейнені табудың маңыздылығын ерекше атап көрсеткен. Тиісті табақшаға құмды салып, түрлі мүсіндер мен кішкентай ойыншықтар – шаруашылық жануарлары, ағаштар, қоршаулар, көліктер пайдаланып, бірнеше сценарий арқылы оқиғаны дамытуға болады. Бұл психиканың саналы және санасыз аспектілері арасындағы үнемі жалғасатын диалогты көрсетеді, ол емделу процесін қозғауға көмектеседі, нәтижесінде пациент пен терапевт бірлесіп өзінің қалыптасу сезімін бақылай алады. Юнгиандық құм ойыны 1950 жылдары емдеу әдісі ретінде пайда болды. Оның бастауы швейцариялық Юнг сарапшысы Дора Кальфке байланыстырылғанмен, шындығында оның ұстазы және оқытушысы, британдық педиатр доктор Маргарет Ловенфельд, 1930 жылдары балалармен жұмыс істеу кезінде жазушы Г.Уэллстің идеяларынан шабыдаланып, құм табақшасы мен мүсіндерді қолдана отырып, Ловенфельд әлем техникасын жасаған. Юнг 1937 жылы Ұлыбританияға сапары барысында осы техниканың көрсетілімін көрген. Кальф оны аналитикалық психологияны қолданудың тағы бір мүмкіндігі деп санады. Юнгтің ынталандыруымен Кальф бірнеше жыл бойы жаңа әдістемені жетілдіріп, оны Құм ойыны деп атады. 1962 жылдан бастап ол АҚШ, Еуропа және Жапониядағы Юнгиандық талдаушыларды осы әдіс бойынша оқыта бастады. Кальф және Юнг суреттің сөзден гөрі емдеуде күштірек әсер ететініне және жаңа түсініктер беретініне сенді. Құм мен заттармен жұмыс істеудің сезімдік тәжірибесі және олардың символдық мәні арқылы сананың жаңа салаларын оятуға болады, мысалы, түс көргендей, олар өз сюжеттері мен контексі арқылы материалды санаға әкеліп, біріктіру және емдеу процесіне қатыстырады. Психология тарихшысы Сону Шамдасани былай деп мәлімдеді:

Тарихи тұрғыдан алғанда, Юнгтің бейнеге деген көзқарасының және оның өзінің бейнелерімен байланысының рухы, басқа Юнгиандық жиналыстарға қарағанда Құм ойынында жандарырақ. Дора Кальфтің шәкірттерінің бірі – американдық концерттік пианист Джоэл Райс Менюхин болды, ол ауруға байланысты музыкалық мансабын аяқтағаннан кейін Юнгтік талдаушы және Құм ойынының жақтаушысы болып қайта оқыды.

Процесске бағдарланған психология

Процесске бағдарланған психология (кейде процесс жұмысы деп те аталады) Цюрихте оқытылған Юнг талдаушысы Арнольд Минделлмен байланысты. Процесс жұмысы 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басында дамыды және бастапқыда "Юнг психологиясының туындысы" деп танылды. Процесс жұмысы "белгісіздіктің" үздірсіз тәжірибе ағыны ретіндегі қабылдануына баса мән береді. Бұл тәсіл Юнгтың жұмысын ауызша жеке терапиядан асырып, дене тәжірибесін, өзгерген және комалық жағдайларды, сондай-ақ көпмәдениетті топтық жұмысты қамтиды.

Талдаушы көзқарас

Юнгтік талдау формальды түрде психоанализден көп ерекшеленеді дей алмаймыз. Дегенмен, ғасырдың көбіне созылған өмір бойында әр мектептің өз нұсқалары қалыптасып, бірімен-бірі толысып, сонымен қатар ерекшеленулер пайда болды. Олар аптасына бір немесе бірнеше рет жүзеге асырылатын, уақыт пен кеңістік шегіндегі тұрақты кездесулерден тұратын ортақ "қалыпты" бөліседі, пациенттің материалдарына ден қойып, әзірлеу, күшейту және аброакциядан тұратын диалогты қолданады, бұл орташа есеппен үш жылға (кейде одан қысқа немесе ұзаққа) созылуы мүмкін. Аналитик пен талдаулының орналасуы әртүрлі болуы мүмкін: бетпе-бет отыру немесе пациент диванды пайдаланып, аналитик оның артында отыруы. Кейбір тәсілдерде активті қиял, құммен ойын, сурет салу немесе бояу, тіпті музыка сияқты өзгеше өрнек беру элементтері қолданылуы мүмкін. Сеанс кейде жартылай бағытталған болуы мүмкін (психоаналитикалық емдеудің бағытталмаған сипатына қарамастан). Трансференция ізделіп табылады (психоаналитикалық емдеудегідей позитивті және негативті трансференцияны ажыратуға қарамастан), ал түстерді түсіндіру Юнг психотерапиясының басты тіректерінің бірі болып табылады. Қалған барлық ережелер классикалық психоанализдің ережелерімен сәйкес келеді: аналитик еркін ассоциацияларды зерттейді және объективтілік пен этиканы сақтауға тырысады, яғни пациенттің даму қарқыны мен ырғағын құрметтейді. Шындығында, Юнгтік талдаудың мақсаты пациенттің өткенін ғана зерттеу емес, сонымен қатар саналылықты санасыздықпен байланыстырып, оның эмоционалдық және әлеуметтік өміріне жақсы бейімделуіне көмектесу. Невроз – бұл басылған өткеннің қайта оянуының белгісі емес, керісінше, өмірлік шындықтардың белгілі бір аспектілеріне қарсы тұрудың функционалдық, кейде соматикалық қабілетсіздігі ретінде қарастырылады. Юнгтік талдауда санасыздық – пациенттің көлеңкесін аналитикпен бірлесіп санаға әкелуге міндетті мотиватор болып табылады, өйткені трансференцияда жүзеге асырылатын санасыз процестер талдаулының аналитикке тәуелді болуына, әдеттегі қорғаныс және сілтемелердің жойылуына әкеледі. Бұл аналитик тасымалдаудың қауіпсіздігін қамтамасыз етуді талап етеді. Жеке аналитиктер мен олардың ұйымдық мүшелігінің жауапкершілігі, клиникалық құпиялылық мәселелері, этика кодекстері және қоғамдық саламен кәсіби қарым-қатынастар Соломон мен Твайман редакциялаған жинақта, Юнгтік аналитиктер мен психоанализшілердің еңбектерімен зерттеледі. Соломон пациент-аналитик қарым-қатынасының мәнін аналитикалық көзқарас этикалық көзқарас екендігімен сипаттады, себебі: этикалық көзқарас біз басқа адамға қатысты қабылдауға дайын тұратын ерекше жауапкершілікті білдіреді. Осылайша, күтуші мен бала, аналитик пен пациент арасындағы жағдай ұқсас: олар тең серіктес емес, бірақ өзара қарым-қатынас, ортақ субъективтілік және өзара әсер етуде.

Юнгтің әлеуметтік, әдеби және көркем сын

Аналитикалық психология қазіргі заманғы көптеген академиялық зерттеушілерді Юнгтің қоғамдағы әйелдердің рөліне, философияға және әдебиет пен өнер сынға қатысты кейбір мәселелерін қайта қарауға ынталандырды. Бұл салаларды зерттеудің жетекші тұлғалары – британдық-американдық Сьюзан Роуленд, ол Юнгтің жұмысына оны қоршаған шығармашылық әйелдердің қосқан негізгі үлесін және оның алғашқы феминистік қайта қарауын жасады. Ол оның қазіргі әдеби сынға және жазушы ретіндегі әсерін бағалау арқылы оның еңбектерін зерттей берді. Лесли Гарднер 21-ғасырдағы өмірдегі аналитикалық психологияға бірнеше томдық кітаптар арнады, олардың бірі "Әйелдік Өзіндікке" шоғырландырылған. Британдық-неміс ғалымы Пол Бишоп аналитикалық психологияны Гете, Шиллер және Ницше сияқты алғырлардың контексіне орналастырды. Франко-швейцариялық өнер тарихшысы және аналитикалық психолог Кристиан Гейлард Техас A&M университетіндегі Фэй лекциялары сериясында Юнгтің суретші және өнер сыншысы ретіндегі орнын зерттеді. Бұл ғалымдар Юнгтің "Аналитикалық психологияның поэзияға қатынасы туралы" лекциясы сияқты әдебиетке аналитикалық психологияны қолданатын еңбектерінен мол пайдаланды. 1922 жылы сөйлеген сөзінде Юнг психологтың өнер сыншысын алмастыра алмайтынын айтты. Ол Фрейдтің өнер сыншылдығын күрделі өнер туындыларын олардың авторларының Эдиптік қиялдарын ғана қысқартуы үшін қабылдамады, сондай-ақ әдебиетті нақты туындыдан тыс себептерге оңайлатудың қаупін атап өтті. Сону Шамдасани Юнгтің 1912 жылы Нью-Йоркте оқылған "Психоанализ теориясы туралы лекциялар" атты 2011 жылғы басылымының кіріспесінде Фрейд Юнгтің жазбаларына Карл Абрахамнан, Юнгтің Бургхольцли ауруханасындағы бұрынғы әріптесінен және ертедегі Уэльстік фрейдист Эрнест Джонстан сын пікірлер жасады деп мәлімдеді. Мұндай сын XX ғасырда көбейіп, Юнгтің жазбаларындағы "мистицизмге" баса назар аударды. Басқа психоаналитиктер, соның ішінде Юнгтік аналитиктер, швейцариялық психиатрдың жеке басына табынуына қарсы болды. Бұл екінші дүниежүзілік соғыстың басталуы мен кезінде Юнгтің нацизммен келісімге келгенімен күшейді және әлі күнге дейін қайталанатын тақырып болып табылады. Томас Кирш былай деп жазады: "Юнгтің Германиямен күрделі қарым-қатынасы туралы мәселемен Юнгтің талдаушылары мен талдаушыларының әр буыны күресті". Француз философы Ивон Брес [fr] ұжымдық санасыздық тұжырымы "адамды психологиялық санасыздықтан ой-пікірлердің мүлдем дәстүрлі философия мен ғылымнан бөтен әлеміне қалай оңай сырғып кетуге болатынын көрсетеді" деп санайды. ("Коллективті санасыздықтың юнгиандық тұжырымдамасы" сондай-ақ психологиялық санасыздық тұжырымдамасынан осы тұжырымдаманың пайда болған философиялық және ғылыми дәстүрге жат ой әлемінің маңызды көзқарастарына қарай жылжудың оңайлығын көрсетеді"). Француз психоаналитигі Ален Амселек өзінің "Le Livre Rouge de la psychanalyse" ("Психоанализдің қызыл кітабы") еңбегінде Юнгтің бейнеге құмарлығын және адамды архетипке дейін төмендету бейілін сынға алады. Ол Юнг идеялар мен абстракциялар әлемінде, кітаптар мен ежелгі сыйқырының кітаптарында (франц. grimoires) жоғалған ескі құпиялар әлемінде өмір сүреді деп санайды. Өзін эмпирик деп санаған Амселек Юнгті идеалист, таза ойшыл деп санайды, ол өзінің зиялық қабілетін ойлап табу мен идеяларды ойлап шығару үшін көрсетті. Өзінің эпистемологиясын Фрейдтің эпистемологиясынан озық деп санаса да, Юнг өзінің интеллектуалдық шеңберінен шыға алмайды және тар провинциалды көзқарасында қалады. Шын мәнінде, оның гипотезалары оның болжаған бұрыннан бар әлем туралы түсінігімен анықталады және ол оны Батыс ортағасырлық Еуропаның ескі дәстүрлерінде растауды үнемі іздейді. Кейде аналитикалық психологиядан тыс академиктердің жеке басына шабуыл жасауы да мәселе тудырады. Олардың бірі – психиатрияның католик тарихшысы Ричард Нолл үш томдық кітап жазды, бірақ тек алғашқы екеуін ғана 1994 және 1997 жылдары жариялады. Нолл аналитикалық психологияның неоязық эллиндік культке негізделгенін дәлелдеді. Тағы бір француз этнографы мен антропологы Жан Лоик Ле Квельк Юнгті архетип терминін дұрыс қолданбағаны және кейбір әріптестерімен қарым-қатынаста "күдікті мотивтері" үшін сынға алды.