Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Төмен қысымды ауа райы жүйесімен байланысты судың көтерілуі
Rise of water associated with a low pressure weather system
Дауылдық толқын, дауылдық су тасқыны, толқындық көтеріліс немесе дауылдық су тасқыны – циклон сияқты төмен қысымды ауа райы жүйелерімен байланысты болатын, жағалаудағы су тасқыны немесе цунами сияқты құбылыс. Ол су деңгейінің қалыпты деңгейден жоғары көтерілуі ретінде өлшенеді және толқындарды қамтымайды. Дауылдық толқынға ықпал ететін негізгі метеорологиялық фактор – жағалауға қарай суды ұзақ араға итеруші жоғары жылдамдықты жел. Дауылдың күштілігіне әсер ететін басқа факторлар: дауыл жолындағы су қоймасының тереңдігі мен бағыты, толқындардың уақыты және дауылға байланысты атмосфералық қысымның төмендеуі. Климаттың өзгеруі дауылдық толқындардың қаупін арттыруы мүмкін деген пікір бар. Кейбір мамандар климаттың өзгеруі салдарынан ауа райының экстремалдық құбылыстары күшейіп, теңіз деңгейі көтерілгенде, дауылдық толқындар жағалаудағы халыққа көбірек қауіп төндіретінін болжайды. Қоғамдар мен үкіметтер қатты инфрақұрылымдар, мысалы, дауылдан қорғайтын бөгеттер, жұмсақ инфрақұрылымдар, мысалы, жағалау құмдығы мен мангр тоғайлары, жағалау құрылысын жақсарту және ерте ескерту, білім беру және эвакуация жоспарлары сияқты әлеуметтік стратегияларды енгізу арқылы осы жағдайға бейімделе алады.
A storm surge, storm flood, tidal surge, or storm tide is a coastal flood or tsunami like phenomenon of rising water commonly associated with low pressure weather systems, such as cyclones. It is measured as the rise in water level above the normal tidal level, and does not include waves. The main meteorological factor contributing to a storm surge is high speed wind pushing water towards the coast over a long fetch. Other factors affecting storm surge severity include the shallowness and orientation of the water body in the storm path, the timing of tides, and the atmospheric pressure drop due to the storm. There is a suggestion that climate change may be increasing the hazard of storm surges. Some theorize that as extreme weather becomes more intense and sea level rises due to climate change, storm surge is expected to cause more risk to coastal populations. Communities and governments can adapt by building hard infrastructure, like surge barriers, soft infrastructure, like coastal dunes or mangroves, improving coastal construction practices and building social strategies such as early warning, education and evacuation plans.
Тропиктен тыс дауылдар
Тропикалық циклонға ұқсас экстратропикалық циклон да жағалауда су деңгейінің көтерілуіне себеп болады. Дегенмен, тропикалық циклонның көптеген жағдайларынан өзгеше, экстратропикалық циклондар жүйеге байланысты үлкен аумақта, ұзақ уақыт бойы су деңгейінің жоғарылауын тудыруы мүмкін. Солтүстік Америкада экстратропикалық дауыл толқындары Тынық мұхиты мен Аляска жағалауларында, сондай-ақ Атлантика жағалауында 31°N градустан солтүстікке қарай кездесуі мүмкін. Теңіз мұзы бар жағалауларда "мұз цунамиі" пайда болып, құрлық ішінде елеулі зардаптарға әкелуі мүмкін. Экстратропикалық дауыл толқындары, мысалы, 1993 жылғы «Ғасыр даулы» сияқты, экстратропикалық циклондар жағалауға тиген қыс айларында, әсіресе шығанақ аймағында оңтүстікке қарай болуы мүмкін. 2009 жылдың 9-13 қарашасы АҚШ-тың шығыс жағалауында маңызды экстратропикалық дауыл оқиғасы болды, осы кезде «Ида» даулының қалдықтары АҚШ-тың оңтүстік-шығыс жағалауында солтүстік-шығыс даулына айналды. Оқиға кезінде бірнеше күн бойы төмен қысым орталығының солтүстік жағынан шығыстан жел соғып, суды Чесапик шығанағы сияқты жерлерге итерді. Су деңгейі айтарлықтай көтеріліп, Чесапик өзенінің көптеген аймақтарында бірнеше күн бойы қалыпты деңгейден 2 метрге дейін жоғары болды, себебі жағалау желдері мен шығанаққа құйылатын тұщы су жаңбырлары суды сағаның ішінде үнемі жинақтап отырды. Көптеген жерлерде су деңгейі рекордтық көрсеткіштен бар болғаны 0,1 метрге ғана төмен болды.
Similar to tropical cyclones, extratropical cyclones cause an offshore rise of water. However, unlike most tropical cyclone storm surges, extratropical cyclones can cause higher water levels across a large area for longer periods of time, depending on the system. In North America, extratropical storm surges may occur on the Pacific and Alaska coasts, and north of 31°N on the Atlantic Coast. Coasts with sea ice may experience an "ice tsunami" causing significant damage inland. Extratropical storm surges may be possible further south for the Gulf coast mostly during the wintertime, when extratropical cyclones affect the coast, such as in the 1993 Storm of the Century. November 9–13, 2009, marked a significant extratropical storm surge event on the United States east coast when the remnants of Hurricane Ida developed into a nor'easter off the southeast U. S. coast. During the event, winds from the east were present along the northern periphery of the low pressure center for a number of days, forcing water into locations such as Chesapeake Bay. Water levels rose significantly and remained as high as 8 feet (2 m) above normal in numerous locations throughout the Chesapeake for a number of days as water was continually built up inside the estuary from the onshore winds and freshwater rains flowing into the bay. In many locations, water levels were shy of records by only 0.1 feet (0 m).
Өлшемдік толқын
Жағалаудағы су деңгейін өлшеу станцияларында толқынның болжамдық деңгейі мен судың байқалатын көтерілуі арасындағы айырмашылық ретінде тікелей өлшеуге болады. Бұл құбылыс кері дауылдық толқын немесе теріс дауылдық толқын деп аталады.
Surge can be measured directly at coastal tidal stations as the difference between the forecast tide and the observed rise of water. This phenomenon is known as a reverse storm surge, or a negative storm surge.