Леди Одлидің құпиясы

Кіріспе

1862 жылы Мэри Элизабет Брэддонның романы

Леди Одлидің құпиясы – Мэри Элизабет Брэддонның 1862 жылы жарық көрген сенсациялық романы. Бұл Брэддонның ең танымал және табысты романы болды. Сыншы Джон Сазерленд (1989) осы туындыны "барлық сенсациялық романдардың арасындағы ең сәттісі" деп сипаттады. Романның кейбір элементтері 1860 жылғы маусымда елді көп жылдар бойы толғандырған Констанс Кент ісі сияқты нақты өмірдегі оқиғалардың тақырыптарын көрінеді. Брэддонның "бигамия" тақырыбындағы екінші романы – "Аврора Флойд" 1863 жылы жарық көрді. Брэддон оқиғаны Ессекс округындағы Ингатестон Холлға сапар жасағаннан кейін жазды. Романды үш рет үнсіз фильмге бейімдеді, 2000 жылы Ұлыбританияда теледидарға арналған бір нұсқасы түсірілді және үш шағын сахналық қойылым жасалды.

Тарих

Леди Одлидің құпиясы 1861 жылдың шілде-қыркүйек айларында «Робин Гудфеллоу» журналында бөліп жарияланды, содан кейін 1862 жылдың қаңтар-желтоқсан айларында «Sixpenny Magazine» журналында толығымен серияланды, және 1863 жылдың наурыз-тамыз айларында «The London Journal» журналында қайтадан серияланды. Ол 1862 жылы Уильям Тинсли баспасынан үш томдық болып шықты. Роман сюжетіндегі бигамия тақырыбын ескере отырып, Максвеллдің өзі басқа әйелге үйленген еді, сондықтан Брэддон оның әйелі 1874 жылы қайтыс болғанға дейін оған тұрмысқа шыға алмады. Максвелл мен Брэддонның сол жылдар бойы «ретсіз» қарым-қатынаста болғаны жария болғанда, бұл шағын дау-жанжалға себеп болды, нәтижесінде олардың барлық қызметшілері жұмыстан кетіп қалды.

Сюжет

Роман басталады 1857 жылдың маусымында Люси Грэм мен сэр Майкл Одлидің үйленуімен. Люси – жас, әдемі әйел, ол кездесетін әркімді баурап алады. Сэр Майкл – мейірімді, бай, орта жастағы жесір. Люсидің өткені күңгірт. Сэр Майклға тұрмысқа тұрудан бұрын ол жергілікті дәрігер Доусонның балаларына тәрбиеші болып қызмет еткен, ал одан бұрын миссис Винсенттің үйінде жұмыс істеген. Осыған дейін оның кім екені туралы көп мәлімет жоқ. Үйленгеннен кейін көп ұзамай, сэр Майклдың жүрек туысы, заңгер Роберт Одли, ескі досы Джордж Талбойсты Англияға қайырымдылықпен қарсы алады. Үш жыл бұрын, бақытты отбасылық өмірге қарамастан, Джорджтың қаржылық жағдайы қиын болған. Ол Австралияға алтын іздеуге, байлық табуға кетіп қалды. Англияда ол жас әйелі Хеленді қалдырды, енді ол оның жай-күйінен хабар алуға асыққан. Газеттен ол қайтыс болғанын оқып, оны растау үшін үйіне барғаннан кейін, көңілі құлазып, қайғыға батып қалды. Роберт Одли досына қамқорлық жасайды және оны көңіл көтеру үшін бай ағасының елдік үйіне алып баруды ұсынады. Джорджтың Джорджи деген баласы бар еді, оны Джорджтың қарындасы лейтенант Малдон тәрбиелеп өріс өткізді. Роберт пен Джордж Джорджиге бару үшін жолға шығады, ал Джордж Робертті кішкентай Джорджидің қамқоршысы және бала атына £20,000 салынған ақшаның сенімдісі етіп тағайындайды. Баланың қамқорлығын шешкеннен кейін, екеуі сэр Майклға барады. Аудли Кортқа келгенде леди Одли Джорджпен кездесуден жалтарды. Екеуі жаңа леди Одлимен кездесуді сұрағанда, ол көптеген сылтаулар келтіріп, олардың келуінен қашып құтылады. Оның болмауынан пайдаланып, дауыл Джордж пен Робертті Аудли Корттың ішкі бөлмесіне қамап қояды, сонда оларға леди Одлидің портреті көрсетіледі. Досына қарап, Роберт Джорджтың алаңдағанын байқайды және оның алаңдаулы көңіл-күйін дауылға байланысты деп санайды. Бірақ көп ұзамай Джордж жоғалып кетеді. Роберт таңғалады. Джорджтың еш хабарсыз кеткеніне сенгісі келмей, Роберт оның жоғалуының мән-жайын зерттеуге кіріседі. Досын іздеу кезінде Роберт Джорджтың жоғалуына байланысты оқиғаларды жазып алады. Осы жазбаларда леди Одлидің есімі бірнеше рет кездеседі, және оның қатты қайғысына орай, оған қарсы айғақтар жинала бастайды. Бір түні ол леди Одлиге жазбаларын көрсетеді, соның ішінде Джорджтың бұрынғы әйеліне жазған көптеген хаттары бар екенін айтады. Леди Одли хаттар сақталған Лондонға жолға шығады. Роберт оның соңынан еріп келеді. Бірақ ол келгенде Джорджтың заттары бұзылған және хаттар жоғалып кеткенін біледі. Дегенмен, бір нәрсе қалды – Джорджтың әйелі жазған жазбасы бар кітап, ол леди Одлидің қолжазбасына ұқсайды. Бұл Роберттің леди Одли Джорджтың жоғалуына қатысы бар деген күдігін растайды; сонымен қатар Роберт леди Одли Джорджтың өлген әйелі екенін түсінеді. Леди Одлидің ең жаманды күдіктеніп, кішкентай Джорджидің өмірі үшін қорқып, Роберт лейтенант Малдонның үйіне барып, баланы иеленуді талап етеді. Роберт Джорджды өз бақылауына алғаннан кейін, оны мистер Марчмонт басқаратын мектепке жібереді. Кейін Роберт Джорджтың әкесі Харкорт Талбойзға барып, ұлының өлімі туралы айтады. Харкорт оқиғаны бейжай тыңдайды. Талбойлардың үйіне барған кезде Роберт Джорджтың сеңлісі Клараға таңғалады, ол Джорджға өте ұқсайды. Клараның ағасын табуға деген құлшынысы Робертті одан әрі жігерлендіреді. 1859 жылдың ақпан айында Роберт дәлелдерді іздеуді жалғастырады. Ол ағасының ауыр сырқатқа шалдыққанын естіп, дереу Одли Кортқа қайта оралады. Сол жерде Роберт Доусонмен сөйлесіп, Люсидің өмірі туралы білетін барлық мәліметтерді біледі. Ол Люсидің 1852 жылдан бері миссис Винсенттің мектебінде жұмыс істегенін естіп біледі. Бұл ақпаратты тексеру үшін Роберт қарыздарға байланысты жасырынып жүрген миссис Винсентті табады. Миссис Винсенттің мектебіндегі мұғалім Мисс Тонкс айтуынша, Люси мектепке 1854 жылдың тамызында келген және өзінің өткені туралы құпия сақтаған. Мисс Тонкс Робертке Люсиге тиесілі болған саяхат қорабын береді. Роберт қораптағы жапсырмаларды қарап, Люси Грэм және Хелен Талбойс есімдерін табады. Роберт Хелен Талбойс жаңа өмір құру үшін өлімін жалғандағанын түсінеді. Роберт Люсиге қарсы шыққанда, ол оған ешқандай дәлелі жоқ екенін айтады. Ол Люк Маркс басқаратын Касл мейрамханасына барып, тағы да дәлел іздеуге кетеді. Түнде Люси Люктің әйелі Фибиді қонақүйге кіргізуге мәжбүрлейді, содан кейін Робертті өлтіру үшін үйді өртеп жібереді. Бірақ Роберт аман қалып, Ау�...

The novel opens in June 1857 with the marriage of Lucy Graham and Sir Michael Audley. Lucy is a young, beautiful woman who enchants almost all who meet her. Sir Michael is a kindly, wealthy middle aged widower. Lucy's past is unclear. Prior to marrying Sir Michael she had served as governess for the children of the local doctor, Mr. Dawson, and before that she was in service with Mrs. Vincent. Very little is known about her prior to that. Shortly after the marriage Sir Michael's nephew, the barrister Robert Audley, welcomes his old friend George Talboys back to England. Three years before, though happily married, George's financial situation had been desperate. He left for Australia to seek a fortune in gold prospecting. Behind him in England he had left his young wife Helen, whom he is now anxious to get news of. He reads in the newspaper that she has died, and, after visiting her home to confirm this, he becomes despondent. Robert Audley cares for his friend, and, hoping to distract him, offers to take him to his wealthy uncle's country manor. George had a child, Georgey, who was left under the care of Lieutenant Maldon, George's father in law. Robert and George set off to visit Georgey, and George decides to make Robert little Georgey's guardian and trustee of £20,000 put into the boy's name. After settling the matter of the boy's guardianship, the two set off to visit Sir Michael. While at the country manor Audley Court, Lady Audley avoids meeting George. When the two seek an audience with the new Lady Audley, she makes many excuses and avoids their visits. During her absence a thunder storm confines George and Robert to the interior of Audley Court, and the two are shown a portrait of Lady Audley. Looking back toward his friend, Robert notes that George seems disturbed, and attributes his disturbed mood to the storm. Shortly thereafter George disappears. Robert is perplexed. Unwilling to believe George simply left with no notice, Robert begins to look into the circumstances of his disappearance. While searching for his friend, Robert takes note of the events surrounding George's disappearance. The name of Lady Audley repeatedly appears in these notes, and much to his distress, the evidence begins to collect against her. One night, he reveals his notes to Lady Audley, including that George was in possession of many letters of his former wife. Lady Audley sets off to London, where the letters were kept. Robert follows after her. However, by the time he arrives, he discovers that George's possessions have been broken into and the letters are missing. One possession, however, remains – a book with a note written by George's wife that matches Lady Audley's handwriting. This confirms Robert's suspicion that Lady Audley is implicated in George's disappearance; it also leads Robert to conclude that Lady Audley is actually George's supposedly dead wife. Suspecting the worst of Lady Audley and being afraid for little Georgey's life, Robert travels to Lieutenant Maldon's house and demands possession of the boy. Once Robert has Georgey under his control, he places the boy in a school run by Mr. Marchmont. Afterwards, Robert visits George's father, Mr. Harcourt Talboys, and confronts the Squire with his son's death. Harcourt listens dispassionately to the story. In the course of his visit to the Talboys' manor, Robert is entranced by George's sister Clara, who looks startlingly like George. Clara's passion for finding her brother spurs Robert on. In February 1859, Robert continues searching for evidence. He receives a notice that his uncle is ill, and he quickly returns to Audley Court. While there, Robert speaks with Mr. Dawson and receives a brief description of all that is known about Lucy's background. He hears that Lucy was employed by Mrs. Vincent at her school since 1852. To verify this claim, Robert tracks down Mrs. Vincent, who is in hiding because of debts. According to Miss Tonks, a teacher at Mrs. Vincent's school, Lucy actually arrived at the school in August 1854 and was secretive about her past. Miss Tonks gives Robert a travel box that used to belong to Lucy. Upon examining stickers on the box, Robert discovers both the name Lucy Graham and the name Helen Talboys. Robert realizes that Helen Talboys faked her death before creating her new identity. When Robert confronts Lucy, she tells him that he has no proof. He leaves to find more evidence, heading to Castle Inn, which is run by Luke Marks. During the night, Lucy forces Luke's wife, Phoebe, to let her into the inn, then Lucy sets the place afire to kill Robert. However, Robert survives and returns to Audley Court and again confronts Lucy. This time, she says she is insane and confesses her life's story to Robert and Sir Michael, claiming that George abandoned her originally and she had no choice but to abandon her old life and child to find another, wealthier husband. Sir Michael is unhappy and leaves with Alicia to travel through Europe. Robert invites a Dr. Mosgrave to make a more astute judgment regarding Lucy's sanity, and he proclaims that she is indeed victim to latent insanity, which overpowers her in times of stress and makes her very dangerous to any and all. Lucy, under the name of Madame Taylor, enters a mental institution located somewhere in Belgium along the route between Brussels and Paris. While being committed, Lucy confesses to Robert that she killed George by pushing him down a deserted well in the garden of Audley Court. Robert grieves for his friend George until a dying Luke Marks contacts him. Before succumbing to injuries he suffered in the fire, Luke tells Robert that George survived Lady Audley's attempted murder. Luke then helped George escape, with George intending to return to Australia. Robert is overjoyed, and he asks Clara to marry him and go with him to Australia to find George. Clara accepts, but before they set out, George returns and reveals that he actually visited New York instead. The narrative ends with the death of Lucy abroad, and Clara and Robert happily married and living in a country cottage with George and his son. Robert's formerly infatuated cousin Alicia marries her once spurned suitor, Sir Harry Towers, and Audley Court is left abandoned along with all of its unhappy memories.

Талдау және тақырыптар

"Леди Одлидің құпиясы" Виктория дәуірінің тұрмыстық алаңдаушылықтарын көрсетеді. Үй сыртқы әлемнің қауіп-қатерінен паналау орны болуы тиіс еді, бірақ роман бойынша, сырттай әдемі үй шаруасындағы әйел адам, тек кісі өлтіруге әрекет жасаған ғана емес, сонымен қатар бигамияға барып, баласын тастап кеткен қатыгез қылмыскер болып шығады. Бұл оқиға Виктория дәуірінің оқырмандарын алаңдатты, себебі "үлгілі әйел/ана" және "үй ішіндегі бақыт" тұжырымдарының шындықтан гөрі идеалистік екенін көрсетті. Бұған қоса, Ұлыбританияның қалалануына байланысты уайымдар күшейді; қала Леди Одлиге өзінің кім екенін өзгертуге мүмкіндік береді, өйткені ол өз азаматтарын дерлік анонимді етеді. Аудлидің шағын қаласы енді әркімнің әр көршісінің өмірін білетін паналау орны емес; Аудли тұрғындары Люси Грэмнің өзі туралы айтқандарын қабылдауға мәжбүр, өйткені оның өткені туралы басқа ешқандай ақпарат жоқ. Роман барысында тұрақсыз жеке басы туралы басқа да алаңдаушылықтар көрінеді: Леди Одлидің қызметшісі Фиби Леди Одлиге ұқсайды, осылайша жоғары және төменгі таптар арасындағы физикалық айырмашылық идеясын, сонымен қатар бұрынғылардың кез келген табиғи артықшылығын жоққа шығарады. "Леди Одлидің құпиясы" сонымен қатар гендер және сынып туралы әңгіме, ал Леди Одлидің наразылық тудыратын жоғары қарай ұмтылысы әлеуметтік сынып парадигмасына төндіретін қауіпті көрсетеді. Ақылсыздық та маңызды мәселе. Леди Одли және басқалар жиі осы сөздің мағынасы туралы әңгімелейді, бірақ көптеген оқырмандар Леди Одлидің ақылдан безгеніне сенбейді. Шындығында, көптеген сыншылар Леди Одлидің алдауын әйелдің өзінің өмірінің бағытын өз қолына алатын феминистік әрекет ретінде қарастырады. Роман 1860 жылдың маусым айындағы Констанс Кент ісі сияқты нақты өмірдегі оқиғалардың көптеген тақырыптарын бейнелейді. 1930 – Кембридж фестивалі театры: романның "мелодрамалық нұсқасы", оның ішінде "туған күн тойы" және рустикалық балет. Леди Одли рөлін (Дэйм) Флора Робсон ойнады, ал қойылымды Тайрон Гатри сахналады. Оған дейін Мортонның "Кокс пен Бокс" қойылымы көрсетілді. 1971 – Чикаго, Гудман театры, Дуглас Силдің бейімделуі, Джордж Горингтің музыкасы және Джон Б. Кунцтің сөздері. 1972 – Бродвейден тыс, Силдің бейімделуі, Джордж Горингтің музыкасы және Джон Б. Кунцтің сөздері.

Lady Audley's Secret plays on Victorian anxieties about the domestic sphere. The home was supposed to be a refuge from the dangers of the outside world, but in the novel, the seemingly perfect domestic lady turns out to be a violent criminal who has not only tried to commit murder but who has also committed bigamy and abandoned her child. This unsettled Victorian readers because it indicated that the concepts of "the perfect lady/mother" and "domestic bliss" were more idealistic than realistic. In addition, anxieties about the increasing urbanization of Britain abound; the city gives Lady Audley the power to change her identity because it renders its citizens effectively anonymous. The small town of Audley is no longer a refuge where everyone knows the life story of every neighbor; the residents of Audley must accept Lucy Graham's account of herself since they have no other information about her past. Other anxieties about unstable identity appear throughout the novel: Lady Audley's maid, Phoebe, resembles Lady Audley, thus banishing the idea of physical distinction between the upper and lower classes and therefore of any inherent superiority of the former. Lady Audley's Secret is, furthermore, a story about gender and class, and Lady Audley's objectionable upward mobility suggests a threat to the paradigm of social class. Madness is also a key issue. Lady Audley and others often converse about the meaning of this word, but many readers believe that Lady Audley is not mad. In fact, many critics view Lady Audley's deception as a feminist act in which a woman takes control of the direction of her own life. The novel mirrors many of the same themes from the real life Constance Kent case of June 1860. 1930 – Cambridge Festival Theatre: a "melodramatized version" of the novel including a "birthday fete" and Rustic Ballet. The part of Lady Audley was played by (Dame) Flora Robson and the performance was produced by Tyrone Guthrie. It was preceded by a performance of Morton's Cox and Box. 1971 – Chicago, Goodman Theatre, adaptation by Douglas Seale, music by George Goehring, and lyrics by John B. Kuntz. 1972 – Off Broadway, Seale adaptation, music by George Goehring, and lyrics by John B. Kuntz.

Танымал мәдениетте

Леди Одлидің құпиясы Мауд Харт Лавлейстің Бетси Тейси сериясының төртінші кітабы – «Бетси мен Тейси қалаға барады» романының қосалқы сюжетіне қатысады. Бетси осы және осы сияқты жанрдағы басқа да кітаптарды оқыған және осындай туындылар жазуға ниеттеніп жүр. Агата Кристидің «Гриншоудың ақымақтығы» әңгімесінде Гриншоу ханым өсиетнамасын «Леди Одлидің құпиясы» кітабының бір данасына жасырып, оның «өз кезінде бестселлер болғанын» айтады.