Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құс түрі
Species of bird
Африкалық жакана (Actophilornis africanus) – Jacanidae тұқымдасына жататын су құсы. Оның ұзын еңбектері мен ұзын тырнақтары шалшық көлдердегі су бетінде жүзетін өсімдіктердің үстімен жүруге мүмкіндік береді, бұл оның табиғи ортасы. Ол Сахара төңірегіндегі Африканың көп бөлігінде кеңінен таралған. Атаудың шығу тегі және дұрыс айтылуы туралы мәліметтер Jacanidae тұқымдасы туралы бөлімде келтірілген.
The African jacana (Actophilornis africanus) is a wader in the family Jacanidae. It has long toes and long claws that enables it to walk on floating vegetation in shallow lakes, its preferred habitat. It is widely distributed in sub Saharan Africa. For the origin and pronunciation of the name, see Jacanidae.
Таксономия
Африкалық жакананы 1789 жылы неміс натуралисі Иоганн Фридрих Гмелин Карл Линнейдің "Жарамсалы жүйе" еңбегінің қайта қаралып, кеңейтілген басылымында ресми түрде сипаттады. Ол оны Parra туысына жатқызып, Parra africana деген екі атау берді. Гмелин өзінің сипаттамасын 1785 жылы ағылшын орнитологы Джон Лэтамның "Құстардың жалпы шолуы" атты еңбегінде сипатталған және суреттелген нұсқасына негіздеді. Гмелин мен Лэтам оның мекендеу орнын "Африка" деп көрсеткен, бірақ 1915 жылы ол Эфиопиямен шектелді. Африкалық жакана қазір 1925 жылы америкалық орнитолог Гарри Ц. Оберхолсер ұсынған Actophilornis туысына жатқызылады. Туыс атауы ежелгі грек тіліндегі "өзен жағасы" немесе "теңіз жағалауы" мағынасын беретін aktē, "жақсы көретін" мағынасын беретін philos және "құс" мағынасын беретін ornis сөздерінен құралған. Бұл түр монотипті болып саналады, яғни, ішкі түрлері танылмайды. Олардың үстіңгі бөлігі каштандай қоңыр, қанаттарының ұштары, мойнының артқы бөлігі және көз жолағы қара түсті. Ересектерінің астыңғы бөлігі де қоңыр, ал жас жарақаттары ақ түсті, құрсақ бөлігі каштандай қоңыр. Көк түсті мүсік басы қалқанша тәрізді, ал аяқтары мен ұзын саусақтары сұр түсті.
The African jacanas was formally described in 1789 by the German naturalist Johann Friedrich Gmelin in his revised and expanded edition of Carl Linnaeus's Systema Naturae. He placed it in the genus Parra and coined the binomial name Parra africana. Gmelin based his description on that by the English ornithologist John Latham who in 1785 had described and illustrated the species in his A General Synopsis of Birds. Gmelin and Latham gave the locality as "Africa": this was restricted to Ethiopia in 1915. The African jacana is now placed in the genus Actophilornis that was introduced in 1925 by the American ornithologist Harry C. Oberholser. The genus name combines the Ancient Greek aktē meaning "river bank" or "coastal strand", philos meaning " loving" and ornis meaning "bird". The species is considered to be monotypic: no subspecies are recognised. They have chestnut upperparts with black wingtips, rear neck, and eyestripe. The underparts are also chestnut in the adults, only in juveniles they are white with a chestnut belly patch. The blue bill extends up as a coot like head shield, and the legs and long toes are grey.
Тамақ және азықтандыру
Африкалық жаканалар судың үстінде жүзетін өсімдіктерден немесе су бетінен ұстаған жәндіктермен және басқа омыртқасыздармен қоректенеді.
African jacanas feed on insects and other invertebrates picked from the floating vegetations or the surface of the water.
Өсіру
Африкалық жаканалар Сахараның оңтүстігіндегі Африканың барлық аймақтарында көбейеді. Олар маусымдық таралудан басқа, көшпейтін құстар. Олар су бетіндегі ұяға төрт қара дақты қоңыр жұмыртқа салады. Жакана өте ерекше көп еркекті жұптасу жүйесін қалыптастырған, яғни бір аналық бірнеше аталықпен жұптасады және тек аталық ғана балапандарды күтіп-бағады. Мұндай жүйе екі фактордың үйлесуінен пайда болды: біріншіден, жаканалар тіршілік ететін көлдер өте бай ресурстарға ие, сондықтан аналықтың әрбір жұмыртқаны тудыруға жұмсайтын салыстырмалы энергиясы мардымсыз. Екіншіден, жакана – құс болғандықтан жұмыртқа салады, ал жұмыртқаларды екі жынысты құстар бірдей жақсы күтіп, шайқап шығара алады. Осылайша, жакананың көбеюіне шектеу қоятын фактор – аталықтардың балапандарды асырап, күту жылдамдығы. Аналықтардың аталықтардың гаремін құратын мұндай жүйе, есек және тайынша сияқты жануарларда кездесетін, аталықтардың аналықтардың гаремін иелену үшін бәсекелесіп, өнер көрсететін лек жүйесімен тікелей қайшы келеді. Гарем құрамына кіретін аталық әдетте балаларды күтуге жауапты болады; осы жағдайда әр аталық жакана балапандардың ұясын шайқап, күтіп-бағалайды. Сондықтан да еркек африкалық жакана аталық қамқорлықты қамтамасыз ету үшін қанаттарының астына балапандарды алып жүру сияқты ерекше бейімделулерді дамытқан.
African jacanas breed throughout sub Saharan Africa. It is sedentary apart from seasonal dispersion. It lays four black marked brown eggs in a floating nest. The jacana has evolved a highly unusually polyandrous mating system, meaning that one female mates with multiple males and the male alone cares for the chicks. Such a system has evolved due to a combination of two factors: firstly, the lakes that the jacana lives on are so resource rich that the relative energy expended by the female in producing each egg is effectively negligible. Secondly the jacana, as a bird, lays eggs, and eggs can be equally well incubated and cared for by a parent bird of either sex. This means that the rate limiting factor of the jacana's breeding is the rate at which the males can raise and care for the chicks. Such a system of females forming harems of males is in direct contrast to the more usual system of leks seen in animals such as stags and grouse, where the males compete and display in order to gain harems of females. The parent that forms part of the harem is almost always the one that ends up caring for the offspring; in this case, each male jacana incubates and rears a nest of chicks. The male African jacana has therefore evolved some remarkable adaptations for parental care, such as the ability to pick up and carry chicks underneath its wings.