Кіріспе

1506 жылы Римде қазба жұмыстары кезінде табылған және Ватикан мұражайында қойылған ежелгі мүсін – Лаокон мен оның ұлдарының тобы, 1506 жылы Римде қазба жұмыстары жүргізіліп, Ватикан мұражайларында көпшілікке көрсетілгеннен бері ең танымал ежелгі мүсіндердің бірі болып табылады. Римнің өнер саласындағы маңызды жазушысы Плиний Ескісі бұл мүсінді жоғары бағалаған, оны грек мүсіншілеріне жатқызған, бірақ оның қашан жасалғанын нақты айтпаған. Мүсіндегі кейіпкерлер дерлік тірідей, ал бүкіл топтың биіктігі бірнеше метрден асады. Мүсін Троялық діни қызметші Лаокон мен оның ұлдары Антифант және Тимбрейге теңіз жыландары шабуыл жасап жатқандағы көріністі бейнелейді. Мәсіхтің құдайлық азаптарын және шейіттердің қайғысын бейнелейтін христиан өнерінен айырмашылығы, бұл мүсіндегі азаптың ешқандай құтқару күші немесе сыйлығы жоқ. Азап бет-әлпеттердегі бұрылыстар арқылы, әсіресе Лаоконның қабауын көтеріп тұрған қастары арқылы көрсетілген, оны Гийом Бенжамин Дюшен физиологиялық тұрғыдан мүмкін емес деп атады. Бұл көрініс күресіп жатқан денелерде де байқалады, әсіресе Лаоконның денесінің әрбір бұлшық еті керілгендей көрінеді. Плиний бұл туындыны император Титтің сарайында болған кезде Родос аралынан шыққан үш грек мүсіншісіне – Агесандр, Атенодор және Полидорға жатқызды, бірақ оның жасалған күнін немесе тапсырыс берушісін атаған жоқ. Стильдік тұрғыдан алғанда, ол «эллинистік барокконың ең көрнекті үлгілерінің бірі» саналады және грек дәстүрінде жасалған. Дегенмен, оның шығу тегі әлі де белгісіз, өйткені ол түпнұсқа туынды ма, әлде ертерек қола мүсіннің көшірмесі ме екені белгісіз. Кейбір зерттеушілер бұл ерте Империя кезеңінен жасалған туындының көшірмесі деп санайды, ал басқалары оны екі ғасыр бұрынғы Пергама стилін жалғастырған кейінгі кезеңдегі түпнұсқа туынды деп есептейді. Қай жағдайда болса да, бұл мүсін әлдебір бай римдіктің үйіне, мүмкін императорлық отбасының тапсырысымен жасалған болуы мүмкін. Мүсіннің жасалған мерзімі б.з.д. 200 жылдан б.з. 70 жылдарына дейін ауытқиды, бірақ қазіргі таңдаулы мерзім – Юлий-Клавдий кезеңі (б.з.д. 27 – б.з. 68 жылдары). Қазбадан табылған мүсін жақсы сақталғанмен, топтың бірнеше бөлігі жоғалған және қазбадан кейін бірнеше көне өзгерістерге және қалпына келтіру жұмыстарына ұшырады. Қазіргі уақытта мүсін Ватикан мұражайларының бөлігі болып табылатын Пио-Климентино мұражайында қойылған.

Тақырыбы

Троялық діни қызметкер Лаокон туралы әңгіме Троя соғыстары туралы грек эпосы циклынан шыққан, бірақ Гомер оны есімдерін атаған жоқ. Софокл бұл оқиға туралы трагедия жазған, алайда ол қазір жоғалып кеткен. Басқа грек жазушылары да осы туралы айтқан, бірақ жыландардың шабуылына байланысты оқиғалардың мәліметтері әртүрлі. Осы оқиғаның ең танымал нұсқасы қазір Вергилийдің «Энеидасында» келтірілген (Лаокон туралы жазбадағы «Энеидадан» цитатаны қараңыз), бірақ бұл б.з.б. 29-19 жылдары аралығында жазылған, бұл мүсіннен кейінгі уақыт болуы мүмкін. Дегенмен, кейбір ғалымдар бұл топты Вергилий сипаттаған оқиғаның бейнесі деп санайды. Вергилийде Лаокон – Посейдонның діни қызметкері, ол Троялық жылқының алдауын сөңгемен соғып ашуға тырысқаннан кейін ұлдарымен бірге өлтірілді. Ал Софоклде ол Аполлонның діни қызметкері болған, ол үйдес болуы керек еді, бірақ үйленген. Жыландар екі ұлын ғана өлтіріп, Лаоконды азаптау үшін тірі қалдырды. Басқа нұсқаларда ол Посейдонның ғибадатханасында әйелімен қарым-қатынас жасағандықтан немесе әйелімен бірге ғибадатханада құрбан шалғандықтан өлтірілген. Осы екінші топтағы нұсқаларда жыландарды Посейдон жіберген, ал алғашқыда Посейдон мен Афина немесе Аполлон жіберген, ал троялықтар жылқының өлімін қасиетті нысанның дәлелі ретінде түсіндірген. Екі нұсқаның да моральдық мәні әртүрлі: Лаокон дұрыс емес істегені үшін немесе дұрыс істегені үшін жазаланған. Пьетро Аретино 1537 жылы осы топты мақтағанда былай деді: екі жылан үш тұлғаға шабуыл жасап, қорқыныш, азап және өлімнің ең керемет көрінісін жасайды. Орамға оралған жас жігіт қорқып, қарт адам тіс іздерінен азап шегуде, ал уланған бала өлуде. Грек оқиғаларының бірінде үлкен ұлы қашып құтылуға үлгереді, ал композиция осы мүмкіндікті қарастырады.

Ежелгі заман

Бұл туындының стилі гректердің Кіші Азиясында б.з.д. 200 жылдары пайда болған эллиндік "пергамен барокко" стиліне сай келеді. Оның ең танымал, сөзсіз, түпнұсқа жұмысы – б.з.д. 180–160 жылдарға жатқан Пергамон алтары, қазір Берлинде сақталуда. Мұнда Алкиеней фигурасы Лаоконға өте ұқсас позада және жағдайда (жыландармен қоса) бейнеленген, бірақ стилі "алтарға қарағанда еріктірек және жабайырақ принциптерге" ие. Лаоконның орындалуы өте жоғары сапалы, ал композициясы мұқият есептелген, тіпті бұл топ ежелгі заманда түзетулерге ұшыраған сияқты. Екі ұлы әкесімен салыстырғанда көлемі кішірек, бұл жұмыс қазір Ватикан мұражайында сақталуда деп жалпыға мәлім. Қазір үш родос тұрғыны, бәлкім, б.з.д. 200 жылдары Пергамонда жасалған қола мүсіннің көшірмешілері болған деп жиі ойланады. Плиний бұл мәселеге тікелей тоқталмайды, бұл "оны түпнұсқа деп санайды" дегенді білдіреді. Плинийдің айтуынша, ол император Титтің сарайында орналасқан және 1506 жылға дейін сол жерде қалған болуы мүмкін (төмендегі "Табылу орны" бөлімін қараңыз). Ол сондай-ақ, Ватикан жұмысында кем дегенде жеті өзара байланысқан бөлік болса да, ол бір мәрмәрден қашалған деп мәлімдейді. Жоғарыда "бірлесіп" деп аударылған сөз тіркесі (de consilii sententia) кейбір зерттеушілердің пікірінше, суретшілердің жұмыс істеу әдісіне емес, олардың тапсырмасына қатысты, ал Найджел Спивидің аудармасында: "[суретшілер] кеңес бойынша топты жасады", яғни Спиви бұл тапсырманы Тит бергенін, мүмкін Плиний сияқты басқа да ғалымдар кеңес бергенін айтады. Сол үш суретшінің есімдері (Атенодор, Агезандр және Полидор) әр түрлі ретпен, олардың әкелерінің есімдерімен бірге Сперлонгадағы Тиберий вилласындағы мүсіндердің бірінде жазылған (бірақ олар оның меншігіне дейін жасалған болуы мүмкін), бірақ бұл үш шебердің бәрі бір адам емес сияқты көрінеді. Стилистикалық жағынан ұқсас болғамен, екі топтың орындалуының көптеген аспектілері күрт өзгеше, Лаокон тобы әлдеқайда жоғары сапалы және аяқталған. Кейбір зерттеушілер Родос аралындағы Линдостан табылған құрметті жазуларда Агезандр мен Атенодордың діни қызметкерлер ретінде б.з.д. 42 жылдан кейінгі кезеңге жататындығын айтады, бұл 42–20 жылдар аралығын Лаокон тобының жасалуының ең ықтимал мерзіміне айналдырады. Атенодордың сегіз "қолы" (немесе белгілері) мүсіндерде немесе олардың негіздерінде кездеседі, олардың бесеуі Италиядан табылды. Олардың кейбіреулері, Сперлонгадағысы сияқты, оның әкесі Агезандр екенін көрсетеді. Бұл мәселе әлі де ғылыми пікірталас нысаны болып табылады.

Қайта өрлеу дәуірі

1506 жылы ақпанда Феличе Де Фредистің жүзім бағында мүсіндер тобы табылды; бұл туралы хабардар болған Рим папасы Юлий II, классиканы ұнататын адам, өзінің сарай суретшілерін шақырды. Мүсін табылар-талмай Микеланджело дереу оқиға орнына шақырылды, сондай-ақ флоренциялық сәулетші Джулиано да Сангалло және оның он бір жасар ұлы Франческо да Сангалло да келді, кейіннен ол мүсінші болды және алпыс жылдан соң оқиға туралы жазба қалдырды: «Мен Римде алғаш рет өте жас кезімде болғанда, папаға Санта-Мария-Маджоре маңындағы жүзім бағында өте әдемі мүсіндер табылғаны туралы хабарланды. Папа бір офицерін Джулиано да Сангаллоға барып, мүсіндерді көруге бұйырды. Ол дереу жолға шықты. Микеланджело Буонарроти әрқашан біздің үйде болатындықтан, әкем оны шақырып, папаның мазарына тапсырыс берген еді, сондықтан әкем оны да бірге алып келуді қалады. Мен әкеммен бірге жолға шықтық. Мүсіндер тұрған жерге түстік. Содан кейін мүсінді шығару үшін ойық кеңейтілді. Ол көрінетін болған соң, барлығы сурет салуға (немесе тамақ ішуге) кірісті, сонымен қатар ежелгі нәрселер туралы әңгімелесіп, Флоренциядағы мүсіндер туралы да сөз қозғады. Юлий 23 наурызда мүсіндер тобын сатып алды, Де Фредиске Рим қақпаларының бірінен кеден түсімін, сондай-ақ жазушы болып жұмыс істеуге мүмкіндік берді. Тамыз айында мүсіндер тобы Ватиканның жаңа Белведер бағында, қазір Ватикан мұражайларының бөлігі болып табылатын, қабырғадағы нишада көпшілік назарына ұсынылды, олар оны өз тарихының бастауы деп санайды. Ол әлі негізге ие болған жоқ, ол 1511 жылға дейін қосылмады, ал сол кездегі түрлі гравюралар мен суреттерге қарағанда, үлкен ұлы мүсіндер тобынан толығымен бөлініп кеткен көрінеді. 1798 жылдың шілдесінде мүсін Италияны басып алғаннан кейін Францияға әкетілді, бірақ ауыстыруға арналған бөліктері Римде қалды. Ол 1800 жылдың қарашасында Луврде жаңа ашылған Musée Central des Arts, кейін Musée Napoléon көрмесінде қойылды. Композицияны аяқтау үшін жаңа бөліктерге конкурс жарияланды, бірақ ешкім қатыспады. Оның орнына 150 жылдан астам бұрын Франсуа Жирардон жасаған гипстен жасалған бөліктері қолданылды. 1815 жылы Ватерлоо шайқасында Наполеон жеңілгеннен кейін француздар тонаған өнер туындыларының көп бөлігі (бірақ барлығы емес) қайтарылды, ал Лаокоон 1816 жылдың қаңтарында Римге жетті.

Қайта қалпына келтіру

Айкел табылған кезде Лаоконның оң қолы, бір ұлының қолының бөлігі және екінші ұлының оң қолы, сондай-ақ жыланның әртүрлі бөліктері жоғалған еді. Оң жақтағы үлкен ұлы басқа екі тұлғадан бөлініп тұрды. Лаоконның отыруға пайдаланған алтарьның жасы әлі анықталған жоқ. Суретшілер мен сарапшылар жоғалған бөліктерді қалай түсіндіру керектігін талқылады. Микеланджелоның пікірінше, жоғалған оң қолдар бастапқыда иықтың үстінен иілген. Дегенмен, басқалары оң қолдарды қаһармандық бейне үшін сыртқа қарай созылған күйде көрсетудің дұрыс екенін айтты. Вазаридің мәлімдемесіне сәйкес, шамамен 1510 жылы Папаның сәулетшісі Браманте мүсіншілер арасында оң қолды ауыстыру бойынша бейресми жарыс ұйымдастырды, оны Рафаэль бағалап, ал жеңімпаз Жакопо Сансовино атанды. Жеңімпаздың созылған қолы көшірмелерде пайдаланылды, бірақ түпнұсқа топқа қосылмады. 1532 жылға дейін ол өзгеріссіз қалды, содан кейін Микеланджелоның шәкірті Джованни Антонио Монторсоли Лаоконның созылған қолының тік нұсқасын қосты, ол қазіргі уақытқа дейін сақталды. 1725-1727 жылдары Агостино Корначчини кіші ұлының қолына бөлім қосты, ал 1816 жылдан кейін Антонио Канова Паристен оралғаннан кейін топты жөнге келтірді, бірақ қосымшалардың дұрыстығына толық сенбегенімен, даудан қашынбақшы болды. 1906 жылы археолог, өнер сатушы және Музео Барракко директоры Людвиг Поллак Римдегі құрылыс алаңынан мармардан жасалған қолдың фрагментін тапты. Лаокон тобының стиліне ұқсас екенін байқап, ол оны Ватикан мұражайына тапсырды, онда ол жарты ғасыр бойы сақталды. 1957 жылы мұражай бұл қолдың Микеланджелоның ұсынғандай, түпнұсқа Лаоконға тиесілі екенін шешіп, оны орнатты. Паоло Ливеранидің сөзіне сәйкес: "Критиктік бөлік болмаса да, дене мен қол арасындағы қосылыс бір бөлігіндегі тесік арқылы қамтамасыз етілді, ол екінші бөлігіндегі сәйкес тесікпен толық сәйкес келді". 1980 жылдары мүсін бөлшектелді және қайта құрастырылды, Поллак қолы да енгізілді. Ұлдардың қолдары мен қолының қалпына келтірілген бөліктері алынып тасталды. Бөлшектеу кезінде үш тұлғаның бұрынғыда ықшам, үш өлшемді пирамидалық құрамы қолданылған немесе кем дегенде қарастырылғандығын көрсететін сынықтар, кесінділер, металл тіректер және тесіктер анықталды. Сеймур Говардтың айтуынша, Ватикан тобы мен Сперлонга мүсіндері "пиротехникалық тесуді қажет ететін ашық және икемді кескіндік ұйымға ұқсас талғамды көрсетеді және оларға орындалған жерде де, жаңа жағдайларда да өзгерістер енгізуге мүмкіндік берді". Сеймур Говардтың зерттеулері түпнұсқаның ұйымдастырылуына қатысты оның сенімін өзгертпейді. Бірақ қайта өңделген ораманың ұштарын мерзімдеу, беткі қабықтың тереңдігін өлшеу және түпнұсқа мен қайта өңделген бөліктердегі металл шүберектерді салыстыру арқылы бөлшектердің шығу тегін және жөндеулердің тізбегін анықтауға болады.

Ықпал

Лаокоонның табылуы итальян суретшілеріне зор әсер етті және барокко дәуіріне дейін итальян өнеріне ықпалын тигізе берді. Микеланджелоның жұмыстың алып өлшемділігіне және оның сезімтал эллинистік эстетикасына, әсіресе ер адамдардың бейнеленген түріне қатты әсер еткені мәлім. Лаокоонның, сондай-ақ Белведер торсосының ықпалы Микеланджелоның көптеген кейінгі мүсіндерінде көрінеді, мысалы, Рим папасы Юлий II-нің қабірі үшін жасалған "Қарсылық көрсететін құл" және "Өліп бара жатқан құл" сияқты туындыларында. Сикстин капелласы төбесіндегі бірнеше "игнуди" және Хаманның бейнесі де осы фигураларға негізделген. Рафаэль "Парнасс" картинасында Лаокоонның бет-әлпетін Гомер үшін пайдаланған, бірақ ол ауырсынудың орнына соқырлықты бейнелеген. Флоренциялық мүсінші Баччо Бандинеллиге Медичи папасы Лео X көшірме жасауды тапсырды. Бандинеллидің нұсқасы, жиі көшіріліп, кішкентай қоладан жасалып таратылған, Флоренциядағы Уффици галереясында сақталады, себебі Папа оны Франсуа I-ге жіберуге тым құнды деп шешті. Фонтенблода Франсуа I үшін Приматиччоның қадағалауымен түпнұсқадан алынған қалыптан құйылған қола мүсіні Лувр мұражайында орналасқан. Мүсіннің көптеген көшірмелері бар, соның ішінде Родос аралындағы Сент-Джон рыцарларының сарайындағы әйгілі нұсқасы да бар. Көптеген көшірмелерде қол созылған күйде сақталған, бірақ Родостағы нұсқасына түзетулер енгізілген. Бұл топ тез арада гравюралар мен кішкентай модельдер арқылы бейнеленді және бүкіл Еуропаға танымал болды. Тицианның шамамен 1520 жылдан бастап сапалы құймаға немесе көшірмеге қол жеткізгені белгілі, және оның туындыларында осы фигуралардың іздерін көруге болады, мысалы, 1520-1522 жылдардағы Аверолди алтарінде. Тицианның суретінен жасалған ағаш гравюрасында үш маймыл бейнеленген, бұл мүсіннің пародиязы болып табылады. Ол көбінесе Бандинеллидің көшірмесінің нашарлығын сынайтын сатира немесе адам және маймыл анатомиясының ұқсастығы туралы сол кездегі пікірталастарға түсініктеме ретінде қарастырылады. Сондай-ақ, бұл гравюра Лаокоон тобының түпнұсқалығына қатысты Ренессанс кезеңіндегі күмәнділіктерді бейнелейтін бірнеше туындының бірі болуы мүмкін. Адамдардың орнына маймылдар бейнеленгендігі, ежегі гректерде құрбандық шалу позында бейнеленген Троялық қаһарманның бұрыс позына сілтеме жасауы мүмкін. Рубенс Римде Лаокоон тобының 15-тен астам суретін салған, және оның ықпалы оның көптеген маңызды туындыларында көрінеді, соның ішінде Антверпен соборындағы "Крестен түсіру" картинасында. Түпнұсқа 1799 жылы Италияны басып алғаннан кейін Наполеон Бонапарт тарапынан Парижге әкелініп, Луврдегі Наполеон мұражайында орналастырылды. Наполеонның құлауынан кейін, 1816 жылы одақтастар оны Ватиканға қайтарды.

Лаокон өнердің идеалы ретінде

Плинийдің Лаоконды «сурет және мүсін өнерінің барлық туындыларынан артық тұратын шығарма» деп сипаттауы, мүсіннің барлық өнер туындыларының арасындағы ең ұлысы деген пікірді талқылайтын дәстүрге бастады. Иоганн Йоахим Винкельманн (1717–1768) өлім мен сәтсіздік көрінісін көріп, сұлулыққа ғажайыптанған парадокс туралы жазды. Талқылауға ең үлкен үлес қосқан Готтфрид Эфраим Лессингтің «Лаокун: Сурет және поэзия шектері туралы эссесі» мүсінді Вергилийдің өлеңдерімен салыстыра отырып, бейнелеу және әдеби өнер арасындағы айырмашылықтарды қарастырады. Ол суретшілердің құрбандардың физикалық азабын шынайы бейнелей алмайтынын, себебі бұл тым ауыр болар еді деп санайды. Олар азапты, әдемілікті сақтап тұрып көрсетуі керек еді. Иоганн Гёте өзінің «Лаокон туралы» эссесінде былай деді: «Нағыз өнер туындысы, табиғат туындысы сияқты, сананың алдында шексіз ашылады. Біз оны зерттейміз, әсеріне түсеміз, оның әсерін сезінеміз, бірақ оны толыққанды түсіну мүмкін емес, тіпті оның мәні мен құндылығын сөзбен жеткізуге болмайды». Талқылаудағы ең ерекше араласу – Уильям Блейктің түсіндірмелері бар «Лаокун» гравюрасы, суретті бірнеше тілде, әртүрлі бағыттарда жазылған граффити сияқты түсініктемелермен қоршап тұр. Блейк мүсінді жоғалған израильдік түпнұсқаның сапасыз көшірмесі ретінде ұсынады, оны «Жаратқан Ие және оның екі ұлы – Шайтан мен Адам, Сүлеймен ғибадатханасының херубимінен үш родосшы көшіріп, Илиумның табиғи фактісі немесе тарихына бейімдеген» деп сипаттайды. Бұл Блейктің ежелгі грек және рим өнерін еліктеудің шығармашылық қиялды құртуы туралы теориясын көрсетеді, ал классикалық мүсін яһуди-христиандық рухани өнерге қарама-қарсы банальды натурализмді білдіреді. Лаоконның орталық тұлғасы Хорацио Грингоның «Құтқару» (1837–1850) туындысындағы үнділік үшін еркін шабыт көзі болды, ол 100 жылдан астам уақыт бойы АҚШ Капитолийінің шығыс жағында тұрды. Чарльз Диккенстің 1843 жылғы «Рождестволық ән» повесінің соңында Эбенезер Скрудж Рождество күні таңертең киінуге асыққанда «өзін-өзі Лаокон сияқты етіп жасағанын» айтады. Джон Раскин мүсінді ұнатпады және оның «қорқынышты құрылыстарын» Микеланджелоның жұмысымен, әсіресе Сикстин капелласының бұрышындағы «Мыс жолан» фрескасымен салыстырды, онда да жыланмен күресіп жатқан тұлғалар бейнеленген. Ол «Лаоконның тар сызықтары мен қорқынышты азаптарын» Микеланджелоның «кереметтігі мен тыныштығымен» салыстырып, «дардандық діни қызметкердің қырғынында» ұлылықтың «мүлдем болмағанын» айтты. Генри Мур институты өз кезегінде мүсіннен әсерленген заманауи суретшілердің туындыларын көрсете отырып, осы атауды қолданды.

Табылған нүкте

1506 жылы жерленген мүсіннің табылған жері әрқашан «Оппиан төбесіндегі Феличе Де Фредистің жүзім бағында» (Эскилин төбесінің оңтүстік бөлігі) екені белгілі болды, бұл туралы топты Папаға сату туралы құжатта жазылған. Бірақ уақыт өте келе, осы орынның нақты орналасқан жері туралы білім жоғалды, Сангаллоның «Санта-Мария-Маджореге жақын» (жоғарыда қараңыз) немесе «Domus Aurea» (император Неронның сарайы) маңында екендігі туралы жалпылама мәлімдемелер ғана қалды; қазіргі заманғы түсінік бойынша Колизейдің жанында. 1529 жылы Санта-Мария-ин-Аракоэли шіркеуіндегі жазба тақташа Де Фредистің және оның ұлының жерленгенін көрсетеді, мүсін табылуына қатысты мәліметтер келтіргенімен, оның қызметі туралы ештеңе айтпайды. 2010 жылы жарияланған зерттеулер қалалық мүражайлардағы екі құжатты (нақты индекстемеленбеген және бұрынғы зерттеушілерден тыс қалған) анықтады, олар мүсін табылған орынды дәл анықтады: Сетте Саледің оңтүстік шетінен шығысқа қарай, Колизейдің бағытындағы төбедегі императорлық ванналардың қираған су резервуарының жанында. Бірінші құжат Де Фредистің 1504 жылдың 14 қарашасында, мүсін табылғанға дейін 14 ай бұрын, монастырдан шамамен 1,5 гектар жүзімдік бақты 135 дукатқа сатып алғанын көрсетеді. Екінші құжат 1527 жылға жатады, онда қазір мүлікте үй бар екендігі және оның орналасқан жері нақтыланған; сол кезде Де Фредис қайтыс болған және оның әйелі үйді жалға берген. Үй 1748 жылғы картада көрсетілген және қазірге дейін монастырь ауласында үш қабатты алып құрылыс ретінде сақталған. Бұл аймақ 19 ғасырға дейін негізінен ауыл шаруашылығымен айналысып келді, бірақ қазір толығымен құрылыспен жабылған. Де Фредис жүзім бақты сатып алғаннан кейін көп ұзамай үй салуды бастады деп болжануда, ал мүсін шамамен төрт метр тереңдікте табылғандықтан, жүзім бағын қазу кезінде осы тереңдікке жете алмайтындықтан, үйдің негізін қазу кезінде немесе мүмкін, оған арналған құдық қазу кезінде табылған болуы мүмкін. Бірақ Титтің тұрған жері әлі де белгісіз; Мейцена бақтары императорлық резиденция болуы мүмкін. Егер Лаокон тобы Плиний оны көрген кезде кейінгі табылған орында болса, онда ол Мейцена немесе басқа императорлардың кезінде сол жерге жеткізілген болуы мүмкін.