Кіріспе

Джо Розентальдің 1945 жылғы суреті – Тынық мұхиты соғысының соңғы кезеңдерінде Иво Джима шайқасы кезінде Сурибачи тауының басында АҚШ туын көтерген алты АҚШ теңіз жаяу әскерінің танымал суреті. Associated Press агенттігінің фотографы Джо Розенталь 1945 жылдың 23 ақпанында түсірген бұл фотосурет екі күннен кейін жексенбілік газеттерде жарияланып, мыңдаған басылымда қайта басылды. Ол «Фотография саласындағы Пулитцер сыйлығын» жеңіп алды және 1775 жылдан бері қызметте қаза тапқан барлық теңізшілерді құрметтеу үшін 1954 жылы Теңізшілер корпусының соғыс ескерткішінің үлгісі болды. Феликс де Уэлдон жасаған ескерткіш Арлингтон Ридж паркінде, Арлингтон ұлттық зираты мен Нидерланд карильонына жақын, Орд Вейцел қақпасының жанында орналасқан. Бұл сурет АҚШ-та Екінші дүниежүзілік соғыстың ең танымал суреттерінің бірі саналады. Ту көтерілу оқиғасы таудың шыңы алынғаннан кейін, сол күні таңертең кішкентайрақ ту көтерілгеннен кейін орын алды. Суреттегі алты теңізшінің үшеуі – сержант Майкл Стренк, капрал Харлон Блок және жеке құрамдағы Фрэнклин Соусли шайқаста қаза тапты; Блок 1947 жылдың қаңтарына дейін сержант Хэнк Хансен деп, ал Соусли PhM2c Джон Брэдли, USN, деп 2016 жылдың маусымына дейін, ал Келлер 2019 жылдың қазанына дейін Рене Гагнон деп танылды. Олардың барлығы Иво Джимадағы 5-ші теңізшілер дивизиясында қызмет етті.

Өмірбаян

1945 жылғы 19 ақпанда АҚШ Жапонияны жеңу үшін аралдарды басып алу стратегиясының бөлігі ретінде Иво Джимаға шабуыл жасады. Иво Джима бастапқыда мақсат болмаған, бірақ Филиппиннің салыстырмалы түрде жылдам босатылуы американдықтарды Окинаваға жоспарланған шабуылға дейін күткеннен ұзақ уақытқа тоқтатты. Иво Джима Жапония мен Мариан аралдарының арасында орналасқан, онда американдық ұзақ қашықтықтағы бомбалаушылар орналасқан. Жапондықтар оны ерте ескерту станциясы ретінде пайдаланып, американдық бомбалаушылардың жақындауы туралы ескертулерді Жапонияға жіберді. Американдықтар аралды басып алғаннан кейін жапондықтардың ерте ескерту жүйесін әлсіретіп, бұзылған бомбалаушылар үшін шұғыл қону жолағы ретінде пайдаланды. Иво Джима – трапеция пішіндес жанартаулы арал. Әуеден қарағанда, ол "қисайған, қара шошқаның қабырғасы" сияқты көрінеді. Арал күшті бекітілген, ал басып кірген теңізшілер көп шығынға ұшырады. Саяси тұрғыдан арал Токио префектурасының құрамына кіреді. Бұл американдықтар басып алған алғашқы жапондық жер болды және жапондықтар үшін оны басып алуға жол бермеу – мәртебе мәселесі еді. Аралдың биіктігін Сурибачи тауы құрайды, ол аралдың оңтүстік ұшындағы 546 фут (166 метр) биіктіктегі жанартау конусы. Тактикалық тұрғыдан Сурибачи тауының шаңырағы аралдағы ең маңызды жерлердің бірі болды. Осы қолайлы орыннан жапондық қорғаушылар американдықтарға артиллерияны, әсіресе қону жағалауларын дәл бағыттай алды. Жапондықтар шайқастың көп бөлігін жер асты бункерлері мен пулеметтік ұялардан жүргізді. Теңізшілер гранаталар немесе от тастағыштарды қолданып пулеметтік ұяны жоюға тырысып, бірақ бірнеше минуттан кейін жапондық жаяу әскері туннель арқылы кіргеннен кейін қайтадан отқа түсті. Американдық күштер алдымен Сурибачиді оқшаулауға және басып алуға бағытталды, бұл мақсат шайқас басталғаннан кейін төрт күн өткен 23 ақпанда орындалды. Сурибачиді басып алғанмен, шайқас көп күнге созылды және арал 31 күннен кейін, 1945 жылғы 26 наурызда ғана "қауіпсіз" деп жарияланды.

Екі рет ту көтеру

1945 жылғы 23 ақпанда Сурибачи тауының шаңырағына екі американдық желеу көтерілді. Розентал түсірген фотосурет шын мәнінде екінші желеу көтерілуін бейнелейді, онда бірінші желеуді көтерген теңізшілерден өзге, үлкенірек ауыстыру желеуін басқа теңізшілер көтерді.

Бірінші желекті көтеру

1945 жылы 23 ақпанда сағат 10:30-да таудың шыңы басып алынғаннан кейін Сурибачи тауының басына алғаш рет АҚШ туы көтерілді. 5-ші теңізшілер дивизиясының 28-ші теңізшілер полкінің 2-ші батальонының командирі, подполковник Чендлер В. Джонсон, 28-ші теңізшілер полкінің 2-ші батальонының Easy компаниясының командирі, теңізшілер капитаны Дейв Северансқа Сурибачи тауының жотасын басып алуға және бекітуге взвод жіберуді бұйырды. Жарақат алған 3-ші взвод командирі Джон Кит Уэллстің орнын басқан Easy компаниясының атқарушы офицері, бірінші лейтенант Харольд Г. Шриер, 40 адамнан тұратын жауынгерлік патрульді тауға көтерілуге ерікті түрде жетекшілік етті. Полковник-лейтенант Джонсон (немесе батальон адъютанты, 1-лейтенант Джордж Г. Уэллс, оның міндеті туды алып жүру болған) батальонның Missoula көлік кемесінен туды алып, Шриерге тапсырды. Джонсон Шриерге: «Егер шыңына жетсең, оны көтер» деді. Шриер сағат 8-де патрульді жинап, тауға көтерілуді бастады. Аймақта көптеген жапондық әскерлер болғанына қарамастан, Шриердің патрулі жапондықтарды бомбалауда болғандықтан, жаудан аз немесе ешқандай оққа ұшырамастан, сағат 10:15-ке қарай кратердің шетіне жетті. Ұлттық туды көтеру жағалаудағы теңізшілердің, теңізшілердің және жағалау күзетшілерінің, сондай-ақ жағалауға жақын кемелердегі әскерлердің қуанышты дауыстарын тудырды. Әскерлердің қатты шуы мен кемелердің дабылдары бұрын үңгірдегі бекіністерінде жасырынып отырған жапондықтарды ескертті. Шриер мен оның серіктері ту тірегінің жанында жапондық әскерлерінің оқтарына түсті, бірақ теңізшілер қауіпті жылдам жойды. Кейін Шриер Сурибачи тауына патрульді ерікті түрде алып барғаны және американдық туды көтергені үшін Әскери-теңіз кресімен марапатталды, ал Иво Джимадағы 2/28 теңізшілер полкінің D компаниясының командирі болып қызмет еткен кезде наурыз айында көрсеткен батылдығы үшін Күміс жұлдыз орденімен марапатталды. Сурибачи тауында алғаш көтерілген тудың суреттерін Leatherneck журналының штаб-сержанты Луис Р. Лоуэри және басқа фотографтар түсірді. Бірінші ту көтеруге қатысқандардың арасында капрал Чарльз В. Линдберг (ту көтеруге көмектескен), жеке құрамдағы Джеймс Мичелс, Гарольд Шульц, Реймонд Джейкобс (F компаниясының радиотелеграфишісі), жеке Фил Уорд және әскери-теңіз корпусының фельдшеры Джон Брэдли болды. Алайда, бұл ту Сурибачи тауының солтүстік жағынан анық көрінбейтіндей кішкентай болды, онда бірнеше күн бойы ауыр шайқастар жалғасты.

Харольд Келлер мен Рене Гагнон

2019 жылдың 16 қазанында Теңіз жаяу әскерлері корпусы Харольд Келлердің Розенталдың суретінде бұрын Рене Гагнон деп саналған ту көтерген сарбаз екенін жариялады. Стивен Фоули, режиссер Дастин Спенс және Брент Вестмейер осы жаңа анықтамаға үлкен үлес қосты. Суреттер мен бейнематериалдар Гагнон деп ойланған адамның үйлену сақинасы бар екенін көрсетті, бұл 1944 жылы үйленген Келлерге сәйкес келді (Гагнон сол кезде үйленбеген еді). Сондай-ақ, сол адамның Гагнон сияқты бетінде шеше бар емес. Соңында, бірінші туды түсіріп алған фотосурет Гагнонның сол күні қалай көрінгенін растады, ол Розенталь суретіндегі екінші адамға ұқсамайтын. Шайқастан кейін Келлер Айова штатындағы Бруклин туған қаласына оралды, онда 1979 жылы қайтыс болды.

Басқа медиада

Розентальдың суреті көптеген басқа форматтарда да қайта жарияланды. Ол 3,5 миллион плакатта жетінші соғыс облигациялық кампаниясы үшін пайдаланылды. Иво Джимадағы ту көтеру эпизоды басқа фильмдерде де бейнеленді, соның ішінде 1949 жылғы «Иво Джима құмдары» (онда аман қалған үш ту көтерушінің өзі фильм соңында эпизодтық рөлде пайда болады) және 1961 жылғы «The Outsider» фильмінде, Тони Кертис ойнаған Айра Хейздің өмірбаянында көрсетілді. 1945 жылдың шілдесінде АҚШ пошта қызметі осы суретті бейнелеген пошта маркасын шығарды. Бұл кеңінен танылған сурет тарихтағы ең көп пародияланған фотосуреттердің бірі болып саналады. 2008 жылы Time журналы мұқабасында американдық тудың орнына жаһандық жылыну тақырыбына арналған басылым үшін ағаш суретін пайдаланғаны үшін сынға ұшырады.