Кіріспе

Пираканта (грекше pyr "от" және akanthos "тікен" сөздерінен, демек, "отты тікен") – Роза тұқымдасына жататын, ірі, тікенді мәңгі жасыл бұталар туысы. Оның жалпы аталған аттары – отты тікен немесе пираканта. Бұл өсімдіктер Оңтүстік-Батыс Еуропадан Оңтүстік-Шығыс Азияға дейінгі аймақтарда табиғатта өседі. Олар Cotoneaster-ге ұқсас және онымен туыс, бірақ жапырақтарының жиектері тісті және көптеген тікендері бар (Cotoneaster тікенсіз болады).

Сипаттама

Өсімдіктер биіктігі 6 метрге жетеді. Жапырақтары кішкентай және сопақша келген. Жеті түрінің де кішкентай ақ гүлдері бар, олар 5 мүшелі және көптеген аталықтарына ие. Жемістері қызыл, қызғылт немесе сары түсті алма тәрізді болады. Гүлдері көктемнің соңы мен жаздың басында гүлдейді, ал жемістері жаздың соңында жетіліп, күздің соңында піседі.

Жемістер

Пираканта жемісі қаусил деп жіктеледі. Оның қабығы адамға жеуге қауіпсіз, бірақ дәмсіз, ал тұқымдарында цианогенді гликозидтер бар болғандықтан, олар жеңіл улы (алма, шабдалы, шие және бадам сияқты). Шикі күйінде шайналып, ұнтақталған тұқымдар цианогенді гликозидтерді бөліп шығарады және көп мөлшерде жегенде жеңіл асқазан-ішек проблемаларын тудыруы мүмкін. Жемістерден желе жасауға болады. Жемістер қысқа дейін сақталады, бұл оларды құстар үшін құнды тамаққа айналдырады.

Таксономия

Пираканта – Гүлшатыр тұқымдасының мүшесі, және жеті түрі бар. Бұл туысты 19 ғасырдың ботанигі Макс Йозеф Ромер сипаттаған.

Түрлер

Пираканта ангустифолия. Қытайдың оңтүстік-батысы. Пираканта аталантиоид. Оңтүстік Қытай. Пираканта кокцинея. Солтүстік-шығыс Испанияден Солтүстік Иранға дейін. Пираканта кренатосеррата. Орталық Қытай. Пираканта кренулата. Гималай. Пираканта койдзуми. Тайвань. Пираканта роджерсиана. Юньнань.

Өсіру

Пираканталар – әсем гүлдері мен жемістері үшін бақтарда өсірілетін құнды сәндік өсімдіктер. Олардың тікендері адам терісін оңай тесіп, тесіп кірген жағдайда жеңіл қабыну мен күшті ауырсынуға себеп болады. Тығыз тікенді құрылымы оларды өткірпейтін қоршау қажет болған жағдайларда ерекше бағалы етеді. Пиракантаның эстетикалық сипаттамалары мен үй қауіпсіздігін қамтамасыз ету қабілеті оны жасанды қоршаулар мен қабырғалардың орнына қолдануға мүмкіндік береді. Бұлар сонымен қатар жабайы табиғатқа арналған бақтар үшін де өте пайдалы, себебі құстарға тығыз жасырынуға орын, араларға жазғы гүлдер мен тамақ ретінде көптеген жидектер ұсынады.

Экология

Пираканта жемісі табиғи аймақтарға таралуы мүмкін, бұл өсімдіктерге табиғи қоғамдастықтарға енуге жағдай жасайды. Пираканта түрлері АҚШ-тың бір бөлігінде, оның ішінде Калифорния және Джорджия штаттарында шабуылшыл түрлер деп есептеледі. Апельсин түсті пираканта (Pyracantha angustifolia) Австралияның бірнеше штатында және аумақтарында, соның ішінде Виктория, Австралия астанасы аумағы және Жаңа Оңтүстік Уэльс аймағында қауіпті арамшөп немесе болашақта қауіпті болуы мүмкін ("жасырын") арамшөп деп саналады. Осының салдарынан, Австралияның кейбір аймақтарында оларды импорттау мен өсіруге тыйым салынған.