Кіріспе

этнографиялық топ К’омокс немесе К’омокс, көбінесе ағылшын тілінде Комокс деп аталады, – Британдық Колумбияның Комокс қаласында және Тоба шығанағы мен Британдық Колумбияның Грузия бұғазының ар жағындағы Маласпина түбегі аймақтарында тұратын жағалау Салишан тілінде сөйлейтін халық. Олар тарихи түрде Комокс тілінде (Комокс Слиаммон) сөйлеген және екі негізгі диалектілік және тайпалық топқа бөлінген, ғалымдар бұл топтарды Аралдық Комокс және Материктік Комокс деп атайды. Ванкувер аралындағы Аралдық Комокс, қазір Куртене-Комокс аймағында шоғырланған, тарихи тұрғыдан ең ірі және ең күшті К’омокс тобы болды. Екі К’омокс та, көршілес Пентлэтч (Пунлетч / Пунтледж) тайпасымен бірге, өздерінің мәдени бірлестігін түпнұсқа тілінде Сатлут деп атаған, ал Материктік Комокс тайпасы бұл атауды θaɬaθtuxʷ деп білген. Оңтүстікке қарай жылжыған, соғысқан Лайч квил тах (Лигвилдаʼксв) тайпасы (кейде «Оңтүстік Квакиутл» деп те аталады) тарапынан басылып алынып, саяси үстемдікке түскеннен кейін, бүгінде олар Квакʼвала тілінің қабылданған Ликʼвала диалектісінде өздерін К’омокс (Квакʼвала тілінде: kwʼumuxws – «мол») деп атайды. Бүгінде Аралдық Комокс Ванкувер аралының шығыс жағалауындағы Кемпбелл-Ривер қаласының (Wiwek̓a̱m) маңында орналасқан Кемпбелл-Ривер тайпасының Вейвайкумымен (Wiwēkam) жақын саяси және туыстық байланыстарда. Сондай-ақ, Квадра аралындағы Кейп-Маджж үнді тайпасының (We Wai Kai Nation) Вейвайкай (Wēqay̓i Wiwēqay̓i) тайпасымен және Сальмон-Ривердегі Валицима / Валицум тайпасымен (сонымен қатар Хахаматсес немесе Сальмон-Ривер тайпасы деп те аталады) байланыста. Бұл тайпалар қазір бұрын Сатлут (К’омокс және Пентлэтч) тайпаларының жерлерін мекендейді. Бұл Лайч квил тах тайпаларының көпшілігі Сатлут тайпасынан тараған (кейде Валицима / Валицум тайпасы этникалық жағынан К’омокс тайпасының ұрпақтары деп есептеледі, олар Лайч квил тах тайпасының мәдениеті мен тілін қабылдаған). Бүгінде екі Сатлут тайпасының бастапқы тілдері жойылып кетті: Аралдық Комокс диалектісі немесе Qʼómox̣ws (Salhulhtxw / Saɬuɬtxʷ) және Пунтлеч / Пунтледж (Pənƛ̕áč) тілі Ликʼвала диалектісіне, ал кейіннен ағылшын тіліне алмастырылды. Бұғаздың ар жағындағы тайпалар ғалымдар тарапынан «Материктік Комокс» деп белгіленеді және бүгінде үш тайпадан тұрады (бұрын көршілес аумақтар мен балық аулау орындарын бөліскен бір тайпа): Слиаммон (Тлаʼамин немесе ɬaʔəmen), Клаухуз (ƛohos – «скүпин балығы» деген мағынаны білдіреді) және Хомалко (Xwemalhkwu немесе Xoχmaɬku).

Мәдениет

Kʼómoks First Nation Pentlatch, Eʼiksan және Słułtxʷ тайпаларынан құралған. Пентлатхтар мыңдаған жылдар бойы осы аңғарда тұрып, Ұлы Мидденді қалдырды – теңізден тасталған қабықшалардың қабаттарынан құралған, жағалауда бүгінге дейін сақталған моллюскаларды сүйіспеншілікпен жегендігінің куәсі. Эиксан тайпасы 1830-35 жылдар аралығында Кемпбелл өзені аймағынан оңтүстікке көшкен. Салуłtxʷ (Kʼómoks) тайпасы шамамен 1850-55 жылдары Квадра аралынан оңтүстікке қарай көшкен. Пентлатх халқы Еуропа саудагерлерін білген, олар теңіз суырының терісін іздеп жағалауларын зерттеген. 1579 жылы құпия экспедициямен келген Фрэнсис Дрейк мырза да осы жерге тоқтаған болуы мүмкін. Ал 1778 жылы Ванкувер аралын айналып өтуге белсенді болған капитан Джеймс Кук та осы аймақты зерттеген. Содан кейін ағылшын және испандық кемелер де жағалауды зерттеп, пайдаланған.

Тіл

Тілдің жоғалып кетуіне жақын болса да, топта оны қайта жаңғырту үшін тілдік бағдарламамен жұмыс істеуге тырысатын адамдар тобы бар. Кем дегенде үш диалект бар: жағалау Салиш тіліндегі Пентлач, Аяюсем (Аралдық Комокс диалектісі) және Квакʼвала. Квакʼвала – бұл аймақта ең көп қолданылатын тіл, ол тері саудасы дәуірінде, рәсімдерде, әртүрлі тайпалардың аралас некелерінде қолданылған және уақыт өте келе күрделі жүйеге айналған. Пентлач тілі сирек қолданылады; Kʼomoks тайпасының ата-бабалары осы диалектте сөйлеген дейді. Пентлач Kʼomoks тайпасының жағалау Салиш бөлігіне тән. Пентлач тілінде соңғы сөйлеуші 1940 жылы қайтыс болды. Аяюсем, сондай-ақ Аралдық Комокс диалектісі деп те аталады, Сатлут, Саситла, Лексун, Ксакс және Комокве тайпаларының нақты аймақтарында қолданылады. Соңғы сөйлеуші 1990 жылдары қайтыс болды. Пентлач және Аяюсем тілдерінің екеуі де грамматика және сөздер сияқты Квакʼвала тілінің ықпалымен күрт өзгерген.