Кіріспе
этнографиялық топ К’омокс немесе К’омокс, көбінесе ағылшын тілінде Комокс деп аталады, – Британдық Колумбияның Комокс қаласында және Тоба шығанағы мен Британдық Колумбияның Грузия бұғазының ар жағындағы Маласпина түбегі аймақтарында тұратын жағалау Салишан тілінде сөйлейтін халық. Олар тарихи түрде Комокс тілінде (Комокс Слиаммон) сөйлеген және екі негізгі диалектілік және тайпалық топқа бөлінген, ғалымдар бұл топтарды Аралдық Комокс және Материктік Комокс деп атайды. Ванкувер аралындағы Аралдық Комокс, қазір Куртене-Комокс аймағында шоғырланған, тарихи тұрғыдан ең ірі және ең күшті К’омокс тобы болды. Екі К’омокс та, көршілес Пентлэтч (Пунлетч / Пунтледж) тайпасымен бірге, өздерінің мәдени бірлестігін түпнұсқа тілінде Сатлут деп атаған, ал Материктік Комокс тайпасы бұл атауды θaɬaθtuxʷ деп білген. Оңтүстікке қарай жылжыған, соғысқан Лайч квил тах (Лигвилдаʼксв) тайпасы (кейде «Оңтүстік Квакиутл» деп те аталады) тарапынан басылып алынып, саяси үстемдікке түскеннен кейін, бүгінде олар Квакʼвала тілінің қабылданған Ликʼвала диалектісінде өздерін К’омокс (Квакʼвала тілінде: kwʼumuxws – «мол») деп атайды. Бүгінде Аралдық Комокс Ванкувер аралының шығыс жағалауындағы Кемпбелл-Ривер қаласының (Wiwek̓a̱m) маңында орналасқан Кемпбелл-Ривер тайпасының Вейвайкумымен (Wiwēkam) жақын саяси және туыстық байланыстарда. Сондай-ақ, Квадра аралындағы Кейп-Маджж үнді тайпасының (We Wai Kai Nation) Вейвайкай (Wēqay̓i Wiwēqay̓i) тайпасымен және Сальмон-Ривердегі Валицима / Валицум тайпасымен (сонымен қатар Хахаматсес немесе Сальмон-Ривер тайпасы деп те аталады) байланыста. Бұл тайпалар қазір бұрын Сатлут (К’омокс және Пентлэтч) тайпаларының жерлерін мекендейді. Бұл Лайч квил тах тайпаларының көпшілігі Сатлут тайпасынан тараған (кейде Валицима / Валицум тайпасы этникалық жағынан К’омокс тайпасының ұрпақтары деп есептеледі, олар Лайч квил тах тайпасының мәдениеті мен тілін қабылдаған). Бүгінде екі Сатлут тайпасының бастапқы тілдері жойылып кетті: Аралдық Комокс диалектісі немесе Qʼómox̣ws (Salhulhtxw / Saɬuɬtxʷ) және Пунтлеч / Пунтледж (Pənƛ̕áč) тілі Ликʼвала диалектісіне, ал кейіннен ағылшын тіліне алмастырылды. Бұғаздың ар жағындағы тайпалар ғалымдар тарапынан «Материктік Комокс» деп белгіленеді және бүгінде үш тайпадан тұрады (бұрын көршілес аумақтар мен балық аулау орындарын бөліскен бір тайпа): Слиаммон (Тлаʼамин немесе ɬaʔəmen), Клаухуз (ƛohos – «скүпин балығы» деген мағынаны білдіреді) және Хомалко (Xwemalhkwu немесе Xoχmaɬku).
The Kʼómoks or Kʼomoks, usually known in English as the Comox, are an indigenous group of Coast Salishan speaking people in Comox, British Columbia and in Toba Inlet and the Malaspina Peninsula areas of the British Columbia mainland across Georgia Strait. They historically spoke the Komox language (Comox Sliammon), and were divided in two main dialect and tribal groupings, which are known by academics as Island Comox and Mainland Comox. The Island Comox of Vancouver Island now centered in the area of Courtenay Comox, were historically the greatest and most powerful Kʼómoks group; both Kʼómoks together with the neighboring Pentlatch (Puntletch / Puntledge) were referring in their original language to their cultural collective as Sathloot, known to the Mainland Comox as the θaɬaθtuxʷ. After being conquered and politically dominated by southward moving warring Laich kwil tach (Ligwiłdaʼxw) (sometimes known as "Southern Kwakiutl") they refer today in their adopted Liqʼwala dialect of Kwakʼwala to themselves as Kʼómoks (Kwakʼwala name: kwʼumuxws "plentiful"). Today the Island Comox have close political and family ties to the Weiwaikum (Wiwēkam) of the Campbell River Band located in and around the city of Campbell River (Wiwek̓a̱m) on the east coast of Vancouver Island, to the Weiwaikai (Wēqay̓i Wiwēqay̓i) of the Cape Mudge Indian Band (We Wai Kai Nation) on Quadra Island, and to the Walitsima / Walitsum Band of Salmon River (also called Hahamatses or Salmon River Band), who now occupy territories that were formerly Sathloot (Kʼómoks and Pentlatch). Many of these Laich kwil tach Bands are of Sathloot descent (sometimes the Walitsima / Walitsum Band are considered ethnically Kʼómoks, which only have adopted the culture and language of Laich kwil tach). Today the original languages of both Sathloot groups are extinct: the Island Comox dialect or Qʼómox̣ʷs (Salhulhtxw / Saɬuɬtxʷ) and the Puntletch / Puntledge (Pənƛ̕áč) language are dropped in favor for the Liqʼwala dialect and later for English. Those across the strait are known by academics as the Mainland Comox and are formed today of three groups (which were once one tribe sharing neighboring territories and fishing sides together):
The Sliammon (Tlaʼamin or ɬaʔəmen)
The Klahoose (ƛohos means "sculpin fish")
The Homalco (Xwemalhkwu or Xoχmaɬku)
Мәдениет
Kʼómoks First Nation Pentlatch, Eʼiksan және Słułtxʷ тайпаларынан құралған. Пентлатхтар мыңдаған жылдар бойы осы аңғарда тұрып, Ұлы Мидденді қалдырды – теңізден тасталған қабықшалардың қабаттарынан құралған, жағалауда бүгінге дейін сақталған моллюскаларды сүйіспеншілікпен жегендігінің куәсі. Эиксан тайпасы 1830-35 жылдар аралығында Кемпбелл өзені аймағынан оңтүстікке көшкен. Салуłtxʷ (Kʼómoks) тайпасы шамамен 1850-55 жылдары Квадра аралынан оңтүстікке қарай көшкен. Пентлатх халқы Еуропа саудагерлерін білген, олар теңіз суырының терісін іздеп жағалауларын зерттеген. 1579 жылы құпия экспедициямен келген Фрэнсис Дрейк мырза да осы жерге тоқтаған болуы мүмкін. Ал 1778 жылы Ванкувер аралын айналып өтуге белсенді болған капитан Джеймс Кук та осы аймақты зерттеген. Содан кейін ағылшын және испандық кемелер де жағалауды зерттеп, пайдаланған.
Тіл
Тілдің жоғалып кетуіне жақын болса да, топта оны қайта жаңғырту үшін тілдік бағдарламамен жұмыс істеуге тырысатын адамдар тобы бар. Кем дегенде үш диалект бар: жағалау Салиш тіліндегі Пентлач, Аяюсем (Аралдық Комокс диалектісі) және Квакʼвала. Квакʼвала – бұл аймақта ең көп қолданылатын тіл, ол тері саудасы дәуірінде, рәсімдерде, әртүрлі тайпалардың аралас некелерінде қолданылған және уақыт өте келе күрделі жүйеге айналған. Пентлач тілі сирек қолданылады; Kʼomoks тайпасының ата-бабалары осы диалектте сөйлеген дейді. Пентлач Kʼomoks тайпасының жағалау Салиш бөлігіне тән. Пентлач тілінде соңғы сөйлеуші 1940 жылы қайтыс болды. Аяюсем, сондай-ақ Аралдық Комокс диалектісі деп те аталады, Сатлут, Саситла, Лексун, Ксакс және Комокве тайпаларының нақты аймақтарында қолданылады. Соңғы сөйлеуші 1990 жылдары қайтыс болды. Пентлач және Аяюсем тілдерінің екеуі де грамматика және сөздер сияқты Квакʼвала тілінің ықпалымен күрт өзгерген.