Кіріспе

Доминикан Республикасының мемлекет және үкімет басшысы – Доминикан Республикасының президенті. Доминикан Республикасының президенті (lang es) – Доминикан Республикасының мемлекет және үкімет басшысы болып табылады. Президенттік жүйе 1844 жылы Доминикандық Тәуелсіздік соғысы кезінде республика жарияланғаннан кейін орнатылды. Президент қызмет ететін кезеңде «Сіздің мәртебеңіз, мырза Президент» деп аталады. Оның ресми резиденциясы Ұлттық сарайда орналасқан. Конституцияның CXXVIII бабы президентке «Доминикан заңын адал орындауды» жүктемелі етеді және оған Қарулы Күштердің, Ұлттық Полицияның және барлық мемлекеттік қауіпсіздік күштерінің Бас қолбасшысы мәртебесін береді. Ол министрлерді тағайындау, кешірімдер беру, мораторийлерді бекіту және ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, сондай-ақ ұлттық табысты жинау және адал инвестициялау міндеттерін атқарады. Конституция сонымен қатар оны мемлекеттің сыртқы саясатының басшысы етіп белгілейді және Доминикан Республикасы Сенатының ұсынысы мен мақұлдауымен дипломатиялық өкілдерді тағайындау құқығын береді. Доминикан Республикасының Конституциясы 1801 жылы жарияланды.

Президент жалпыға бірдей сайлау құқығы арқылы төрт жылға сайланады. Доминикан Республикасының 1966 жылғы Конституциясының 2015 жылғы өзгертулеріне сәйкес, ешбір адам президент лауазымына екі реттен артық сайлана алмайды. Президент қайтыс болған, қызметтен алынған немесе отставкаға кеткен жағдайда, вице-президент президенттік міндеттерді атқарады. Егер екеуі де болмаса, атқарушы билік уақытша үкімет құруға немесе үкіметті басқару құқығын заң шығарушы билікке беруге құқылы. Бүгінгі күнге дейін 54 адам осы лауазымды атқарды. Алғашқы президент – Педро Сантана, ол 1844 жылдың 14 қарашасында Орталық Үкімет Кеңесінің шешімімен тағайындалды. Қазіргі Доминикан Республикасының президенті – Луис Абинадер, ол Жаңа революциялық партияның мүшесі. Ол 2020 жылғы Доминикан Республикасының жалпы сайлауында жеңіске жетіп, 2020 жылдың 16 тамызында Данило Мединадан президенттік лауазымын қабылдады. 21-ғасырдың басында Доминикан президенті әлемдік деңгейде белсенді рөл атқара бастады, дипломатиялық байланыстарды нығайтты және 2009 жылғы Гондурас төңкерісі сияқты жақын және Араб-Израиль қақтығысы сияқты алыс аймақтардағы жанжалдарда делдалдық қызмет көрсетті.

Шығу тегі

Доминикан Республикасының президенттік институтының бастауы Тәуелсіздік соғысына дейін барып тоқталады, осы кезде Орталық Үкімет Хунтасы (JCG) елдің тәуелсіз және республикалық құрылымдағы алғашқы үкіметтік нысанын құрды. Ондай дүрбелеңді кезеңдегі басты міндеттер – гаитиліктердің шапқыншылығына қарсы күресу болды, себебі жаңа мемлекеттің өмір сүруі оған, сондай-ақ үкіметтік аппаратты құруға, салық жинауға, жаңа мемлекеттің құрылғанын шетелдік державаларға жеткізуге және жаңа босатылған территорияға билігін таратуға қажетті уақытша шараларды қолдануға тікелей байланысты еді. Алғашқыда JCG біраз уақытқа гаити заңдарын күшінде ұстауға мәжбүр болды, әйтпесе сот жүйесі, салық жинау, муниципалитеттер, кеден және кез келген қоғамның институционалдық өмірінің қалыпты жұмыс істеуіне қажетті басқа да органдар жұмыс істей алмас еді. JCG сегіз ай бойы елді басқарды. 1844 жылдың шілде айында елдің оңтүстігінде бірнеше жеңіске жеткен генерал Педро Сантана әскерімен Санто-Домингоға келді және Орталық Үкімет Хунтасының президенті деп жарияланды. Келесі айда Сантана елдің негізін қалаушыларын жер аударып жіберді. Сол жылдың 14 қарашасында ол Доминикан Республикасының тұңғыш конституциялық президенті болып қызметке кірді.

Конституциялық рөл

Доминикан Республикасының Конституциясы, соңғы рет 2015 жылы өзгертілді, республика президентінің талаптарын, құқықтарын және міндеттерін белгілейді. Бұл лауазымға екі мерзімге қатарынан, әрқайсысы төрт жылдан тағайындалуға болады. Президенттік қызметін аяқтаған адамдар қайтадан президенттікке үміткер бола алмайды. 1964 жылы Хуан Боштің еркін сайланған, социал-демократиялық үкіметі жаңа және әлдеқайда либералды конституция жобасын жасады. Ол шіркеу мен мемлекетті бөліп, қарулы күштердің саяси қызметіне қатаң шектеулер қойып, азаматтық бостандықтардың кең ауқымын орнатып, жеке құқықтарға қатысты меншік құқықтарын шектеді. Бұл шаралар Доминикан қоғамының консервативті топтарын қорқытып, олар 1963 жылдың қыркүйегінде Бош пен оның конституциясын құлату үшін бірікті. Содан кейін 1962 жылғы консервативті конституция қайта жаңартылды. Конституционализм атынан Бош және оның жақтастары 1965 жылы революция жасады, оның мақсаты 1963 жылғы либералды конституцияны қалпына келтіру болды. Бірақ 1965 жылдың сәуірінде АҚШ-тың әскери араласуы салдарынан 1966 жылға қарай азаматтық соғыс тоқтады. Жоакин Балагер мен оның партиясы билікке келген соң, доминикандықтар тағы бір конституция жазды. Бұл конституцияның мақсаты – либералды және консервативті дәстүрлердің ерекшеліктерін үйлестіру арқылы бұрынғы келіспеушіліктер мен поляризацияны болдырмау еді. 1966 жылғы Конституция негізгі құқықтардың кең тізімін қамтыды және заң шығарушы органның өкілеттіктерін күшейтті. Алайда, ол атқарушы билікке, соның ішінде төтенше жағдайларда қолдануға болатын кең өкілеттіктер берді. Осылайша, ел демократиялық және авторитарлық конституциялар арасындағы қақтығысты олардың айырмашылықтарын теңестіру арқылы азайтуға тырысты. Кейінгі конституциялар 1994 және 2002 жылдары қабылданды.