Кіріспе

Үкімет немесе бизнес қызметкері, Канада таулары. Вице-президент немесе вице-президент, сондай-ақ британ тілінде директор – президенттен (бас атқарушы директордан) төмен дәрежедегі мемлекеттік немесе бизнес қызметкері. Бұл атқарушы вице-президенттерге де қатысты болуы мүмкін, яғни вице-президент үкіметтің, университеттің немесе компанияның атқарушы органында қызмет етеді. Атау латын тіліндегі "орнына" деген мағына беретін "vice" сөзінен шыққан және әдетте президенттің уақытша өкілі (латынша: "for the time being") ретінде қызмет етеді. Кейбір елдерде вице-президент "вице-президент" деп аталады. Күнделікті сөйлеуде VP деген аббревиатура қолданылады.

Үкіметте

Үкіметте вице-президент – президент қайтыс болған, отставкаға кеткен немесе қызметін атқара алмайтын жағдайда оның орнына әрекет етуге міндетті адам. Вице-президенттер президентпен бірге сайланады, осылайша оның серігі ретінде танылады, немесе сирек жағдайларда президент сайланғаннан кейін тәуелсіз түрде тағайындалады. Вице-президенттері бар көптеген үкіметтерде бұл лауазымда бір адам болады, бірақ кейбір елдерде екі немесе одан да көп вице-президент болады – мысалы, Иранда 12 вице-президент бар. Президент болмаған жағдайда, қайтыс болса, отставкаға кетсе немесе өкілдігін атқара алмайтын жағдайда, вице-президент әдетте президент міндетін атқарады. Көптеген президенттік жүйелерде вице-президенттер күнделікті саяси билікке көп араласпайды, бірақ олар кабинет мүшелерінің маңыздылары саналады, ал кейбір вице-президенттерде президент қайтыс болғанда, отставкаға кеткенде немесе қызметін атқара алмайтын жағдайда президенттің орнына әрекет етуден басқа міндеті болмайды. Американың кейбір вице-президенттері сенат төрағасы лауазымын да иеленеді; мысалы, Аргентинада, АҚШ-та және Уругвайда осы лауазым бар. Вице-президент кейде президенттің кейбір рәсімдік міндеттерін өз мойнына алады, мысалы, дипломатиялық шараларға және президент қатыса алмайтын іс-шараларға қатысады; мысалы, АҚШ вице-президенті көбінесе әлемдік көшбасшылардың қосылуына президент атынан қатысады. Парламенттік немесе жартылай президенттік жүйелерде вице-президент премьер-министрмен бірге болуы мүмкін, бұл Үндістан мен Намибияда кездеседі, бірақ екі лауазымның бір уақытта болуы сирек.

Бизнесте

Бизнесте "вице-президент" термині иерархиялық лауазымды білдіреді, ол қаржы емес компанияларда C деңгейлі басшыларға тікелей есеп беретін өте жоғары лауазымдардан бастап, қаржы компанияларында 4 жылдан 10 жылға дейінгі тәжірибесі бар кіші, басқарушы емес лауазымдарға дейін ауыспалы. Қаржы емес бизнесте вице-президенттер компанияның президентіне немесе бас директорына тікелей есеп береді және атқарушы басқару тобының мүшелері болып табылады. Бұл терминді қолданатын кейбір корпорацияларда нақты бизнес бөлімдеріне жауапты вице-президенттер болуы мүмкін (мысалы, заңдық вице-президент, сату және маркетинг вице-президенті, қаржы вице-президенті және адам ресурстары вице-президенті). Әдетте, компанияда бірнеше вице-президент болған жағдайда, олардың арасында атқарушы вице-президент немесе аға вице-президент сияқты жоғары лауазымдарды көрсететін атаулармен айырма жасалады, ал қалған басқару тобы вице-президент атағын иеленеді. Ірі ұйымдарда вице-президенттен төменгі лауазымдарда көмекші вице-президент немесе қауымдас вице-президент атағы қолданылады, және келесі бөлімде көрсетілгендей, VP түрлерінің өте күрделі тізімі болуы мүмкін. Осы вице-президенттердің көпшілігінде есеп беретін қызметкерлердің саны шектеулі болғандықтан, олардың қажеттілігі күмән тудырады, мысалы, Inc. журналы корпоративтік иерархияны тегістеуді ұсынады. Сол сияқты, университеттер корпоративтік құрылымды қабылдағандықтан, әкімшілік жүктеме және вице-президенттерге артық төлем жасау туралы алаңдаушылықтар туындап отыр. Саясаттанушы және профессор Бенджамин Гинзберг вице-президенттер мен басқа да әкімшілердің көбеюі университеттерді жойғанын мәлімдеді. "Корпоративтік вице-президент" – бұл ескі термин, ол әдетте директорлар кеңесі корпоративтік лауазым иесі ретінде тағайындаған вице-президентті білдіреді. Қазіргі заманғы бизнес ортасындағы компаниялардың барлық вице-президенттері ресми корпоративтік лауазым иесі ретінде тағайындалмайды.

Қаржылық қызмет көрсету компанияларында

Қаржы компанияларында "вице-президент" әдетте жоғары жауапкершілікті көрсететін қызметтік дәрежесі болып табылады, бірақ ол басшылық лауазымды білдірмейді. Бұл атақ компания ішінде басшылық позицияны көрсетпейді, көбінесе атқарушы кеңесінен төменгі деңгейдегі рөлді білдіреді. Қаржылық қызметтер саласындағы компанияларда бірнеше вице-президент болуы мүмкін, себебі бұл атау қызметкерді ұйымда жоғарырақ қызметке тағайындау мүмкін болмаған жағдайда, бірақ оның еңбегін бағалаудың бір жолы болып табылады. Көп жағдайда бұл атау адамның орташа деңгейдегі жеке салымшы рөлінде екенін ғана көрсетеді. Ірі қаржы институттарында "вице-президент" атағы бар мыңдаған қызметкерлер жұмыс істейді.

Басқа ұйымдарда

Басқа ұйымдарда (мысалы, кәсіподақтар, қоғамдар, клубтар) бір немесе бірнеше вице-президенттерді ұйым мүшелері сайлайды. Егер бірнеше вице-президент сайланса, президенттік лауазымға кімнің төрағалық етуі немесе ол лауазым бос болған жағдайда президенттік лауазымды кімнің иеленуі мүмкін екеніне қатысты жаңсақтықтарды болдырмау үшін лауазымдар әдетте нөмірленеді (мысалы: бірінші вице-президент, екінші вице-президент, және т.б.). Кейбір жағдайларда вице-президенттерге олардың нақты жауапкершіліктеріне байланысты атаулар беріледі, мысалы: операциялар, қаржы және т.б. жөніндегі вице-президент. Кейбір қауымдастықтарда бірінші вице-президент атқарушы вице-президентпен алмастырылуы мүмкін, ал қалған вице-президенттер олардың тәжірибесіне қарай реттеледі. Кейде вице-президентті президиум мүшесі деп те атайды, әсіресе, бұл лауазымды бірнеше адам атқаратын болса. Клуб немесе ұйымның вице-президентінің басты міндеті – президенттік лауазым бос болған жағдайда, оның өкілеттіктерін және міндеттерін атқаруға дайын болу. Егер президенттік лауазым бос болса, вице-президент (немесе бірнеше вице-президенті бар клубтарда, ең жоғары лауазымды вице-президент) президенттік лауазымды иеленеді, ал төменгі лауазымдағы вице-президенттер қалған вице-президенттік лауазымдарды толтырады, ал ең төменгі вице-президенттік лауазымы сайлау немесе тағайындау арқылы толтырылады. Егер клубтың жарғысында президент сайлануы туралы айқын көрсетілсе, онда ол лауазым бос болған жағдайда президенттің өкілеттіктерін және міндеттерін тек жарғыда белгіленген жағдайларда ғана атқарады.