Кіріспе
АҚШ Сенатының екінші жоғары лауазымды тұлғасы Сенаттың президенттері протемпори тізімі. Америка Құрама Штаттары Сенатының президенті протемпори (көбінесе президент протем деп қысқартылады) – АҚШ Сенатының вице-президенттен кейінгі екінші жоғары лауазымды тұлғасы. АҚШ Конституциясының Бірінші бабының Үшінші бөліміне сәйкес, АҚШ вице-президенті Сенаттың президенті болып табылады (сенатор болмағанына қарамастан), ал Сенат вице-президент болмаған кезде оның өкілі ретінде уақытша президентті таңдауы керек. Уақытша президентті Сенат жалпы жиналысымен, әдетте ресми дауыс берусіз бірауыздан қабылданған қаулы арқылы сайлайды. Конституцияда бұл лауазымға кімнің тағайындалатыны нақты көрсетілмеген, бірақ Сенат әрқашан өздерінің қазіргі мүшелерінің біреуін сайлап келеді. Вице-президенттен айырмашылығы, уақытша президент Сенаттағы дауыстар тең болған жағдайда шешімді дауыс беруге құқығы жоқ. Уақытша президентке көптеген артықшылықтар мен белгілі бір шектеулі өкілеттіктер берілген. Вице-президент болмаған кезде, уақытша президент Сенат отырыстарын жүргізуге құқылы. Дегенмен, қажет болған жағдайларды немесе маңызды дауыстарды ерекше атап көрсетуді қоспағанда, вице-президент және уақытша президент сирек төрағалық етеді. Оның орнына, төрағалық ету міндеті көпшілік партияның жас АҚШ сенаторлары арасында кезекпен жүзеге асырылады, осылайша оларға парламенттік процедуралар бойынша тәжірибе алуға мүмкіндік беріледі. 1890 жылдан бері, көпшілік партиядағы ең тәжірибелі АҚШ сенаторы әдетте (бірақ әрқашан емес) уақытша президент болып сайланады және басқа біреу сайланғанша осы лауазымды үздіксіз атқарады. 1947 жылы қабылданған қазіргі Президенттік мұрагерлік туралы заңға сәйкес, уақытша президент президенттік мұрагерлік тізбегінде үшінші орында тұрады – вице-президент пен Өкілдер палатасының спикерінен кейін. Қазіргі уақытта АҚШ Сенатының уақытша президенті – Вашингтон штатынан Патти Мюррей. Сенаттағы демократиялық партияның ең тәжірибелі сенаторы және бұл лауазымды алғашқы рет атқаратын әйел ол 118-ші Конгресс басталғанда 2023 жылдың 3 қаңтарында қызметке кірісті.
a list of presidents pro tempore of the Senate
The president pro tempore of the United States Senate (often shortened to president pro tem) is the second highest ranking official of the United States Senate, after the vice president. According to Article One, Section Three of the United States Constitution, the vice president of the United States is the president of the Senate (despite not being a senator), and the Senate must choose a president pro tempore to act in the vice president's absence. The president pro tempore is elected by the Senate as a whole, usually by a resolution which is adopted by unanimous consent without a formal vote. The Constitution does not specify who can serve in this position, but the Senate has always elected one of its current members. Unlike the vice president, the president pro tempore cannot cast a tie breaking vote when the Senate is evenly divided. The president pro tempore has enjoyed many privileges and some limited powers. During the vice president's absence, the president pro tempore is empowered to preside over Senate sessions. Except when necessary or to highlight important votes, the vice president and the president pro tempore rarely preside; instead, the duty of presiding officer is rotated among junior U. S. senators of the majority party to give them experience in parliamentary procedure. Since 1890, the most senior U. S. senator in the majority party has generally (though not always) been chosen to be president pro tempore and holds the office continuously until the election of another. Since the enactment of the current Presidential Succession Act in 1947, the president pro tempore is third in the line of succession to the presidency, after the vice president and the speaker of the House of Representatives. The current president pro tempore of the U. S. Senate is Patty Murray of Washington. The most senior senator in the majority Senate Democratic Caucus and the first woman to hold the position, she was sworn in on January 3, 2023, at the start of the 118th Congress.
Билік пен жауапкершілік
Кейбір жағынан ол Өкілдер палатасының спикеріне ұқсас болғанымен, уақытша президенттің өкілеттігі одан әлдеқайда шектеулі. Сенатта көпшілік билік көпшілік көшбасшысына және жекелеген сенаторларға тиесілі, бірақ палата төрағасы ретінде уақытша президент вице-президент болмаған жағдайда, тәртіп мәселелері бойынша шешім қабылдауды қоса алғанда, белгілі бір міндеттерді орындауға уәкілді. Сонымен қатар, Конституцияның 25-ші түзетуіне сәйкес, президенттің өкілдік міндеттерін орындауға қабілетсіз екендігі немесе қайтадан орындауға дайын екендігі туралы хабарламалар уақытша президентке және спикерге жіберілуге тиіс. Уақытша президент президенттік тізімде вице-президент пен спикерден кейін үшінші орында тұрады.
Қосымша міндеттерге әртүрлі конгресс лауазымдарына, комиссияларға, кеңесші органдарға және комитеттерге тағайындама жасау кіреді.
Уақытша төрағаның міндетін атқарушы
Уақытша президенттің басқа да ресми міндеттері болғанымен, вице-президенттер сияқты, осы лауазым иелері күнделікті Сенат отырыстарын жүргізуді тоқтатқан, себебі бұл қызмет көбінесе еңбекке толы және рәсімдік сипатта болады. Бұл жас сенаторларға дұрыс парламенттік процедураны үйренуге жағдай жасайды.
Тұрақты президенттің уақытша міндетін атқарушы
1963 жылдың маусым айында уақытша президент Карл Хейденнің ауруына байланысты Ли Меткалф тұрақты түрде уақытша президенттің міндетін атқарушы болып тағайындалды. Бұл тағайындамаға мерзім белгіленбегендіктен, Меткалф 1978 жылы қайтыс болғанға дейін осы лауазымды сақтап қалды. Сенаттың осы лауазымды құру туралы қаулысында Сенатта қызмет ететін бұрынғы президенттер мен вице-президенттердің осы лауазымға ие болуға құқылы екендігі көрсетілген. Алайда, Хамфриден кейін ешкім осы лауазымды атқармады. Партиялық басымдық өзгерген кезде Батыс Вирджиния штатынан шыққан демократ Роберт Бёрд Термондты уақытша президент ретінде алмастырды, ол бұрын 1989 жылдан 1995 жылға дейін және 2001 жылдың қаңтарында қысқа мерзімге осы лауазымды атқарған болатын. 2003 жылдың 3 қаңтарында Сенаттан шыққан Термондтың кеткені демократтардың республикашылдарға жол беруімен сәйкес келді, нәтижесінде Стивенс уақытша президент, ал Бёрд екінші уақытша президенті атанды. 2007 жылы Бёрд уақытша президент лауазымына қайта оралды, ал демократтар Сенатта басымдыққа ие болғанда Стивенс үшінші уақытша президенті болды. Ол сондай-ақ партия жетекшілеріне Сенаттың функциялары бойынша кеңес береді. 113-ші Конгресс аяқталар алдында, Патрик Лихи алты жылдан кейін осы лауазымды иеленуге дайындалып тұрғанда, кеңсе бюджетіне қосылған қаражат алынып тасталды.
Жалақы
2012 жылы уақытша президенттің жалақысы 193 400 долларды құрады, ол Конгрестің екі палатасының көпшілік және азшылық көшбасшыларының жалақысына тең болды. Вице-президент лауазымы бос болған жағдайда, жалақы вице-президенттің жалақысымен бірдей болады.