Кіріспе

Кондор легионы (Legion Condor) – нацистік Германияның Вермахты әскери-әуе күштері мен әскерлерінен құралған, Испания азамат соғысы (1936–39) кезінде Ұлттықтарға көмек көрсеткен әскери бөлімше. Кондор легионы Екінші дүниежүзілік соғыста кеңінен қолданылған стратегиялық бомбалау тәсілдерін әзірледі. Герника қаласын бомбалау Кондор легионының ең танымал операциясы болды. Ұшақ құрамаларымен Хьюго Сперл, ал жердегі күштермен Вильгельм Риттер фон Тома басшылық етті.

Испанияға әскери көмек тарихы

1936 жылы 17 шілдеде Испаниядағы әскери төңкеріс Испания азамат соғысын бастады. Ұлтшылдар нацистік Германия мен фашистік Италиядан қолдау сұрады. Германиялық ұшақтарға жасалған алғашқы өтініш 22 шілдеде 10 көліктік ұшаққа тапсырыс берумен жасалды. Германияның фюрері Адольф Гитлер 25 немесе 26 шілдеде ұлтшылдарды қолдауға шешім қабылдады, бірақ одан гөрі кең ауқымды еуропалық соғыстың басталуынан қауіптенді. Рейх әуе қатынастары министрлігі Испания армиясын Испания Мароккосынан Испанияға тасымалдау үшін Luft Hansa ұшқыштарымен басқарылатын кемінде 20 Junkers Ju 52 қажет екенін анықтады. Бұл миссия "Солғай от" (Feuerzauber) операциясы ретінде белгілі болды. Осы миссияны жүзеге асыру үшін испан-неміс "Испания-Марокко тасымалдау компаниясы" (lang es, HISMA) және неміс шикізаттар мен тауарларды сатып алу компаниясы (Rohstoffe und Waren Einkaufsgesellschaft) арасында бірлескен кәсіпорын құрылды. Германияның қатысуы сыртқы істер және экономика министрліктерінен жасырын сақталды және үш миллион рейхсмаркамен қаржыландырылды. Ұйымдастыру және неміс еріктілерін тарту қараша айында жүзеге асырылды, бірақ оларға әскери мәселелерге араласпау туралы ескертілді.

Әскери операциялар

Кондор легионы бастапқыда үш эскадрилья Ju 52 бомбалаушы ұшақтарынан, үш эскадрилья Heinkel He 51 истребителі бар Jagdgruppe 88-ден, үш эскадрильясы бар Aufklärungsgruppe 88 барлау тобынан, оған Aufklärungsgruppe See 88 толықтырылып, әуе шабуылына қарсы Flakabteilung 88 тобы және Nachrichtenabteilung 88 байланыс тобынан тұрды. Flakabteilung 88 қолданған әуе шабуылына қарсы қарулар сол кездегі стандартты неміс қарулары болды: 8,8 см Flak 18, 3,7 см Flak 18 және 2 см Flak 30. Жалпы басқару Хьюго Сперрлеге берілді, ал штаб бастығы Александр Холле болды. Шеле Саламанкадағы әскери атташе болып тағайындалды. Вильгельм Риттер фон Томаның басшылығындағы екі бронетанкті бөлімше де жұмыс істеді, олардың әрқайсысында төрт Panzer I танк болды. Мадрид шайқасында ұлтшылдарға неміс және итальяндық бөлімшелер мен материалдық көмек көрсетілді. Алайда Мадридтегі әскери жағдай ұлтшылдар үшін қиын болды. Франконың бұйрығымен неміс және итальяндық ұшақтар қалаға бомбалауды бастады. Немістер бомбалаудың және азаматтық нысандарды қасақана өртеудің қалаға тигізер әсерін байқауға мүдделі болды. Неміс ұшақтарының қатысуымен жасалған шабуылдар мен бомбалаулар сәтсіз аяқталды. Республикалық әуе күштерінің басымдығы айқын болды, әсіресе Кеңес Одағының Поликарпов I-15 және I-16 ұшақтарының күші, бірақ тарихшы Хью Томас олардың қару-жарағын «примитивті» деп сипаттады. Қараша және желтоқсан айларында Фаупель 15 000-30 000 адамнан тұратын бір неміс бөлімшесін құруды ұсынды, ол соғыстың бағытын ұлтшылдарға қарай бұруға жеткілікті болады деп сенді. Ханс Генрих Дикхофф бұл жеткіліксіз болады және үлкен шаралар испандардың наразылығын тудыруы мүмкін деп мәлімдеді. 1936 жылдың соңы мен 1937 жылдың басында Кондор легионына жаңа ұшақтар жіберілді, оның ішінде Henschel Hs 123 тікұшақ бомбалаушылары, Heinkel He 112 және Messerschmitt Bf 109 прототиптері, соңғысы ең табысты болып шықты. Heinkel He 111 бомбалаушы паркіне Dornier Do 17 (E және F түрлері) қосылды. Ескі ұшақтар ұлтшылдарға берілді. 1936 жылдың соңына қарай Испанияда Кондор легионының шамамен 7000 адамы болды. Неміс күштері сондай-ақ 1937 жылдың 6 ақпанында ұлтшылдардың шабуылымен басталған Харама шайқасында да қатысты. Оған Германия тарапынан берілген күштер, екі пулемет батареясы, танк дивизиясы және Кондор легионының әуе шабуылына қарсы қарулары кірді. Республикалық және ұлтшыл ұшақтарының, оның ішінде Легионның Ju 52 ұшақтарының бомбалауы салдарынан тұйыққа тіреліп қалды. Бұл Легионның ұшақтарының Кеңес жасаған истребительдерімен салыстырғандағы кемшіліктерін көрсетті. Фон Тома бір кезде танктардың алға жылжуына ирланд ұлтшылдарының қолдауын сұрады, бірақ бұл қайталанбады. He 51 және Ju 52 ұшақтарының және Легионның әуе шабуылына қарсы қаруларын жерде қолдану наурыз айында Гвадалахара шайқасында ұлтшылдардың ауыр жеңілісін ішінара жеңілдетті. 1937 жылдың қаңтар айында Франкоға соғыс жоспарын жасау бойынша кеңес беру үшін итальяндық-неміс бірлескен бас штабы құрылды. Италиялық күштердің жеңілісі және танктер мен ұшақтардағы кеңестік басымдықтың артуы немістерді Мадридке жасалған шабуылдан бас тартып, оның орнына республикалықтар бақылап отырған нашар аймақтарға шабуылдар сериясын шоғырландыру жоспарын қолдауға итерді. Кейбіреулер осы тәжірибелерден мотожауынгерлік бөлімдер бастапқыда ойланғаннан гөрі тиімсіз екенін түсінді. Сонымен қатар, итальяндықтардың жауынгерлік қабілеттерінің нашарлығы немістерге айқын болды.

Вискаядағы жорық

Солтүстік Испанияның оқшауланған Виская аймағы, басым көпшілігі баск халқы қоныстанған, Солтүстік соғысы деп аталған соғыстағы ең алғашқы нысана болды. Бұл шабуыл көбінесе ұлтшылдар мен итальяндықтардың күштерімен жүзеге асырылды, бірақ оған тұрақты түрде жаңадан жарақтандырылып отырылған Кондор легионы да қолдау көрсетті. Жер бедері ұшақтар үшін қолайлы болды, олар оңтүстіктен таулар тізбегі арқылы келіп, кірулерін жасыратын. Сперл Саламанкада қалып қойды, ал Вольфрам фон Рихтхофен қаңтар айында Холледі орынбасар ретінде алмастырып, нақты басшылыққа ие болды. Баск әуе күштерінің мүмкіндіктері шектеулі болғандықтан, истребительдер тіпті жердегі нысаналарды шабуылдау үшін де қолданылды (мысалы, әуедегі ұрысқа қарамастан). Легионның әуе күштері бастапқыда Охандиано және Дуранго қалаларына шабуыл жасады. Дурангода әуе шабуылына қарсы қорғаныс болған жоқ, тек бірнеше ғана қорғаныс құрылғылары бар еді. Басктардың мәліметінше, 31 наурызда 250 азамат, соның ішінде дін қызметкері, монахтар және шіркеу қызметіне қатысушылар қаза тапты. Немістердің әуе шабуылдарына баск халқы зұлымдықпен қарады. Баск жер күштері Герника қаласы арқылы Билбаоға қарай толыққанды түрде шегінді, ал Герника 26 сәуірде испан Азамат соғысының ең даулы шабуылдарының бірінде бомбаланды.

Герника

"Руген" операциясы барысында Ju 52 және He 111 ұшақтары Герникадағы нысаналарды бомбалап, шабуыл жасады. Қаза болғандардың саны күмәнді, шамамен 200 немесе 300 адам қаза тапқан; басктар мәлімдегендей, 1654 адам қаза тауып, 889 адам жарақат алған. Ұлтшылдар бірнеше түсіндірме келтірді, олардың ішінде шабуылды республикашылдарға таңу; немесе шабуылдың ұзаққа созылған науқанның бір бөлігі болғанын айту; немесе Герникадан тыс орналасқан Рентерия көпірінің нақты нысана болғанын мәлімдеді. Дегенмен, операцияның мәні, оның құрамы мен қолданылған қару-жарақтары осы түсіндірмелердің сенімділігін күмән тудырады. Герника – ұлтшылдардың емес, Кондор легионының анық нысанасы болды. 11 шілдеде Бильбаоға жасалған шабуылға Кондор легионының құрлықтағы бөлімдері мен кең ауқымды әуе операциялары көмек көрсетті. Бұл Кондор легионының ұлтшыл мақсаттарға қаншалықты пайдалы екенін көрсетті. Герникадағы қирау туралы алғашқы ағылшын тіліндегі хабарлар шабуылдан екі күн кейін жарияланды. "Таймс" газетінің тілшісі Джордж Стир, Испания азамат соғысын ел ішінде жарып, оқиғалардың толық бірінші есебін жазды. Стирдің хабарламасы кейінгі репортаждардың бағытын анықтады. Стир осы әрекетте Германияның айқын қатысын көрсетті. Неміс императорлық бүркітімен мөрленген үш кішкентай бомба жәшігінің куәлігі Германияның соғыстағы бейтараптық позициясы мен араласпау шартына қол қою тек формалды екенін және неміс күштерінің жауынгерлік қимылдарға белсенді қатысқанын анықтады. Стирдің хабарламасы "Нью-Йорк Таймс" газетіне, содан кейін бүкіл әлемге таратылып, кеңінен дүрліксіздік, ашу және үрей тудырды.

Қосымша науқандар

Кондор легионы Брунеттегі шайқасқа да қатысты, бұл Солтүстік Испаниядағы соғыс қимылдарына қысым жасау мақсатымен жасалған республикалық шабуыл болды. Легион солтүстіктен күшейту үшін жіберілді. Саламанкада орналасқан бомбалаушылар мен истребительдер республикалық бронетехникаға және кейін қорғаныс позицияларына қайта-қайта шабуыл жасады. Ұлтшылдардың қорқуларына қарамастан, республикалық авиация неміс авиациясымен салыстырғанда тиімсіз болды. «Мессершмитт» Bf 109 республикалық күштердің I-15 және I-16 модельдерінен басым екені дәлелденді. Легион 8 ұшақты жоғалтты, бірақ 18 жеңіске жетті. Брунеттегі тәжірибе неміс тактикасын жақсартты, әсіресе ұлтшылдардың танктарды жаппай қолдануымен. Ұлтшылдар Испанияның солтүстігін басып алуға қайта назар аударды. Неміс сынақ ұшақтарының соңғы үлгілері ескірген Баск әуе күштерімен (оныда бірнеше ресейлік ұшақтар болды) кездесті. 1937 жылдың тамызында 200 ұшақтан тұратын ұлтшыл, неміс және итальяндық авиация Баск шебінен шалқап, 1 қыркүйекте Сантандер шайқасынан кейін Сантандердің құлауына әкелді. Астуриядағы ресми шайқас 21 қазанда Хихонның құлауымен аяқталды. Легион көптеген оқ-дәрілерді қолданды, оның ішінде миллион пулемет оғы және 2500 тонна бомба бар. Германия дереу өнеркәсіптік өндірісті елге қайтаруды бастады. Сперрле Фаупельмен және HISMA монополиясына қарсы жиі дауласты. Фаупельдің орнын Сперрле арқылы Франко алмастырды. Сперрле Германияға оралды, ал оның орнына де. Волкманмен келіспеушіліктерден кейін, фон Рихтгофен 1938 жылдың басында Герман Плохермен алмастырылды. Мадрид пен Барселонадағы (жоғарыда талқыланған) келесі ірі шабуылдардан кейін Кондор легионы Сорияға көшірілді және республикалық әуежайларға қарсы шабуылдарды бастады. Бұл қадамды Теуэльдегі республикалық шабуыл және одан кейінгі Теуэль шайқасы тоқтатты. Легионның құрлық және әуе күштері жұмылдырылды, ал легион Броншальға көшті. Ауа райының нашар болуына байланысты ұшулар азайып, қала 6 қаңтарда республикалық күштердің бақылауына өтті. Ұлтшылдардың Альфамбра аңғары арқылығы қарсы шабуылы кезінде күніне 100-ге жуық шабуылдар жасалды. «Юнкерс» Ju 87A алғаш рет 22 ақпанда қайта басып алынған Теуэльдегі шабуылда қолданылды. 1937 жылдың сәуірінен маусым айына дейінгі Арагонға жасалған ұлтшылдардың шабуылы, соның ішінде Белчите шайқасы, бомбалау шабуылдарын және легионның жер күштерін пайдалануды қамтыды. Легион солтүстікке, Сегре өзеніне қарай бағытталды, содан кейін ұлтшылдардың табыстарынан кейін оңтүстікке қайта көшті. Легион өзінің бас штабын Беникарлоға көшірді; жақын маңдағы әуежайлардан бір моторлы ұшақтар, ал Сарагосадан екі моторлы ұшақтар жұмыс істеді. Гитлердің әріптестеріне айтқан сөздері Германиядағы соғысқа қатысты көзқарастың өзгергенін көрсетті: соғыста жылдам жеңіске жету қажет емес, соғыстың жалғасуы жеткілікті. Германияның саясаты республикашылардың жеңілісіне жол бермеу болды. Алайда, легионның шығындары артып, республикалық авиацияның жандануымен ұлтшылдардың алға басуы тоқтап, Германиядағы командирлердің Чехословакия дағдарысына байланысты күшейтуді жеткізуге құлшынбауы мүмкін. Операцияның немістерге құнының өсуі туралы пікірталастар – айына шамамен 10 миллион рейхсмарка – шешілмеді. Легионның материалдық-техникалық жабдықталуы сарқылды. 24-25 шілдеде республикалық күштер соғыстың соңғы ірі шабуылын бастады, ол Эбро шайқасы болды. Кондор легионының барлау бөлімшелері әскердің жиналып жатқанын байқап, ұлтшылдарды ескертті, бірақ ескерту назардан тыс қалды. Республикашылар жер алса да, олар Гандесаны бақылауға ала алмады; легионның 422 шабуылы (шамамен 70 ұшақпен) айтарлықтай әсер етті. Шайқастың қалған бөлігінде артиллерия немесе әуе шабуылы қолданылып, одан кейін ұлтшылдардың жер шабуылдары болды. Алайда, Чехословакиядағы шиеленістер мен Германиядағы ұшқыштардың жетіспеушілігі легионнан 250 ұшқыштың қайтарылуына әкелді, олардың жартысы бомбалаушы экипаждар болды. Оқытылған испандықтар жетіспеушіліктің бір бөлігін толтырса да, Волкман Берлиндегі орталық командаға шағымданды, бұл оны қыркүйекте қайтарып алуға әкелді. 113 күндік шайқаста 10 ұшақ жоғалып, 14-і ауыр зақымдалды. Легион республикалық авиацияның 100 ұшағын жойды, оның үштен бірін жоғалтты. Тек 5 ұшақ экипажының мүшесі қаза тауып, 6 адам тұтқынға алынды. Германиядан келген көмек уақытша қыркүйек ортасында тоқтатылды. Германия мен ұлтшыл Испания испан кеніштеріндегі неміс мүдделері мәселесін шешті. Легион жаңа ұшақтарды, соның ішінде Bf 109E, He 111E және J, және Hs 126A ұшақтарын алу үшін қысқа үзіліс жасады, бұл оның күшін 96 ұшаққа жеткізді – ұлтшыл күштерінің шамамен бес бөлігі. Рихтгофен бас қолбасшы ретінде Испанияға оралды, ал Ганс Зайдманн бас штаб бастығы болды. Бұл күшейту Эбро шайқасынан кейін қарсы шабуылға мүмкіндік берген соғыстағы шетелдік тараптың ең маңызды араласуы болуы мүмкін. Ол 1939 жылдың қаңтар-ақпан айларында қалған республикалық авиацияға қарсы операцияларға қатысты, олар сәтті аяқталды. Барселона және басқа жерлердегі парадтарда және Мадридтегі шағын міндеттерден кейін ол жылдам таратылды. Адамдар 26 мамырда оралды, ең жақсы ұшақтар Германияға қайтарылды, ал қалған жабдық жаңадан орнатылған испан үкіметі сатып алды. Кондор легионы республикалық авиацияның 320 ұшағын жойғанын (атып түсірілген немесе жерде бомбаланған) және тағы 52 ұшақты зениттік артиллериямен атып түсіргенін мәлімдеді. Ол сонымен қатар 60 кемені, соның ішінде испандық республикалық теңіз кемелерін жойғанын мәлімдеді. Ол жауынгерлік қимылдардан 72 ұшақты жоғалтты және тағы 160-ы апатқа ұшырады.

Теңіз операциялары

88-ші теңіз барлау эскадрильясы (Aufklärungsstaffel See 88) – Карл Хайнц Вольф басқаратын «Кондор» легионының теңіз бөлімшесі болды. Құрлықтағы дивизиядан тәуелсіз жұмыс істей отырып, жау кемелеріне, порттарына, жағалау коммуникацияларына және кейде көпірлер сияқты ішкі нысандарға қарсы қимылдар жасады. Ол 1936 жылғы қазан айында Кадисте жұмысын бастаған Heinkel He 60 ұшақтарынан бастап, суға түсетін ұшақтарды пайдаланды. Миссиялар барлаудан басталды, бірақ 1936 жылғы желтоқсанда Кадистен Испанияның Мароккосындағы Мелильяға көшкеннен кейін, назар кемелерге шабуыл жасауға ауысты. 1937 жылғы ақпанда жаңадан басып алынған Малагаға, содан кейін Малаганың қолайсыз екені анықталғаннан кейін Майоркаға көшірілді. Маусым айында операциялар кеңейе бастады, бұл британдық кемелердің болмауы жағдайында барлық республикалық порттарға шабуыл жасауға мүмкіндік берді. 1937 жылдың екінші жартысында 10 кемеге шабуыл жасалды, бірақ қолданылған норвегиялық торпедалар тиімсіз болып шықты, сондықтан нысаналарды атқылау немесе бомбалау тәсілі қолданылды. Мартин Харлингхаузеннің («Темір Густав» деп белгілі) келуімен операциялар кеңейді және Аликанте, Альмерия, Барселона және Картахена қалаларына бағытталды. Теңіз әрекеті төмендегенде, ішкі нысандар көбейді және түнгі миссиялар басталды. Қарулы қақтығыстар аяқталғанға дейін жер күштерін қолдау бөлімнің басты міндетіне айналды. Вольф және Харлингхаузен екеуі де қылыштармен және алмастармен безенген алтынмен испан кресін алды. Барлығы он бір адам соғыста қаза тауып, тағы бес адам апат немесе аурудан көз жұмды.

Басқа операциялар

Ашық айтқанда, Кригсмарине ішінара интервенциясыз келісімді соғысқа араласудан қорғау үшін пайдаланылды. Бірақ Германия бұл келісімді бұзды. Нәтижесінде, неміс «қалталық шайқас кемесі» Франко Испания құрлығына әскер тасымалдаған кезде республикалық кемелердің араласуын болдырмау үшін Сеута қаласының жанында күзет тұрды. Қазан айының ортасына қарай Испания маңындағы неміс Солтүстік теңіз тобына Deutschland және Admiral Scheer «қалталық линкерлері», жеңіл крейсер және төрт торпедалық катер кірді. Немістер Лейпцигке белгісіз су асты кемесі шабуыл жасады деп мәлімдегеннен кейін, ол ресми түрде халықаралық патрульдеуден алынды. Карл Дёництің қызының құрметіне аталған «Урсула» операциясы Испания маңында белсенді болған неміс су асты кемелерінің тобын қамтыды. Ол 1936 жылдың 20 қарашасында U 33 және U 34 су асты кемелерінің Вильгельмсхавеннен шығуымен басталды. Сәйкес белгілер жасырылды және миссияның барлық мәліметтері құпия сақталды. Заңды нысаналарды анықтаудағы қиындықтар мен жанында табылу мүмкіндігіне қатысты алаңдаушылық олардың операцияларын шектеді. Желтоқсан айында Вильгельмсхавенге оралған кезде республикалық C 3 су асты кемесі батып кетті; немістер бұл U 34 су асты кемесінен атылған торпеданың салдарынан болды деп мәлімдеді, бірақ республикалық комиссия оның жоғалуын ішкі жарылысқа байланыстырды. Олардың су асты кемелерінің оралуы «Урсула» операциясының ресми аяқталуын білдірді. Алайда, 1937 жылдың ортасында тағы да су асты кемелері жіберілген болуы мүмкін, бірақ операцияның толық мәліметтері белгісіз (алты кеме қатысқан деп есептеледі).

Қорғау

Германияның барлау қызметі, Абвер, «Кондор» легионынан тәуелсіз жұмыс істей отырып, «Бодден» операциясына құпия түрде қатысты. Кейіннен ол «Шағын шам» операциясының шабуылдық флотының анықталуына көмектесті.

Германияға оралу

20 мамырда KdF флоты, оның ішінде MV Wilhelm Gustloff және тағы 7 кемеге құпия бұйрық берілді және олар Испанияның Виго қаласына жету үшін жоспарланған демалыс круизінен ауыстырылды. Олар 24-і күні жеңіске жеткен легионды алып, 26-ы күні Германияның Гамбург қаласына бес күндік сапарға аттанды. Гамбургта оларды қуанышты халық, парадтар мен салтанатты шаралар күтіп алды, онда Герман Геринг және басқа да жоғары лауазымды шенеуніктер қатысты.

Оқыту

Көптеген әскери басшылар қақтығысқа араласудан тартынды және Италия үкіметінің Испанияға екі жер әскерін ауыстыру туралы ұсынысын қабылдамады. Дегенмен, Люфтваффе қатысуы толығымен шектелмеді, және кең таралған пікір бойынша, Люфтваффе Азамат соғысына қатысуы Екінші дүниежүзілік соғыстағы әскерлерді сынау полигоны болды. Бұл көзқарас Нюрнберг процесінде куәлік берген Герман Герингтің сөзімен расталады. Люфтваффеді қолдану туралы шешімге қатысты сұраққа Геринг былай жауап берді:
Испанияда Азамат соғысы басталғанда, Франко Германияға көмек сұрап, әсіресе әуеде қолдау көрсетуді өтінді. Франконың әскері Африкада орналасқанын және олардың флоты коммунистердің, немесе сол кездегі Испаниядағы Революциялық үкіметтің қолында болғандықтан, әскерді тасымалдай алмағанын естен шығармау керек. Басты мәселе – оның әскерін Испанияға жеткізу болатын. Фюрер бұл мәселені ойластырды. Мен оны [Франконы] кез келген жағдайда қолдауға шақырдым, біріншіден, сол аймақта коммунизмнің одан әрі таралуын тоқтату үшін, екіншіден, осы мүмкіндікті пайдаланып, менің жас Люфтваффеімді техникалық тұрғыдан сынап көру үшін. Германия әскерлері Испаниядан шығарылғаннан кейін, бұл пікірді батыстың бұқаралық ақпарат құралдары да қолдады. Оннан астам Messerschmitt Bf 109 истребительдері, Heinkel He 111 орташа бомбалаушылары және 1937 жылдың желтоқсанынан бастап кем дегенде үш Junkers Ju 87 Stuka пикировщик бомбалаушылары алғаш рет Кондор легионында кеңестік жабдықталған ұшақтарға қарсы қолданысқа түсті. Stuka Испанияда алғашқы рет 1938 жылдың ақпанында миссия орындады. Әрбір ұшақ Екінші дүниежүзілік соғыстың алғашқы жылдарында маңызды рөл атқарды. Немістер сонымен қатар екі қанатты истребительдердің жаңа монопландарға қарағанда тиімділігін жоғалтып бара жатқанын түсінді. Heinkel He 51 истребителі соғыстың алғашқы он екі айында көп шығынға ұшырағаннан кейін, жердегі нысандарға шабуылдау роліне ауыстырылды және кейін оқу ұшағы ретінде пайдаланылды.

Басқа бірліктер

Кондор легионына жердегі жауынгерлік бөлімдер де кірді. Panzer I жеңіл танктеріндегі танк экипаждарына Вильгельм Риттер фон Тома басшылық етті. Немістер сонымен қатар 88 мм Flak 18 зениттік артиллериялық қаруларын республикалық танктер мен бекіністерді тікелей оқпен, сондай-ақ қарсылас ұшақтарын олардың арналған қызметі бойынша жою мақсатында аз көлемде сынап көрді. Германияның Испаниядағы қатысуы жараланған жауынгерлерді эвакуациялау үшін алғашқы әуе медициналық көмек қызметінің дамуына да әкелді.

Техникалық жетістіктер

Соғыстан тікелей туындаған әскери жаңалықтардың бірі – Мессершмитт Бф 109 ұшағының техникалық жетілдірілуі. V3 – V6 типтері 1937 жылдың қаңтарындағы операциялық сынақтардан кейін тікелей Испанияда қолданысқа енгізілді. 1938 жылдың көктемінде оларға C типті ұшақтар қосылды, ал Es типті ұшақтар алғаш рет 1938 жылдың желтоқсанында қолданылды.

Тактикасы

Жауынгерлік тәжірибедегі әлеуетті пайдадан өзге, стратегиялық бастамалар алғаш рет Люфтваффе қақтығысқа қатысқан кезде сынақтан өтті деп саналады. 1938 жылдың наурыз айында фельдмаршал Хьюго Сперрле басшылығымен итальяндық ұшқыштар Барселонаға 13 рейд ұйымдастырды, онда оттық және газ бомбалары қолданылып, мыңдаған бейбіт тұрғындар қаза тапты. Испаниядағы Легионның келесі командирі Вольфрам фон Рихтхофен Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде фельдмаршал шеніне көтеріліп, соғыс барысында Люфтваффеде жоғары лауазымдарда қызмет етті, көбінесе жердегі шабуылға маманданған. Оның бөлімшелері Польша, Франция, Бельгия, Голландия және Балқандардағы шабуылдарды, сондай-ақ Барбаросса операциясын бастап жүрді. Бірлескен операциялар тактикасы ерекше назарда болды. Ұлтшыл әскерлерге әуеден қолдау көрсету, республикалық әскерлердің жиынтығын бомбалау және шабуылдау соғыстың ерекшеліктеріне айналды. Легион ұлтшыл әуе күштері мен әскерлерінің, итальяндық CTV және Авиационе Легионария (Легиондық әуе күштері) ұшқыштарының жауынгерлік қабілетін арттыру мақсатындағы миссияларда тығыз жұмыс істеді. Неміс әуе аспі Адольф Галланд Испаниядағы қақтығыстан немістер алған сабақтарға Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін артық мән берілгенін айтты; ол неміс жоғары басшылығының, әсіресе Люфтваффеге қатысты, қателігіне келгенін сендірді: Испания азаматтық соғысында неміс қару-жарағын сынаудың тактикалық, техникалық және операциялық тұрғыдан маңыздылығы қандай болмасын, ол қажетті тәжірибе бермеді және дұрыс стратегиялық тұжырымдамалардың қалыптасуына әкелмеді.

Еске алу және қайта бағалау

Германияда Кондор легионының қызметі және Герника қаласын бомбалауға қатысқандығы үшін өкініш 1990 жылдары Германияның қайта бірігуінен кейін жаңадан талқыға түсті. 1997 жылы «Руген» операциясының 60 жылдығына орай Германия Президенті Роман Герцог рейдтен аман қалғандарға хат жолдап, неміс халқы мен мемлекетінің атынан кешірім сұрады. Герцог барлық неміс азаматтарының атынан «достық пен келісімнің қолын созуға» ниеттенгенін айтты. Бұл ұстанымды кейіннен Германия Парламентінің депутаттары бекітіп, 1998 жылы Германияның әскери базаларынан Легионның бұрынғы мүшелерінің барлық есімдерін алып тастау туралы заң қабылдады. Бұл процесс одан әрі жүзеге асырылды, бірақ 2005 жылы Испанияда ерікті болып қызмет еткен ұшқыш Вернер Мёльдерстің рөлі туралы ақпарат құралдарында жарияланғаннан кейін мәселе қайтадан көтерілді. Ол Герниканы бомбалауға қатыспағанмен, Германияның қорғаныс министрі Петер Штрук заңға сәйкес, Мёльдерстің есімін Виссельхоеведедегі казармадан және Нейбург-ан-дер-Донаудағы 74-ші истребительдік авиаэскадрильясымен (Jagdgeschwader 74) байланысынан алып тастау керек деген шешім қабылдады. 2005 жылға дейін Мёльдерстің 1941 жылы қайтыс болғанға дейін Кондор легионының еріктісі ретінде ұшқандығы анықталмаған еді. 2017 жылдың 26 сәуірінде Герниканы бомбалаудың 80 жылдығына орай Мадрид қалалық кеңесі Ла Альмудена зиратындағы Кондор легионының ескерткіш қабірін бұзғанын хабарлады. Қабір Мадридтегі неміс елшілігінің өтініші бойынша алынып тасталды және оның орнына қаза тапқандардың есімдері жазылған қарапайым тақталар орнатылмақ.

Марапаттар

Испания кресі (Spanienkreuz) медалі 1939 жылдың 14 сәуірінен бастап неміс билігімен жеті санатта табысталды. Испаниядағы неміс әрекеттерінің құпиялылығына байланысты, немістердің қақтығыстағы қатысуы аяқталғаннан кейін, 1939 жылдың сәуіріне дейін ешқандай марапаттар белгіленбеді. Испан кресі 1939 жылдың 10 шілдесінде бекітілген Кондор легионының танк белгісін және қызмет еткендерге берілген жеңделгіш тағаларын толықтырды. Легионерлер сондай-ақ испан билігінің неміс еріктілеріне қызметтері үшін алғыс айту мақсатында соққан кампаниялық медальды күте алатын. «al Merito En Campaña» медалі де бөлімге толығымен табысталды және оның шайқас туына қосылды. Әр медальдың мысалдары мен Легион ардагерлеріне берілген басқа да марапаттарды көру үшін төмендегі екі веб-сайтқа кіріңіз. Легионның елге оралуымен байланысты басқа да маңызды оқиғалардың қатарында 1939 жылдың 6 маусымында Гитлердің жеке сөз сөйлеуі үшін өткізілген жиын және 1939 жылдың 20 сәуірінде Гитлердің 50 жылдығына арналған мерекелік шаралардың бөлігі ретінде өткен шеру болды. Сонымен қатар, Легионның қызметі «Der Adler» журналының арнайы санында бейнеленді, бұл журнал Люфтваффе қызметкерлері үшін шығарылып, содан кейін Испания мен АҚШ-та да таратылды.