Кіріспе

Бір немесе бірнеше иттер тартатын шана – мұз және қар үстімен жүру үшін бір немесе бірнеше иттер тартатын шана. Олардың мақсатына қарай түрлі шаналар қолданылады. Бұлар ит шаңғысы жарыстарында пайдаланылуы мүмкін. Дәстүр бойынша Гренландия және Канаданың шығыс Арктикасында инуиттер иттерді шананың алдынан жапқыша тәрізді тартады, ал Аляска және Солтүстік Канаданың батыс бөлігі сияқты басқа аймақтарда иттер жұптап, қатар тартады.

Тарих

Иттің күші мың жылдан бері аң аулау және саяхаттауда қолданылып келеді. Б.з.д. 10 ғасырында бұл иттер адам мәдениетіне үлкен үлес қосып келген. Иттерден құралған топты жинау үшін жетекші иттерді, бағыт беруші иттерді, айналмалы иттерді және дөңгелек иттерді таңдау қажет. Жетекші ит өте маңызды, сондықтан мушерлер оларға ерекше күтім жасайды. Тағы бір маңызды жайт – қардан шәйкемені тартып шығару үшін күшті дөңгелек иттердің болуы. Бағыт беруші иттер (керек емес) жетекші иттердің артында, ал айналмалы иттер бағыт беруші және дөңгелек иттердің арасында орналасады. Ал командалық иттер – дөңгелек және айналмалы иттердің арасындағы барлық иттер, олар төзімділігі, күші және жылдамдығы үшін команда құрамына іріктеледі. Иттермен шәйкемен жүргенде, Сібір хаскилері немесе Аляска маламуттары көбінесе қолданылады, себебі олардың күші, жылдамдығы, төзімділігі және суыққа төзу қабілеттері жоғары. Дегенмен, Аляска хаскилері де жарыс үшін танымал, өйткені олардың төзімділігі, жақсы тамақтану әдеттері, жылдамдығы және шаршағанда да жүгіруге деген құлшынысы бар. Кейде, жылдам жүгіріс жарыстарында мушерлер орташа хаскиден жылдам болатын қысқа жүнді аңшы иттерді пайдаланады. Бұл иттерді жас кезінен бастап шәйкемен тартуға үйретеді. Аңшы иттерді Сібір хаскилері мен маламуттарға қарағанда шәйкемен тартуға үйрету қиынырақ, себебі ол олардың табиғатында жоқ. Кейбір жағдайларда, кейбір жергілікті тайпалар пайдасыз болған немесе шәйкемен жүргізушіге тамақ қажет болған жағдайда иттерді жеген.