Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ит тұқымы
Dog breed
Ұрпағы
Америкаға алғашқы иттер 12 мың жыл бұрын келгені саналады, бірақ адамдар мен олардың иттері Арктикада тек палеоэскимо халқы 4500 жыл бұрын және одан кейін Туле халқы 1000 жыл бұрын қоныстанды, екеуі де Сібірден шыққан. Маламуттарды Алясканың Нортон шығанағы аймағындағы Малимиут Инупиақ халқы өсірген деп саналады. Маламут 19 ғасырда пайда болған қазіргі тұқымдардың пайда болуына дейінгі негізгі тұқым ретінде анықталды. 2013 жылғы зерттеу Аляска маламутының шығыс Азиялық тегі Гренландия және Канада эскимо иттерімен тікелей байланысты емес екенін, бірақ Сібір хаскиінің геномында болуы мүмкін екенін көрсетті. 2015 жылы бірнеше генетикалық маркерлерді пайдалана отырып жасалған зерттеу Маламут, Сібір хаскиі және Аляска хаскиінің бір-бірімен тығыз генетикалық байланыста екенін және Сібірдегі Чукотка мұзға жарыс иттерімен туыс екенін көрсетті. Олар екі инуит итінен – Канада эскимо итінен және Гренландия итінен ерекшеленді. Солтүстік Америкада Маламут пен Сібір хаскиі өздерінің Сібірлік тегін сақтап, Аляска хаскиінің қалыптасуына үлкен үлес қосты, ол еуропалық тұқымдармен будандасқанын көрсетті, бұл осы тұқымның колониялық кезеңнен кейінгі Солтүстік Америкада жасалғанымен сәйкес келеді.
Although it is believed that the first dogs arrived in the Americas 12,000 years ago, people and their dogs did not settle in the Arctic until the Paleo Eskimo people 4,500 years ago, followed by the Thule people 1,000 years ago, with both originating from Siberia. Malamutes were thought to be bred by the Malimiut Inupiaq people of Alaska's Norton Sound region. The Malamute has been identified as a basal breed that predates the emergence of the modern breeds in the 19th century. A study in 2013 showed that the Alaskan Malamute has a similar east Asian origin to, but is not clearly related to, the Greenland Dog and the Canadian Eskimo Dog, but contains a possible admixture of the Siberian Husky. In 2015, a study using several genetic markers indicated that the Malamute, the Siberian Husky, and the Alaskan husky share a close genetic relationship between each other and were related to Chukotka sled dogs from Siberia. They were separate from the two Inuit dogs, the Canadian Eskimo Dog and the Greenland Dog. In North America, the Malamute and the Siberian Husky both had maintained their Siberian lineage and had contributed significantly to the Alaskan husky, which showed evidence of crossing with European breeds that was consistent with this breed being created in post colonial North America.
Сыртқы келбеті
Американдық Кеннел Клубы (AKC) тұқым стандарты табиғи өлшемдер ауқымын сипаттайды, оның ішінде әйелдер үшін биіктігі болып тілеулі, ал еркектер үшін – болып тілеулі. Аляскалық маламуты екі қабатты түкке ие. Төменгі қабаты майлы және жұмсақ, қалыңдығы екі дюймға дейін жетеді. Тұқымның әртүрлі белгілері бар, оларға беттегі белгілер, жарқын жолақтар, мойынның арғы жағындағы дақтар, сондай-ақ жаға немесе жартылай жаға кіреді. Ақ түс көбінесе денесінің, аяқтарының, етегінің және бетінің белгілі бір бөліктерінде басым түс болып табылады. Түс нұсқаларына келетін болсақ, кейбір маламуттардың жиектері мен ақ бөліктерінде қара сұрдан қоңырға дейін өтетін түс болуы мүмкін, бұл Agouti генамен байланысты. Маламуттарда екі Agouti аллелі кездеседі, үшіншісі болуы да мүмкін: aw (Agouti үлгісі немесе қасқыр/жабайы үлгісі), at (Tan Point үлгісі немесе қара үлгісі) және awat (гетерозиготалық Agouti немесе қараңғы Agouti). Аляскалық маламутының көзі бадам пішіндес және қоңыр түстің түрлі реңктерінде болады, бірақ қараңғырақ көздерге басымдық беріледі. Таза тұқымды Аляскалық маламуттардың көзі көк болмайды. Маламуттың дене бітімі тығыз, күшті, мықты сүйектерімен және қарға арналған кең етегімен сипатталады. AKC тұқым стандартына сәйкес, маламуттың құйрығы жақсы түкпен жабылған және желбіреген қауырсын сияқты арқасына иілген. Бұралақ құйрықтар кейде кездеседі, бірақ AKC тұқым стандартында кемшілік деп есептеледі (бұралақ құйрық Акита тұқымында жиі кездеседі). Маламуттың қалың түкті құйрығы олардың қарда жылу сақтауына көмектеседі. Олар көбінесе құйрығын мұрыны мен бетіне ораған күйде көрінеді, бұл оларды қатты ауа-райынан, мысалы, қардан қорғайды. Олардың құлақтары әдетте тік, үшбұрышты, басына пропорционалды кішкентай және бас сүйегінің бүйіріне орналасқан. Мұрыны терең және кең, бас сүйегінен мұрынға қарай сәл тарылады. Мұрыны мен иегі қара, бірақ кейбір маламуттардың «қар мұрыны» бар, ол маусымға байланысты қараңғы немесе ашық болатын қызғылт түсті қара түс.
The American Kennel Club (AKC) breed standard describes a natural range of size, with a desired size of tall and for females, tall and for males. The Alaskan Malamute is double coated. The undercoat has an oily and woolly texture and can be as thick as two inches. There are a wide range of markings in the breed including face markings, blazes, a splash at the nape of the neck, and a collar or half collar. White is often the predominant color on the body, parts of the legs, feet, and part of the markings of the face. In terms of color variants, some Malamutes exhibit a dark grey to buff colored undertone around their trimmings and white areas, presenting with a color linked gene known as Agouti. Two agouti alleles, with the possibility of a third, appear to be found in Malamutes: aw (Agouti Pattern or Wolf/Wild Pattern), at (Tan Point Pattern or Black Pattern), and awat (Heterozygous Agouti or Dark Agouti). The eyes of the Alaskan Malamute are almond shaped and are varied shades of brown; however, the darker eye is preferred. Purebred Alaskan Malamutes will not have blue eyes. The physical build of the Malamute is compact and strong with substance, bone and snowshoe feet. According to the AKC breed standard, the Malamute's tail is well furred and is carried over the back like a waving plume. Corkscrew tails are occasionally seen but are faulted in the AKC breed standard (a corkscrew tail is commonly seen in the Akita). The Malamutes well furred tails aid in keeping them warm when they curl up in the snow. They are often seen wrapping the tail around their nose and face, which presumably helps protect them against harsh weather such as blowing snow. Their ears are generally upright, wedge shaped, small in proportion to the head and set to the side of the skull. The muzzle is deep and broad, tapering slightly from the skull to the nose. Nose and gums are black but some Malamutes have a snow nose, which is black with a pink undertone that can get darker or lighter, depending on the season.
Тендерлік
Аляскалық маламуттар әлі күнге дейін жеке саяхат, жүк тасымалдау немесе жеңіл заттарды жылжытуға көмектесу үшін саналы иттер ретінде қолданылады; кейбірлері, алайда, саналы жүк тасу, сондай-ақ скиджор, байкжор, картинг және каникрос сияқты ойын-сауықтар үшін пайдаланылады. Дегенмен, бүгінде көптеген маламуттарды үй жануарлары ретінде немесе салмақ тарту, иттермен жүгіру немесе жинақтау сияқты жарыстарда өнер көрсету үшін ұстайды. Маламуттар әдетте кішірек және жылдам тұқымдарға қарсы ұзақ қашықтыққа жүретін иттер жарыстарында баяу болады, сондықтан олардың жұмысқа пайдалылығы жүкті тасымалдаумен немесе жарысқа қажетті жылдамдықтан әлдеқайда төмен жылдамдықпен ұзақ қашықтыққа сапар шегумен шектеледі. Олар сондай-ақ ауыр заттарды қысқа қашықтыққа жылжытуға көмектеседі. Ересекті еркек аласқалық маламут дене бітіміне және жаттығуына байланысты белгілі бір салмақты тарта алады. Маламуттар, басқа солтүстік және шлейфті иттер сияқты, тегі мен өсіруіне байланысты жоғары олжалық инстинктке ие. Бұл олардың кейде кішірек жануарларды, соның ішінде басқа иттерді, қоян, сорға және мысықтарды қуалайтынын білдіреді. Жалпы алғанда, маламуттар адамдармен жақсы қарым-қатынаста болады және кішігірім үй жануарларына төзімділік танытуға үйретілуі мүмкін, бірақ кішігірім жануарлар мен кішкентай балаларға қатысты сақ болу керек. Маламуттар адамдарға өте жақын, бұл оларды отбасылық иттер үшін ерекше іздестірілетін етеді, бірақ олар көп қағар болмағандықтан, сенімді күзетші иттер емес. Маламуттар жиһаздың және кішігірім заттардың арасында оңай қозғалады, сондықтан олар үй иттері үшін өте қолайлы, егер олар ауада жеткілікті уақыт өткізіп, дене шынықтыру қажеттіліктерін қанағаттандырса. Аляскалық маламуттар сондай-ақ жануарлар терапиясы бағдарламаларына, мысалы, ауруханадағы науқастарды аралауға жиі қатысады, олардың жұмсақ мінезіне байланысты. Жалпы алғанда, көптеген тұқымдар сияқты, бұл иттер күшті үйірлік жануарлар. Оларға үйір басшысы қажет. Маламуттар әдетте тыныш иттер, сирек қағайды. Маламут дауыс қатқанда, ол "уу-уу" дыбысын шығарып "сөйлеп" тұрғандай көрінеді. Сибирь хаскиі сияқты шпиц тұқымдары әлдеқайда дауысты болады.
Alaskan Malamutes are still in use as sled dogs for personal travel, hauling freight, or helping move light objects; some, however, are used for the recreational pursuit of sledding, also known as mushing, as well as for skijoring, bikejoring, carting, and canicross. However, most Malamutes today are kept as family pets or as show or performance dogs in weight pulling, dog agility, or packing. Malamutes are generally slower in long distance dog sled racing against smaller and faster breeds, so their working usefulness is limited to freighting or traveling over long distances at a far slower rate than required for racing. They can also help move heavy objects over shorter distances. An adult male Alaskan Malamute can pull around of weight, depending on build and training. Malamutes, like other Northern and sled dog breeds, can have a high prey drive, due to their origins and breeding. This may mean that in some cases they will chase smaller animals, including other canines, as well as rabbits, squirrels, and cats. While Malamutes are, as a general rule, particularly amicable around people and can be taught to tolerate smaller pets, it is necessary to be mindful of them around smaller animals and small children. Malamutes are very fond of people, a trait that makes them particularly sought after family dogs, but unreliable watchdogs as they do not tend to bark. Malamutes are nimble around furniture and smaller items, making them ideal house dogs, provided they get plenty of time outdoors meeting their considerable exercise requirements. Alaskan Malamutes also often participate in animal therapy programs, like visiting patients in hospitals, due to their soft nature. In general like many other breeds, these dogs are strong pack animals. They need to have a pack leader. Malamutes are usually quiet dogs, seldom barking. When a Malamute does vocalize, it often appears to be "talking" by vocalizing a "woo woo" sound. A similar looking Spitz dog, the Siberian Husky, is much more vocal.
Денсаулық
Ұлыбританияда 2024 жылы жүргізілген зерттеуде, таза тұқымды иттердің орташа өмір сүру ұзақтығы 12,7 жыл, ал будандастырылған иттердің 12 жыл, ал Аляска маламуттарының 11,3 жыл екені анықталды. 2004 жылғы Ұлыбритания Кеннел клубының сауалнамасы (64 иттен құралған сынама негізінде) бойынша, Аляска маламуттарында ең көп кездесетін денсаулық проблемалары – бұлшық-қаңқа жүйесінің аурулары (жамбас дисплазиясы) және тұқым қуалайтын катаракта еді. Бұл тұқымда шығу тегі белгісіз қосымша денсаулық мәселелері де бар, оларға жас күшіктерде де, ересектерде де кездесетін құрысулар, эпилепсия, туа біткен жүрек ақаулары, бүйрек аурулары және тері аурулары жатады. Маламуттарда шынтақ дисплазиясы, тұқым қуалайтын полиневропатия, остеохондродисплазия, мишық гипоплазиясы, жүрек ақаулары және көз проблемалары (әсіресе катаракта және прогрессивті ретина атрофиясы) сияқты денсаулық мәселелері де кездеседі. Аляска маламуты сияқты арктикалық ит тұқымдарындағы өсіп келе жатқан мәселе – иттің диабеті, ол әдетте орта жаста (5-7 жас) басталады. Маламуттардағы тағы бір денсаулық мәселесі – мырыш тапшылығы. Бұл тұқым мырышты оңай сіңіре алмайды, сондықтан инфекциялар, тері және жүндік қабықша проблемалары пайда болуы мүмкін. Иттердегі ең көп таралған гормоналды мәселе – қалқанша безінің бұзылуы, ал маламуттарда гипотиреоз жиі кездеседі.
A 2024 study in the UK found an average life expectancy of 11.3 years compared to an average of 12.7 for purebreeds and 12 for crossbreeds. The most commonly reported health problems of Alaskan Malamutes, in the 2004 UK Kennel Club survey (based on a sample size of 64 dogs) were musculoskeletal (hip dysplasia), and hereditary cataracts. There are additional health issues in the breed, the origins of which are unknown, including seizure disorders, found in young puppies as well as adults, epilepsy, congenital heart problems, kidney problems and skin disorders. Other health issues in Malamutes include elbow dysplasia, inherited polyneuropathy, osteochondrodysplasia, cerebellar hypoplasia, heart defects, and eye problems (particularly cataract and progressive retinal atrophy). A growing problem among arctic dog breeds, including the Alaskan Malamute, is canine diabetes, with onset occurring typically in middle age (5 to 7 years). Another health issue with Malamutes is zinc deficiency. This breed cannot easily absorb zinc, and infections, skin, and coat problems can arise. Thyroid disorders are the most common hormonal issue in dogs, and hypothyroidism is common in Malamutes.
Тарих
Аляскалық маламут өзінің адамдармен бірге жұмыс істейтін, аң аулайтын және олармен бірге өмір сүретін пайдалы ит ретінде маңызды рөл атқарды. Бұл иттер өте жақсы аулау қабілеттерімен танымал болғандықтан, аю сияқты ірі жыртқыштарды аулауға қолданылды. Олар сондай-ақ иелеріне егермандарды табуға көмектесіп, оларға егерман тесіктерінің орнын хабарлаған. Маламут пен оның иелері арасындағы өзара тәуелділік олардың екеуінің де өркендеуіне жағдай жасап, Арктика аймағының қатал жағдайында гүлденуіне мүмкіндік берді. 1896 жылғы Клондайк алтын асыру кезінде маламут және басқа да шана иттері жаңадан келген кеншілер мен қоныс аударушылар үшін өте құнды болды және олар жиі импортталған тұқымдармен будандастырылды. Бұл тұқым 1935 жылы, негізінен Ева Б. Силидің күш-жігерінің арқасында ресми түрде танылды. Сол кезде көптеген иттердің тегі белгісіз болды. Таза тұқымды деп саналғандары көбейту үшін пайдаланылды, ал қалғандары іріктелді. Бірнеше жылдан кейін тіркеу жабылды. Екінші дүниежүзілік соғыстағы шығындар нәтижесінде тұқымның саны азайып, дерлік жойылып кетті. 1947 жылы тіркелген 30-ға жуық ит қалған деп есептелді, сондықтан тұқымдық кітап қайта ашылды. Роберт Дж. Золлер бұл тұқыммен айналысып, М'Лут және Хинман/Ирвин иттерін таңдалған Котзебу иттерімен біріктіріп, «Хаски Пак» желісін құрды. Қазіргі маламуттардың барлығы ертедегі тұқымдардан тараған және олардың ерекшеліктерінің әртүрлі комбинацияларын қамтиды. Сондықтан бүгін біз көріп отырған табиғи айырмашылықтар осыдан туындайды. — AKC 2010 жылы аляскалық маламут Аляска штатының ресми иті деп жарияланды. Фэрбенкс қаласындағы (Аляска) Латроп орта мектебі маламутты өздерінің ресми талисманы ретінде пайдаланады.
The Alaskan Malamute had a prominent role with their human companions as a utilitarian dog, working, hunting, and living alongside humans. The dogs were renowned for their excellent hunting abilities and were used to hunt large predators such as bears. They also aided their owners in finding seals by alerting them to seal blowholes. The interdependent relationship between the Malamute and their dogs fostered prosperity among both and enabled them to flourish in the inhospitable land above the Arctic Circle. For a brief period during the Klondike Gold Rush of 1896, the Malamute and other sled dogs became extremely valuable to recently landed prospectors and settlers and were frequently crossbred with imported breeds. poemquote|Breed recognition came in 1935, largely through the efforts of Mrs. Eva B. Seeley. At that time many dogs were of unknown ancestry. Those who appeared purebred were used for breeding, others weeded out. After a few years, the registry was closed. Losses from service in World War II all but eliminated the breed. In 1947 there were estimated to be only about 30 registered dogs left, so the studbook was reopened. Robert J. Zoller became involved in the breed and took this opportunity to combine M'’Loot and Hinman/Irwin dogs with selected Kotzebues to create what became the Husky Pak line. All modern Malamutes are descended from the early strains and show combinations of characteristics to a greater or lesser degree. Thus the natural differences we see today. — AKC In 2010, the Alaskan Malamute was named the official state dog of Alaska. Lathrop High School in Fairbanks, Alaska uses a Malamute as its official mascot.