Кіріспе
1125-1156 жылдар аралығында Грузия патшасы Димитрий I (1093-1156), Багратиони әулетінен шыққан, 1125-1156 жылдар аралығында Грузия патшасы (мепе) болды. Ол сонымен қатар ақын ретінде де танымал. Димитрий I Грузия патшалығын екі рет биледі, алғаш 1125-1154 жылдары, екінші рет 1155 жылы, 1156 жылы қайтыс болғанға дейін. Димитрий I әкесінен қалған мұраны қорғау үшін қажырлы күш сарп етті, Грузияның шекараларын сақтап, оның аумағын кеңейтуге тырысты. Димитрий патшаның тұсында Херети, Сомхити, Ташири, Джавахети, Артаани және Тао сияқты көптеген аймақтар халқымен қайта толықты. Ол православие шіркеуінде қасиетті кісі саналады және оның мерекесі Шығыс православиелік литургиялық күнтізбесі бойынша 23 мамырда тойланады.
Demetrius I ( 1093 – 1156), from the Bagrationi dynasty, was King (mepe) of Georgia from 1125 to 1156. He is also known as a poet. He was King of Georgian kingdom two times, first in 1125 to 1154 and second in 1155 before his death in 1156. Demetrius I struggled tirelessly to protect the inheritance he had received from his father he guarded Georgia’s borders and fought to enlarge its frontiers. Many regions, including Hereti, Somkhiti, Tashiri, Javakheti, Artaani and Tao were repopulated during King Demetrius' reign. He is regarded as a saint in the Orthodox Church and his feast day is celebrated on May 23 on the Eastern Orthodox liturgical calendar.
Ерте өмір
Димитрий Дәуіт Салыстырушының бірінші әйелі Русуданнан туған тұңғыш ұлы болды. Ол Кутаисиде өсті. Дәуіт IV өз ұлын Грузияның бірге билеушісі деп жариялап, жеке қолымен тәж кигізді. Ол өзінің ұлы Димитрийдің даналығы, тазалығы, батылдығы және келбеті арқасында Грузияны өзі билегеннен де жақсы билейтінін мәлімдеді. 1117 жылы Дәуіт оны Ширванға соғысқа жіберді, ал жас қолбасшы шайқастағы шеберлігімен елді таң қалдырды. Димитрий Каладзор бекінісін (кейін Альберд, қазір Агдаш) жаулап алып, көптеген тұтқынмен және мол байлықпен үйіне қайтты.
Билік
1125 жылы ол Селжуктарды Тбилисиге келетін оңтүстік жолдың бірін бақылаған Дманиси бекінісінен қууға мәжбүр болды. 1125 жылы Димитрийдің күйеу баласы Манучир Ширванның батысын қайта басып алды. 1126 жылы Ширванның мұсылман халқы Селжуктардың қолдауымен көтеріліс жасады. 1129-30 жылдары Димитрий өз қарындасының көмегімен келісімге келді, Ширван қайтадан екіге бөлінді, христиандық бөлігі Грузияға қосылды, ал шекарасы Тетрицкали өзені болды. Манучир шығыс Ширванның әмірі болып тағайындалды және Грузияның тәуелділігін мойындады. 1130 жылы Армен шахының билеушісі грузиндерді солтүстік және орталық Армениядан ығыстыруға тырысты. Димитрий Аниді шаддадидтерге бағындыру шартымен беруге келісті. Олар Ани соборы христиандық орын болып қалуы керек екенін және Грузия христиандарды қорғау үшін араласа алатынын келісті. Бірақ бұл жағдай екі он жылға созылды. 1130 жылы Димитрийдің араласы Вахтанг патшаға қарсы көтеріліс жасады. Оған үлкен феодал Иван Абулетидзе қолдау көрсетті, Димитрийді тақтан түсіруге тырысты, бірақ патша заговоршыларды ұстап, жазалады, ал Вахтанг тұтқынға алынып, соқырланды және түрмеге тасталды, ол көп ұзамай қайтыс болды. 1139 жылы Димитрий Аррандағы Ганжа қаласына шабуыл жасады. Жеңілген қаланың темір қақпасын Грузияға әкеліп, Кутаисидегі Гелати монастырына сыйлады. Осы сәнді жеңіске қарамастан, Димитрий Ганжаны бірнеше жыл ғана сақтап қалды. Жауап ретінде елдигузидтер сұлтаны Ганжаға бірнеше рет шабуыл жасады, ал 1143 жылы қала қайтадан сұлтанның қолына көшті. Мхитар Гош айтуынша, Димитрий соңында Ганжаны басып алды, бірақ ол қызын сұлтанға үйлендіргенде, қаланы оған қалыңмал ретінде сыйлады, ал сұлтан оны басқару үшін өзінің әмірін тағайындады. Фадлдың ізбасары Факр әл-Дин Шаддад, Анидің шаддадид әмірі Салтуктың қызының қолын сұрады, бірақ Салтук одан бас тартты. Бұл Шаддадтың Салтұққа деген терең жеккөрушілігін тудырды. 1154 жылы ол Димитриймен құпия одақ құрып, соғыс жоспарын жасады. Грузия әскері тыңсызда күтіп тұрғанда, ол Эрзерум билеушісі Салтукидтерге салық төлеп, олардың өзін вассал ретінде қабылдауын өтінді. 1153-1154 жылдары әмір Салтук II Аниге жорық жасады, бірақ Шаддад Димитрийге бұл туралы хабарлады. Димитрий Аниге аттанды, әмірді жеңіп, тұтқынға алды. Көрші мұсылман билеушілерінің өтініші бойынша Салтұқтың күйеу балалары 100 000 динар төлеп, оны босатып алды, ал Салтук грузиндерге қарсы соғыспауға ант берді. 1154 жылы Димитрий өзінің соңғы қызын, есімі белгісіз, Киевтің Изиаслав II-ге үйлендірді. Ізиаслав көп ұзамай қайтыс болды, Грузия патшалығы мен Киев Русі арасында саяси одақ құрылмады. 1140 жылдары грузин ақсүйектері Димитрий үлкен ұлы Давидті кіші Жорждің пайдасына мұрадан айырғанын байқағанда мүмкіндік сезінді. Димитрийдің інісі Вахтангты қолдағандар енді Димитрийдің ханзада Давидті мұрагерлік құқығынан айыруына қарсы шықты. 1150 жылы жасалған төңкеріс әрекеті сәтсіз аяқталды, бірақ 1155 жылы Давидтің әкесіне қарсы жасаған төңкерісі сәтті аяқталды, Димитрий монастырға қуылды және монах болды, Дамиан (Дамиан) деген монахтық есімді алды, ал оның бүлікші ұлы Давид V ретінде таққа отырды. Бірақ Давид V патша болғаннан кейін алты айдан соң кенеттен қайтыс болды. Вардан Аревельци айтуынша, Давидты Сумбат I және Иван II Орбели улаған, ал Орбелилер ханзада Жоржбен немесе Димитриймен немесе екеуі де оларды Әмірпасалар етіп тағайындауға келісім жасаған. Давид V қайтыс болғаннан кейін, заң бойынша, оның кішкентай ұлы, ханзада Демна таққа мұрагер болуы керек еді. Бірақ Димитрий таққа қайта оралды және кіші ұлы Жоржді бірге билеуші етіп тағайындады, ал өзі Давид Гарежа монастырына кетті. Басқалар Димитрий де қайтыс болды деп, Жорж таққа заңсыз түрде отырды деп айтады. 1156 жылы қайтыс болып, Гелати монастырында жерленді.
However, Davit V died suddenly six months after becoming king. According to Vardan Areveltsi, David was poisoned by Sumbat I and Ivane II Orbeli, who Orbelis with Prince George, or Demetrius, or both had made an agreement that would appoint them as Amirspasalars. According to precedence and law, after David V's death, his young son, Prince Demna should have inherited the throne. But Demetrius was restored to the throne, and he crowned his younger son, George, as co ruler and retired to David Gareja monastery. Others allege that Demetrius had also died, and that George then seized the throne illicitly. He died in 1156 and was buried at Gelati Monastery.
Өлеңдер
I Деметрий патша негізінен діни тақырыптарда бірнеше өлең жазған. «Шен Хар Венахи» (, ) – Құдай ана Марияға арналған мадақ, оның ең белгілі туындысы.