1712 жылы Австралия жағасындағы голланд кемесінің қазасы

Кіріспе

1712 жылы Австралия жағасында голланд сауда кемесі қаза тапты.

Зюйтдорп, сондай-ақ Зюиддорп (Нидерландыдағы Зеландияның оңтүстігінде, Бельгия шекарасына жақын орналасқан Зюиддорп ауылының атымен "Оңтүстік ауыл" деген мағына береді) – 18 ғасырдағы Голландия Шығыс Үнді компаниясының (Vereenigde Oost Indische Compagnie, көбінесе VOC деп қысқартылатын) сауда кемесі болды. 1711 жылдың 1 тамызында Зюйтдорп Нидерландтан Батавия сауда портына (қазіргі Джакарта, Индонезия) жаңа соғылған күміс монеталармен аттанды. Көптеген сауда кемелері Брауэр маршрутымен жүріп, Үнді мұхиты арқылы Австралияның батыс жағалауына (сол кезде Жаңа Голландия деп аталған) күшті "Қырық желдерді" пайдаланып жетіп, содан кейін Батавияға қарай бұрылатын. Зюйтдорп мақсатына жетпеді және одан кейін хабар алынбады. VOC кеменің қайда қаза тапқанын немесе қарақшылардың қолына түскенін білмегендіктен, іздеу жұмыстары жүргізілмеді. Бұрын да басқа жоғалған кемелерді іздеуге тырысқан, бірақ тіпті апат орны шамамен белгілі болған жағдайда да сәтсіз аяқталған қымбат әрекеттер болған. 20 ғасырдың ортасында Зюйтдорптың апат орны Батыс Австралияның шалқары жағалауында, Калбарри мен Шарк шығанағы арасында, Мурчисон өзенінен солтүстікке қарай анықталды. Бұл жағалау бөлігі, кейін Зюйтдорп жартастары деп аталды, жергілікті халықтың иелігінде болды және 19 ғасырдың соңында қой шаруашылықтары құрылғанға дейін соңғы жабайы аймақтардың бірі болды. Кеме апатынан аман қалғандардың Калбарри мен Шарк шығанағы арасындағы жергілікті аборигендермен сауда жасап немесе оларға үйленген болуы мүмкін деген болжам бар. 1834 жылы жағалауда белгісіз кеме апаты болды деген хабар тарады, сол кезде аборигендер Перт маңындағы фермерге кеме апаты туралы айтқан. Колонистер бұл жақында болған оқиға деп ойлап, құтқару топтарын жіберді, бірақ апат орнын немесе аман қалғандарды таба алмады. 1927 жылы жергілікті еуропалық отбасылар тобы (Ада мен Эрнест Дрейдж, Том мен Лурлин Пеппер және Чарли Маллард) Мурчисон үйі мен Тамала станциясының шекарасына жақын жердегі жартастан қираған кеменің қалдықтарын көрді. Тамала станциясының бас малшысы Том Пеппер осы оқиға туралы билік органдарына хабарлады, ал олар алғаш рет 1941 жылы апат орнына барды. 1954 жылы Пеппер Филипп Плейфордқа апат орнына бару жолын көрсетті. Плейфорд қалдықтардың Зюйтдорпке тиесілі екенін анықтады.

Zuytdorp, also Zuiddorp (meaning "South Village", after Zuiddorpe, an extant village in the south of Zeeland in the Netherlands, near the Belgian border) was an 18th century trading ship of the Dutch East India Company (Vereenigde Oost Indische Compagnie, commonly abbreviated VOC). On 1 August 1711, Zuytdorp was dispatched from the Netherlands to the trading port of Batavia (now Jakarta, Indonesia) bearing a load of freshly minted silver coins. Many trading ships travelled the Brouwer Route, using the strong Roaring Forties winds to carry them across the Indian Ocean to within sight of the west coast of Australia (then called New Holland), whence they would turn north towards Batavia. Zuytdorp never arrived at its destination and was never heard from again. No search was undertaken, presumably because the VOC did not know whether or where the ship wrecked or if it was taken by pirates. Previous expensive attempts were made to search for other missing ships, but these failed even when an approximate wreck location was known. In the mid 20th century, Zuytdorps wreck site was identified on a remote part of the Western Australian coast between Kalbarri and Shark Bay, approximately north of the Murchison River. This section of coastline, subsequently named the Zuytdorp Cliffs, was the preserve of Indigenous inhabitants and had been one of the last wildernesses until sheep stations were established there in the late 19th century. It has been speculated that survivors of the wreck may have traded with or intermarried with local Aboriginal communities between Kalbarri and Shark Bay. There was news of an unidentified shipwreck on the shore in 1834 when Aboriginal people told a farmer near Perth about a wreck – the colonists presumed it was a recent wreck and sent rescue parties who failed to find the wreck or any survivors. In 1927, wreckage was seen by an Indigenous European family group (Ada and Ernest Drage, Tom and Lurleen Pepper and Charlie Mallard) from a clifftop near the border of Murchison house and Tamala Stations. Tamala Station head stockman Tom Pepper reported the find to the authorities, with their first visit to the site occurring in 1941. In 1954 Pepper gave Phillip Playford directions to the wreckage. Playford identified the relics as from Zuytdorp.

Батыс Австралия мұражайының жұмысы

Батыс Австралия мұражайының жүргізген зерттеулері бастапқыда күміс кендерін іздеуге бағытталған еді. 1981 жылы құтқару жұмыстары тоқтатылғаннан кейін, осы орынды күзету үшін күзетші тағайындалды. 1986 жылы Майк Маккарти (музейдің бас сүңгіші Джефф Кимптонмен бірге) бастаған жұмыстар қайта жаңғыртылды. Ұзақ өтпей, бағдарлама көп салалы кезеңге көшті. Филипп Плейфорд құтқару жұмысына қосылды, сондай-ақ Кейт Морс, Фиона Уивер және Том Пеппер кіші сынды тарих алдындағы зерттеушілер, Фиона Уивер және Том Пеппер кіші сынды құрлықтағы тарихи археологтар, геодезистер, Жер басқармасы департаменті және суретшілер де қатысты. Пеппер, Драдж, Блад, Маллард және басқа да апатқа қатысқан жергілікті отбасылардың туыстарынан ауызша тарихтар жазылды. Бұл жаңа кезеңде еуропалықтар мен жергілікті халықтың өзара әрекеттесу мүмкіндіктеріне және апаттан аман қалғандардың кемеден қашықтауына ерекше назар аударылды. Филипп Плейфордтың «Күміс кілем: Зюитдорптың апаты» атты кітабы музейдің зерттеулерінің бір бөлігі ретінде жарық көрді. Кітап марапатталды және қайта басылымдары шықты. Тарихшы Билл Банбери «Уақыт тұтқынында: Австралия тарихы туралы әңгімелер» кітабындағы «Жоғалған кеме – жоғалған адамдар: Зюитдорп тарихы» деген тарауында апат пен оның салдарына шолу жасады. Фримантл және Джералдтон мұражайлары апатқа арналған көрмелер, веб-сайттар мен есептер ұсынды. Сондай-ақ, Калбарри мұралық орталығы үшін көрме дайындалды. Логистикалық қиындықтар мен денсаулық және қауіпсіздік саласындағы заңнаманың қабылдануына байланысты 2002 жылы Зюитдорптың су астындағы бағдарламасы тоқтатылды, бірақ құрлықтағы және зертханадағы жұмыстар әлі де жалғастырылуда. Осы орынға жақын жартаста бұрын көрінген «Зюитдорп 1711» деген жазудың нақтылығына қызығушылық танылды. Филипп Плейфордтың 1954/5 жылдардағы алғашқы сапарларынан кейін, сол аймақтың суреттерінде мұндай жазу болмағандықтан, бұл жазу заманауи артефакт деп есептеледі. Толық ақпарат мұражайдың есептері мен Zuytdorp веб-сайтында қолжетімді. Эрни Динго Том Пеппер кішінің және оның ата-анасы Том Аға мен Лурли Пеппер туралы көбірек білу үшін осы орынға сапар шекті. Бұл зерттеу 2018 жылғы «Сіз өзіңізді кім деп ойлайсыз?» бағдарламасында көрсетілді. Осы орын 1976 жылғы Тарихи кеме апаттары заңына сәйкес шектеулі аймақтардың бірі болып табылады және сапар жасау үшін рұқсат қажет, сонымен қатар осы орынға үнемі бақылау жүргізіледі.

Investigations by the Western Australian Museum initially concentrated on recovering the silver deposits. When salvage work ceased in 1981, a watch keeper was appointed to guard the site. Work recommenced in 1986 led by Mike McCarthy (with the museum's chief diver Geoff Kimpton). Soon after the program entered a multi disciplinary phase. Phillip Playford joined the salvage work, as did pre historians including Kate Morse, terrestrial historical archaeologists including Fiona Weaver and Tom Pepper Jr., surveyors, the Department of Land Administration, and artists. Oral histories were recorded with station identities, including relatives of the Pepper, Drage, Blood, Mallard and other Indigenous families involved with the wreck. Foremost in this new phase was the attention paid to the possibilities of European Indigenous interaction and the movement of survivors away from the wreck. Phillip Playford's book, Carpet of Silver: The Wreck of the Zuytdorp was produced as part of the museum's research. The book won awards with reprint editions. Historian Bill Bunbury reviewed the wreck and consequences in the chapter A Lost Ship – Lost People: The Zuytdorp Story in the book Caught in Time: Talking Australia History. The museums in both Fremantle and at Geraldton presented exhibitions on the wreck, a website, and reports. An exhibition was also produced for the Kalbarri heritage centre. Due to the logistical difficulties and the advent of Health and Safety legislation, the Zuytdorp in water program ceased in 2002, though work on land and in the laboratory remains active. There was renewed interest in the authenticity of an inscription reading "Zuytdorp 1711" that was once visible on a rock face adjacent to the reef platform at the site. Post dating Phillip Playford's first visits in 1954/5, when photographs of the same area show no inscription, the inscription is considered a modern artefact. Details appear on Museum's reports series and Zuytdorp website. Ernie Dingo visited the site to learn more about the estranged father Tom Pepper Jr and his grandparents Tom Snr and Lurlie Pepper. This investigation appeared in a 2018 edition of Who Do You Think You Are. The site, one of the few restricted zones under the Commonwealth Historic Shipwrecks Act 1976, requires a permit to visit and remains under regular surveillance.

Голландиялық аборигендердің аралас некелер теориясы

1988 жылы Маллард отбасына үйленген американдық әйел Филипп Плейфордқа хабарласып, күйеуінің бірнеше жыл бұрын варигейт порфирия деп аталатын аурудан қайтыс болғанын айтты. Плейфорд бұл аурудың генетикалық байланысы бар екенін және бастапқыда тек африкалықтарға ғана тән екенін анықтады. Сонымен қатар, Оңтүстік Африкадағы аурудың барлық жағдайлары 1688 жылы Ізгі үміт мүйісінде үйленген Геррит Янс пен Ариаанти Джейкобсқа дейін жетеді екен. Зюйтдорп 1712 жылдың наурыз айында мысқа келді, онда 100-ден астам жаңа экипаж мүшесі келді. Осы уақытта Янсздың ұлдарының бірі кемеге мініп, ауруды Австралияның аборигендеріне әкелуі мүмкін еді. 2002 жылы Батыс Австралияның Недландс қаласындағы Королева Елизавета II медициналық орталығында және Оңтүстік Африканың Стелленбош университетінде кеме апатына ұшыраған теңізшілер аборигендерге варигейт порфирия мутациясын әкелген деген гипотезаны зерттеу үшін ДНК-зерттеу жүргізілді. Зерттеу нәтижесінде мутациялар кеме апатына ұшыраған теңізшілерден мұрагерлікпен берілмегені анықталды. VOC кеме апатынан аман қалғандарда аборигендер арасында ұқсас еуропалық генетикалық аурулардың (мысалы, Эллис-Ван Кревельд синдромы) болуы да күмәнді. VOC апаттары арқылы голланд-үндістер байланысы 19 ғасырдың ортасы мен соңында Батыс Австралиядағы инжур алаңында жүздеген су астына түсушілерді импорттауға байланысты азырақ ықтимал. Австралияның солтүстігіндегі аралдардан келген, көбінесе Батавия порты арқылы келген, «малайлар» деп дұрыс емес аталатын бұл мерзімі өткен жұмысшылардың арасында 12-14 жастағы 140 малай ұлдары бар бір кеме келді. Олар Батавияда кемеге мінген, онда 1600 жылдан бері VOC қызметкерлері жергілікті халыққа ауруларды (генетикалық ауруларды қоса) әкелген. Сонымен қатар, көптеген малай инжуршілері жағалауда қалды және кейбіреулері Акула шығанағындағы аборигендермен үйленді. Сондықтан аборигендер мен голландтар арасындағы генетикалық байланысты осы көздерге де табуға болады. Зюйтдорптан аман қалғандар немесе Батавиядан келген бүлікшілермен аборигендердің байланысы Уалга Рок кемесінің суретіне шабыттанды деген сенім кең таралған. Алайда, жаңа дәлелдер суреттің бу кемесі, мүмкін Ксанто екенін көрсетеді, сондықтан бұл теория күмәнді.

In 1988, an American woman who had married into the Mallard family contacted Phillip Playford and described how her husband had died some years before from a disease called variegate porphyria. Playford found that the disease was genetically linked and initially confined to Afrikaners and that all cases of the disease in South Africa were traceable to Gerrit Jansz and Ariaantjie Jacobs, who had married in Cape of Good Hope in 1688. Zuytdorp arrived at the Cape in March 1712, where it took on more than 100 new crew. One of the Jansz' sons could have boarded the ship at this time and thus become the carrier of the disease into the Australian Aboriginal population. In 2002 a DNA investigation into the hypothesis that a variegate porphyria mutation was introduced into the Aboriginal population by shipwrecked sailors was undertaken at the Queen Elizabeth II Medical Centre in Nedlands, Western Australia, and the Stellenbosch University in South Africa. The research concluded the mutations were not inherited from shipwrecked sailors. The presence of similar European genetic maladies in the Aboriginal population (such as Ellis–Van Creveld syndrome) as from VOC shipwreck survivors is also doubtful. Dutch–Indigenous links via the VOC wrecks are less plausible because of the importation of hundreds of divers for use in the Western Australian pearling field in the mid to late 19th century. Incorrectly called Malays, these indentured labourers came from the islands north of Australia, many via the port of Batavia. One vessel, the for example, brought 140 Malay boys aged 12–14 for use in the pearling field. They boarded at Batavia where diseases (including genetic diseases) had been introduced by VOC personnel into the local population since 1600. In addition, many Malay pearlers remained on the coast and some intermarried with Aboriginal people at Shark Bay. Therefore, it is equally possible that genetic links between Aboriginal Australians and the Dutch can be traced to those sources. The possibility Aboriginal groups joined survivors from Zuytdorp or mutineers from Batavia inspired the Walga Rock ship painting was a popular belief. This theory has been challenged as new evidence points to the image being a steamship, possibly Xantho.