Кіріспе

1955–59 жылдар аралығындағы Сатьяжит Райдың үнді фильмдер сериясы

«Апу трилогиясы» – Сатьяжит Райдың режиссерлік еткен үш үнді бенгал тіліндегі драма фильмінен тұрады: «Патер Панчали» (1955), «Апаражито» (1956) және «Апу әлемі» (1959). Фильмдерге түпнұсқа музыканы Рави Шанкар жазған. Фильмдер Бибутибушан Бандопадхяйдың екі бенгал романының негізінде түсірілген: «Патер Панчали» (1929) және «Апаражито» (1932). Үш фильм көптеген ұлттық және халықаралық сыйлықтарды жеңіп алды, оның ішінде үш Ұлттық кино сыйлығы және Канн, Берлин және Венеция кинофестивальдерінен жеті сыйлық. Фильмдер өте шағын бюджетпен түсірілді («Патер Панчалидің» бюджеті шамамен 150 000 долларды құрады (1955 жылы 45 300–45 300 доллар, бұл соңғы жылдары шамамен <есептелген сомаға> тең).

Өндіріс

1950 жылы Рей 1928 жылы Бибутибхусан Бандопадхяй жарық көрген бенгал әдебиетінің классикалық "Патхер Панчали" романы өзінің алғашқы фильмінің тақырыбы болады деп шешті. Бұл жартылай автобиографиялық роман Бенгалиядағы ауылдың кішкентай баласы Апудың өскенін баяндайды. Ол Жан Ренуармен "Өзен" (1951) фильмінің түсірілімінде кездескеннен кейін және Лондонда болған кезде итальяндық неореалистік "Велосипед ұрылары" (1948) фильмін көргеннен кейін фильмді жалғастырды. Еуропа киносы мен бенгал әдебиетінің ықпалынан басқа, Рейдің үнді театрлық дәстүріне, әсіресе классикалық санскрит драмасының раса теориясына деген алғысы бар. Расаның күрделі ілімі кейіпкерлердің ғана емес, сонымен қатар көрерменге белгілі бір көркемдік жолмен жеткізілген сезімдерге негізделген. Раса бейнелерінің екі жақтылығы Апу трилогиясында көрінеді. Рей тәжірибесіз команданы жинады, бірақ оның операторы Субрата Митра мен арт-директоры Банси Чандрагупта үлкен танымалдылыққа ие болды. Орындаушылар құрамында көбінесе әуесқой суретшілер болды. Суретке түсіру 1952 жылдың соңында Рейдің жеке жинақтауынан басталды. Ол алғашқы кадрлар түсірілгеннен кейін жобаны қолдау үшін қаражат табады деп үміттенген, бірақ мұндай қаражат болмады. "Патхер Панчали" үш жыл бойы түсірілді, өйткені түсірілім тек кейде ғана мүмкін болды, өйткені Рей немесе продюсер Анил Чоудхури қосымша ақшаны ұйымдастыра алды. Ренуардың жігерінен гөрі, Рей "Патша болатын адам" үшін орындарды іздеп жүрген Үндістандағы Джон Хьюстонға бір сызықты көрсеткенде, одан да үлкен көмек болды. Бұл Апу мен оның әпкесі ауылды аралап келе жатқан пойыз туралы тамаша көрініс. Бұл Рейдің кішкентай бюджетіне байланысты түсірген жалғыз сериясы болды. Хьюстон Нью-Йорктегі заманауи өнер мұражайында Рейді Монро Уилерге мақтап, үлкен талант көкжиекте екенін айтты. Үндістанда фильмге деген реакция қызу болды; The Times of India газетінде "бұл фильмді басқа үнді киноларымен салыстыру абсурд" деп жазылды. "Патхер Панчали" - бұл таза кино. Ұлыбританияда Линдсей Андерсон фильмге жарқын рецензия жазды. Ол кездегі "Нью-Йорк Таймс" газетінің ең ықпалды сыншысы Босли Кроутер фильмге аралас пікір жазды, оның дистрибьюторы Эд Харрисон фильмді АҚШ-та шығарған кезде өлтіреді деп ойлады, бірақ ол ерекше ұзақ уақытқа ұласты. Рейдің халықаралық мансабы келесі "Апаражито" фильмінің табысынан кейін басталды. Кейбір сыншылар, атап айтқанда, Мриналь Сен және Ритвик Гатак, оны алғашқы фильмнен де жоғары бағалайды. Рей Апаражитоны жасаған кезде трилогия туралы ойламаған еді, және бұл идея туралы Венецияда сұралғаннан кейін ғана оған келді. "Апу әлемі" (Apur Sansar) атты соңғы инсталляция 1959 жылы жасалды. Бірқатар сыншылар бұл трилогияның ең жоғары жетістігі деп санайды (Робин Вуд, Апарна Сен). Рей өзінің сүйікті актерлері - Сумитра Чаттерджи мен Шармила Тагорды таныстырды. Фильмде Апуның жакырлықта өмір сүріп жатқан Калькуттадағы үйінде өмір сүріп жатқаны көрінеді. Ол Апарнамен ерекше некеге түседі, олардың өмірінің көріністері "ерлі-зайыпты өмірін классикалық киноның оң бейнелеуінің бірі" болып табылады, бірақ трагедия орын алады. Апур Сансарды бенгал сыншысы қатты сынға алғаннан кейін, Рей оны қорғау үшін мақала жазды – бұл Рейдің кинокарьерасындағы сирек кездесетін оқиға (басқа бір маңызды оқиға - Рейдің жеке сүйіктісі "Шарулата" фильмі). Оның табысы оның жеке өміріне көп әсер етпеді. Рей жалға алынған үйде анасы, ағасы және басқа да туыстарымен бірге өмір сүруді жалға алды.