Кіріспе
Бенгалиялық көркем детектив, үнді кинорежиссері Сатьяжит Рэй (1921–1992) жасаған кейіпкер. Фелуда, немесе Продош Чандра Митра [Миттер] – үнді режиссері және жазушысы Сатьяжит Рэй құраған көркем детектив, жеке тергеуші. Фелуда Батыс Бенгалиядағы Калькутта қаласының Баллигунге ауданындағы Раджани Сен көшесі, 21-үй мекенжайында тұрады. Фелуда алғаш рет 1965 жылы Рэй мен Субхас Мухопадхяйдың редакторлығымен шығатын «Сандеш» атты бенгал балалар журналында пайда болды. Оның алғашқы оқиғасы – «Фелудар Гоендагири». Фелуда – барлық уақыттағы ең әсерлі бенгал тіліндегі кейіпкерлердің бірі. Фелудаға көбінесе оның көмекшісі, туысы Тапеш Ранджан Миттер (Фелуда оны «Топше» деп шақырады) ілесіп жүреді, ол оқиғаларды баяндаушы рөлінде болады. Алтыншы оқиғасы – «Сонар Келла» (Алтын қамал) – да оларға танымал триллер жазушысы Жатай (Лалмохон Гангули) қосылады. Фелуда кейде киноға түсірілді, кейіпкерді Сумитра Чаттерджи, Сабясачи Чакрабарти, Ахмед Рубель, Шаши Капур, Абир Чаттерджи, Парамбрата Чаттерджи, Тота Рой Чоудхури және Индранил Сенгупта сомдады. Сатьяжит Рэй екі «Фелуда» фильмін түсірді: «Сонар Келла» (1974) және «Жой Баба Фелунатх» (1978). Сандип Рей 1996 жылы «Бакшо Рахасья» фильмінен бастап «Фелуда» оқиғалары бойынша жаңа «Фелуда» фильмдер сериясын (түпнұсқа серияның жалғасы) түсірді. Бұл серияда ол кейіпкерге арналған он телефильм және алты театрлық фильм түсірді. Сандип Рей сондай-ақ «Бадшахи Анги» (2014) атты жеке «Фелуда» фильмін түсірді, ол Абир Чаттерджинің қатысуымен қайта жаңарту сериясының алғашқы фильмі болуы тиіс еді, бірақ жобалар ақырында тоқтатылды және Сандип Рей Сабясачи Чакрабартидің қатысуымен өзінің түпнұсқа фильмдер сериясын қайта жаңғыртты.
Feluda, or Prodosh Chandra Mitra [Mitter], is a fictional detective, private investigator created by Indian director and writer Satyajit Ray. Feluda resides at 21 Rajani Sen Road, Ballygunge, Calcutta, West Bengal. Feluda first made his appearance in a Bengali children's magazine called Sandesh in 1965, under the editorialship of Ray and Subhas Mukhopadhyay. His first adventure was Feludar Goendagiri. Feluda is one of the most impactful Bengali characters of all time. Feluda is often accompanied by his cousin, who is also his assistant, Tapesh Ranjan Mitter (affectionately called Topshe by Feluda), who serves as the narrator of the stories. From the sixth story, Sonar Kella (The Golden Fortress), the duo are joined by a popular thriller writer Jatayu (Lalmohon Ganguli). Feluda has had been filmed at times, with the character been played by Soumitra Chatterjee, Sabyasachi Chakrabarty, Ahmed Rubel, Shashi Kapoor, Abir Chatterjee, Parambrata Chatterjee, Tota Roy Chowdhury and Indraneil Sengupta. Satyajit Ray directed two Feluda movies — Sonar Kella (1974) and Joi Baba Felunath (1978). Sandip Ray made a new Feluda film series (continuation of the original series) on Feluda's adventures which started from Baksho Rahashya (1996). In this series he made ten TV films and six theatrical films in Bengali on the character. Sandip Ray also made a stand alone Feluda film Badshahi Angti (2014) which was intended to be the first film of a reboot series featuring Abir Chatterjee, but the projects were ultimately shelved and Sandip Ray revived his original film series starring Sabyasachi Chakrabarty.
Шерлок Холмстан алған әсер
Сатьяжит Рей криминалистикалық әдебиетке қатты қызығушылық танытты және мектеп кезінде Шерлок Холмс туралы барлық туындыларын оқыды. Рей өзі де қылмыстық әңгімелер жаза бастағанда, Шерлок Холмс кейіпкері оның шығармаларына шабыттандырғаны заңды. Фелуда кейіпкері Шерлок Холмске, ал Тапеш/Топши кейіпкері доктор Уотсонға ұқсайды. Фелуданың әңгімелерінде ол Шерлок Холмске зор құрметпен қарастырады және оны бірнеше рет айтады. "Кайлаш Чоудхурир Патар" шығармасында ол Холмстің байқаулар негізінде маңызды қорытындылар жасауын жоғары бағалайды. "Лондон Фелудасында" Фелуда Бейкер-стрит көшесіне барғанда Холмсті барлық жеке детективтердің "ұстазы" (бенгал тілінде: гуру) деп ашық айтады.
Тұлға
Прадош Чандра Миттер, көбінесе Фелуда лақап атымен танымал, алғаш рет 1965 жылы Сатьяжит Рей жазған «Фелудар Гойендагири» («Дарджилингтегі қауіп») атты бенгал тіліндегі әңгімеде пайда болды. Әңгіме Рейдің әкесі Упендракишор Рей Чоудхури құрған және Рейдің өзі бас редакторлық еткен «Сандеш» балалар журналында жарияланды. «Фелуда» сериясында ол шамамен 27 жастағы (1938 жылы туған), бойы ұзын (шамамен 6 фут), денелі кейіпкер ретінде бейнеленген. Фелуда күшті денелі және жартылай жекпе-жек өнерінде шебер болғанына қарамастан, қылмыстарды шешу үшін физикалық күш немесе қару қолданудың орнына, көбінесе өте зор талдау қабілеті мен байқағыштығына (әзілде «Мажажастра» немесе ми қаруы деп аталады) сенеді. Ол істерді таңдап алады және зихи еңбек талап ететін қылмыстарды артық көреді. Оның .32 калибрлі Colt револьвері бар, бірақ бұл қару сирек және көбінесе зорлықсыз мақсаттарда қолданылады. Дегенмен, Фелуда әңгімелеріне негізделген 2000 жылдардың басындағы фильмдерде әдебиетке тән емес зорлық көріністері жиі кездеседі, онда Фелуда жартылай жекпе-жек өнеріндегі шеберлігін көрсетеді. Маскировка жасау шебері Фелуда қолдарымен жұмыс істеуде де шебер және осы дағдыларын көптеген қылмыстарды шешу үшін пайдаланады. Фелуда құпияны ашқаннан кейін кінәліні өз қылмысын мойындауға көндіру үшін жиналыс өткізеді.
Жеке өмір
Жеке өмірінде Фелуда – 9 жасында жетім қалған, әкесінің кіші інісі (Тапеш/Топшаның әкесі) тәрбиелеген қарапайым бенгал жасы. Оның әкесі, марқұм Джойкришна Митра, Дакадағы колледжде математика және санскрит пәндерін оқытқан. "Royal Bengal Rahasya" әңгімесінде айтылғандай, Фелуданың әулеттік үйі Даканың Бикрампур аймағындағы (қазіргі Муншиганж ауданы) Сонадиги ауылында орналасқан. Оның үлкен ағасы Майменсингте землевладение иелігінің басқарушысы және аңшы болған. 1947 жылғы Үндістанның бөлінісінен кейін, оның отбасы Дакадан Калькуттаға көшіп, Тара жолындағы жалға алынған үйге қоныстанды. Кейін олар Раджани Сен жолындағы 21-үйге көшіп барды. Фелуда детективтік мансабына дейін банкте жұмыс істеген. Ол өзінің туған інісі Тапештің жақын тыңдаушысы. Ол өз сөздерімен кінәліні қылмысын мойындауға көндіру үшін шеберлікпен пайдаланады. Фелуда ерте тұрады және көбінесе күнін жаттығулар мен йогамен бастайды. Денсаулыққа қарайтын өмір салтынан айырмашылығы, ол түскі астан кейін темекі шегуді және бетел жапырағын шайнауды ұнатады. Оның сүйікті темекісі – "Charminar". Ол дәмді тағамдарды, танымал музыканы, киноларды және кітаптарды жақсы көреді. Ол Шерлок Холмске және "Тинторетор Джишу" фильмінде айтылғандай, Брюс Лиге де жоғары баға береді. Шерлок Холмс сияқты, ол көп оқиды (Рейдің өзінің оқу әдетінен нәр алған), бұл оның зор білімін арттырады. Бұл білімі адамдармен қарым-қатынас жасағанда және құпияларды ашқанда жиі көмектеседі. Ол әрқашан бір жерге сапар бұрын сол жер туралы ақпарат жинап оқиды. Оның айтуынша, бұл кейде пайдалы болады. Ол Тинтиннің оқиғаларын жақсы көреді, әсіресе оның інісі Топша Тинтиннің жанкүйері. Фелуда туралы әңгімелер мен фильмдерде "The Adventures of Tintin" кітабына көп сілтемелер бар. Сонымен қатар, ол Бибутибушан Бандиопадхяй, Джим Корбет және Кеннет Андерсонның кітаптарын да жақсы көреді. Оның сүйікті кітабы – Бибутибушан Бандиопадхяйдың "Араньяк" кітабы. Ол "Аку-Аку, құдайлардың арбалары?" және "Др. Матрикстің нумерологиясы" сияқты ғылыми емес кітаптарды да жақсы көреді. Фелуда Лалмохан Гангулиге (Жатаюға) деген құрмет пен сүйіспеншілікпен қараса, оның ойдан туған кейіпкері Пракхар Рудра Фелудаға ұнайды. Фелуда өзінің інісіне қамқорлықпен қарап, оны қорғайды, бірақ Топшаның кемшіліктерін немесе әзілдерін тауып табудан да жалықпайды. Баяндаушы Топша ағасына зор құрметпен қараса және оның оқиғаларына қатысуды ұнатады. Фелуда ешқашан әйелдерге қызығушылық танытқан емес, әңгімелер мен фильмдерде әйел кейіпкерлер өте сирек кездеседі (Топшаның анасы сияқты екінші дәрежелі кейіпкерлерден басқа).