Кіріспе

1955 жылы түсірілген Сатьяжит Рэй фильмі

Сатьяжит Рэй (2 мамыр 1921 – 23 сәуір 1992) Signet Press баспасында графикалық дизайнер болып жұмыс істеген кезде 1944 жылы кітаптың қысқартылған басылымына иллюстрациялар жасады. Сол кезде Рэй кітаптың толық нұсқасын оқыды; Signet иесі Д. К. Гупта Рэйге қысқартылған нұсқасынан тамаша фильм жасауға болатынын айтты. Бұл идея Рэйге ұнады, және ол 1946-1947 жылдары фильм түсіруді ойлағанда, «оны ұлы кітапқа айналдырған» гуманизм, лиризм және шындыққа жақындығы сияқты ерекшеліктеріне байланысты «Патхер Панчали» туындысын таңдады. Автордың жесірі Рэйге роман негізінде фильм түсіруге рұқсат берді; келісім ауызша ғана болды, ешқандай қаржылық мәміле жасалмады. Бенгал тіліндегі «path» сөзі «жол» деген мағынаны білдіреді, ал «pather» сөзі «жолдың» деген мағынаны білдіреді. «Панчали» – Бенгалияда орындалатын халық әндерінің бір түрі, ол кейіннен «жатр» деп аталатын тағы бір халық өнерінің алға басушысы болды. Бенгал тіліндегі атаудың ағылшын тіліне аудармалары: «Кішкентай жолдың әні», «Жолға айтылған зар», «Жолдың әні» және «Ашық жолдың әні».

Сценарий

Патер Панчалидің сценарийі болған жоқ, ол Рейдің суреттері мен жазбаларынан жасалған. Рей 1950 жылы Лондонға және қайтып келе жатқан теңіз саяхатында жазбалардың алғашқы нұсқасын аяқтады. Басты түсірілімдер басталмас бұрын, ол егжей-тегжейлі және байланыстылықты қамтамасыз ететін раскадровка жасады. Көп жылдар өткен соң, ол осы суреттер мен жазбаларды Францияның кинотекасына сыйға берді. «Апур Панчали» (1994 жылғы «Менің Апумен өткен жылдарым: Әдемі естеліктер» бенгал тіліне аудармасы) кітабында Рей романның көптеген кейіпкерлерін қысқартқанын және оқиғаны кино үшін жақсырақ ету үшін кейбір эпизодтарын қайта құрастырғанын жазды. Өзгерістердің ішінде Индирдің өлімі де бар, ол романда ересектердің куәлігінде ауылдық киелі орында ерте орын алады, ал фильмде Апу мен Дурга оның денесін ашық жерде табады. Апу мен Дурганың пойызды көру үшін шабуылдауы романда жоқ, онда екі бала да пойызды көрмейді, бірақ оларға тырысады. Фильмде Дурганың қызбасы муссондық жаңбырға байланысты, ал романда түсіндірілмейді. Фильмнің соңы – отбасының ауылдан кетуі – романның соңы емес. Рей «Патер Панчали» романының маңызды және ұсақ эпизодтарының ретсіз тізбегінен қарапайым тақырыпты шығаруға тырысты, сонымен бірге В. Эндрю Робинсон сипаттаған «еркін серуендеу» әсерін сақтады. Рейдің сөзіне сүйенсек, «сценарий романның еркін ағысының кейбір ерекшеліктерін сақтауы керек еді, себебі оның өзінде шынайылық сезімін тудыратын белгі бар: кедей бенгалдық ауылдағы өмір осылай болады». Робинсонның пікірінше, Рейдің бейімделуі негізінен Апу мен оның отбасына бағытталған, ал Бандопадхьяйдың түпнұсқасында ауыл өмірі туралы көбірек мәліметтер келтірілген.

Кастинг

Кану Банерджи (Харихар рөлін ойнайды) – бенгал киносының белгілі әртісі. Каруна Банерджи (Сарбаджая) – Үнді халық театры қауымдастығының әуесқой актрисасы және Рейдің досының әйелі. Дурга рөліне кастингке қатысқан Ума Дасгуптаның бұрыннан театр тәжірибесі болған. Апу рөліне Рей газеттерде 5-7 жастағы ұлдарға жарнама берді. Кастингке келген кандидаттардың ешқайсысы Рейдің күтілгенін орындамады, бірақ оның әйелі көрші маңайда бір ұлды байқады, сол ұл – Субир Банерджи Апу рөліне бекітілді. Басты рөлдердегі үш және қосалқы рөлдердегі екі актердің тегі Банерджи еді, бірақ олар бір-бірімен туыс емес. Ең қиын рөлді табу – қарт Индир еді. Рей ақырында Калькуттаның қызыл шамдар ауданының бірінде тұратын зейнеткер актриса Чунибала Девиді таңдады. "Патхер Панчали" фильмінің түсіріліміне Борал ауылының тұрғындары шағын рөлдерде қатысты.

Түсірілім

Сурет түсіру 1952 жылдың 27 қазанында басталды. 1953 жылдың басында Калькуттаға жақын орналасқан Борал ауылы басты түсірілім орны ретінде таңдалды, ал түнгі сахналар студияда түсірілді. Техникалық топқа бірнеше жаңадан бастаушылар кірді, оның ішінде Рейдің өзі және кинокамераны бұрын пайдаланбаған оператор Субрата Митра. Көркемдік режиссер Банси Чандрагуптаның Жан Ренуардың «Өзен» (1951) фильмінде жұмыс істеген тәжірибесі болды. Митра мен Чандрагупта екеуі де өте құрметті мамандар атанды. Митра «Өзен» түсірілімінде Реймен танысқан, онда Митраға түсірілім барысын бақылауға, суреттерге түсіруге және жеке пайдалану үшін жарықтандыру туралы жазбалар жасауға рұқсат берілген. Достасқаннан кейін Митра Рейді түсірілім жоспарымен хабардар етіп, суреттерін көрсетті. Рей оның жұмысына қатты әсер етіп, «Патхер Панчали» фильмінде көмекші болуды ұсынып, түсірілім жақындағанда оны фильмді түсіруге шақырды. 21 жастағы Митраның бұрын фильм түсіру тәжірибесі болмағандықтан, бұл шешім түсіріліммен таныс адамдардың арасында күмән тудырды. Митра кейін Рейдің белгілі бір командамен жұмыс істеуден қорқып қалғанын болжады. Қаржыландыру мәселесі бастапқыда туындады. Фильмде жұлдыздар, әндер мен әрекетті көріністер болмағандықтан, ешбір продюсер фильмді қаржыландыруға келіспеді. Рейдің жоспарын білген соң, «Калпана» киностудиясының продюсері Бхаттачарья Бибутибушан Бандиопадьяның жесірімен хабарласып, фильм түсіру құқығын сұрап, фильмді тәжірибелі режиссер Дебаки Бозға тапсыруды ұсынды. Жесір Рейге фильм түсіруге рұқсат бергендіктен, ұсыныстан бас тартты. Фильмнің шамамен бюджеті 70 000 (1955 жылы шамамен 14 613 АҚШ доллары) болды. Бір продюсер, Рана Датта, түсірілімді жалғастыру үшін ақша берді, бірақ оның бірнеше фильмі сәтсіз аяқталғаннан кейін тоқтауға мәжбүр болды. Сондықтан Рейге фильмді толық қаржыландыруға көндіру үшін жеткілікті материал түсіру үшін ақша табуға тура келді. Ол ақша табу үшін графикалық дизайнер болып жұмыс істеді, өмірлік сақтандыру полисін кепілге қойды және грампластинкалар жинағын сатты. Өндіріс менеджері Анил Чоудхури Рейдің әйелі Биджояны зергерлік бұйымдарын кепілге беруге көндірді. Рейдің ақшасы түсірілім барысында таусылып, оны бір жылға жуық тоқтатуға тура келді. Содан кейін түсірілім үзіліс-үзіліспен жүргізілді. Кейін Рей кешігудің оны шаршатып жібергенін және үш нәрсе фильмді құтқарып қалғанын мойындады: «Біріншіден, Апудың дауысы өзгермеді. Екіншіден, Дурга үлкеймеді. Үшіншіден, Индир Тхакрун өлмеді». Батыс Бенгалияның бас министрі Бидхан Чандра Ройді Рейдің анасының жақын досы фильмге көмектесуді сұрады. Бас министр келісіп, үкімет шенеуніктері түсірілген материалды қарады. Батыс Бенгалия үкіметінің ішкі саясат департаменті фильмді қолдау құнын бағалап, Рейдің өндірісті аяқтауына мүмкіндік беретін, бөліп-бөліп төленетін қарызды бекітті. Үкімет фильмнің мазмұнын дұрыс түсінбеді, оны ауылды жақсартуға арналған деректі фильм деп есептеп, қарызды «жолдарды жақсартуға» жұмсалды деп жазды, бұл фильмнің атауына сілтеме еді. 1954 жылы Калькуттаға келген Нью-Йорктегі Музейдің көрмелер және басылымдар бөлімінің басшысы Монро Уилер жоба туралы естіп, Реймен кездесті. Ол аяқталмаған материалдың сапасы өте жоғары деп санады және Рейді фильмді аяқтауға ынталандырды, осылайша келесі жылы MoMA көрмесінде көрсетуге болады. Алты айдан кейін америкалық режиссер Джон Хьюстон «Патша болатын адам» (1975 жылы түсірілген) фильмі үшін алғашқы түсірілім орнын іздеу үшін Үндістанға келді. Уилер Хьюстоннан Рейдің жобасының барысын тексеруді сұрады. Хьюстон аяқталмаған фильмнің үзінділерін көріп, «үлкен кино өнері шеберінің еңбегін» мойындады. Хьюстонның оң пікірінен кейін MoMA Рейге қосымша қаржымен көмектесті. Түсірілімге кеткен уақытты, тоқтауларды есептегенде, «Патхер Панчали» фильмін аяқтауға үш жыл кетті.

Әсерлер

Патер Панчалидің реалистік повестволеу стиліне итальяндық неореализм және француз режиссері Жан Ренуардың туындылары әсер еткен. 1949 жылы Ренуар «Өзен» (1951) фильмін түсіру үшін Калькуттаға келді. 1947 жылы құрылған Калькутта киноқоғамының негізін қалаушы мүшесі Рей, оған ауылдық жерлерде түсірілім ордаларын табуға көмектесті. Рей өзінің ұзақ жылдар бойы «Патер Панчали» фильмін түсіру арманы туралы айтқанда, Ренуар оны осы жобаны іске асыруға ынталандырды. 1950 жылы Рейді жұмыс берушісі, «Д. Дж. Кеймер» жарнама агенттігі Лондонға, кеңсесіне жұмысқа жіберді. Лондонға барған алты ай ішінде ол шамамен 100 фильм көреді. Олардың арасында Витторио Де Сиканың 1948 жылғы «Велосипед ұрылары» неореалистік фильмі оған терең әсер етті. 1982 жылғы лекциясында Рей, ол театрдан кинорежиссер болуға бекініп шыққанын айтты. Бұл фильм оған әуесқой актерлермен түсірілген реалистік кино жасау мүмкін екеніне сендірді. Акира Куросаваның 1950 жылғы «Рашомон» жапон фильмі және Бимал Ройдың 1953 жылғы «До Бигха Замин» (бір бөлігі ауылдық жерде түсірілген, шаруа отбасы туралы) фильмдерінің халықаралық аренада сәтті танылғандығы Рейді «Патер Панчалидің» де халықаралық көрермендерді табатынына сендірді. Рейдің бенгал әдебиеті және үнді театр дәстүрі, әсіресе классикалық санскрит драмасының раса теориясы сияқты жергілікті ықпалдары да болды. Дариус Купер расаның күрделі доктринасын «кейіпкерлердің ғана емес, сонымен қатар белгілі бір көркемдік жолмен көрерменге жеткізілетін сезімдерге бағытталған» деп сипаттайды.

Саундтрек

Фильмнің саундтрегін 1939 жылы сахнаға шыққан ситаршы Рави Шанкар жазған. Бастапқы музыка негізінен индий классикалық музыкасының бірнеше рагаларына негізделген, олар көбінесе ситарда орындалған. 1995 жылы жарық көрген The Village Voice журналында саундтрек «бірден-бір уайымды да қуаттандыратын» деп сипатталған. The Guardian журналының 2007 жылғы 50 ең ұлы кино саундтректері тізіміне де енген. Бұл саундтрек The Beatles тобына, әсіресе Джордж Харрисонға әсер еткен деп есептеледі. Робинсонның сөзінше, Рей Шанкармен кездескенде, ол халық әуеніне негізделген, бірақ «біршама күрделілік» бар әуенді ырғақтаған. Бұл әуен, әдетте бамбук сыбызғысында орындалатын, фильмнің басты тақырыбына айналды. Музыканың көп бөлігі бір түн ішінде, шамамен он бір сағатқа созылған сессияда жазылды. Шанкар екі жеке ситар пьесасын да жазды – біреуі Деш рагасына (әдетте жаңбырмен байланысты), екіншісі Тоди рагасына негізделген. Ол сондай-ақ Дакшина Мохан Тагордың тар шехнайда орындаған Патдип рагасына негізделген шығарманы жазды, ол Харихар Дурғаның қазасы туралы білген сахнаға сүйемелдеді. Фильмнің операторы Субрата Митра саундтректің кейбір бөлімдерін ситарда орындады.

Шығару және қабылдау

Рей және оның командасы постпродакшн жұмысын ұзақ уақыт жүргізіп, 1955 жылдың мамыр айында Музейдің заманауи өнерінің текстиль және сәндік өнері көрмесіне уақтылы ұсынды. «Апу мен Дурганың оқиғасы» деп аталған фильмде субтитрлер болмады. Бұл MoMA-да өткен алты кешкі қойылымның бірі болды, соның ішінде сарод ойнаушысы Али Акбар Хан мен классикалық биші Шанта Раоның АҚШ-тағы тұңғыш дебюті де осы шараға кірді. 3 мамырда ашылған «Патер Панчали» MoMA-дағы ашылуы жақсы қабылдады. Апудың сеңлісі Дурга мен анасы Сарбожаяның шашын сүртіп жатқан кадры 1955 жылғы MoMA көрмесінде көрсетілді. «Патер Панчали» фильмінің отандық тұсаукесері Калькуттадағы Жарнама клубының жылдық мәжілісінде өтті, бірақ жауап күтілгендей болмады, Рей өзін «қатты көңілсіз» сезінді. Калькуттадағы кинотеатрларда көрсетуге дейін Рей үлкен плакаттар жасады, оның ішінде Апу мен Дурганың жүгіріп бара жатқан суреті салынған неон тақтасы да болды, ол қаланың көп қозғалыс орындарына орналастырылды. «Патер Панчали» 1955 жылдың 26 тамызында Калькуттадағы Басушри кинотеатрында көрсетілді, бірақ бастапқыда көрермендер аз болды. Бір-екі аптадан кейін ауызша тараған жақсы пікірлердің арқасында кинотеатр толды. Фильм тағы бір кинотеатрда қайта көрсетілді, онда ол жеті апта бойы көрсетілді. Субтитрлеудегі кешігу Ұлыбританиядағы көрсетілімді 1957 жылдың желтоқсанына дейін ықпалдастырды. 1958 жылы АҚШ-та үлкен жетістікке жетті, Нью-Йорктегі Fifth Avenue Playhouse-да сегіз ай бойы көрсетілді. Fifth Avenue кинотеатры үшін бұл рекордтық көрсеткіш болды. Бенгал үкіметі АҚШ-тағы алғашқы көрсетілімінен 50 000 доллар пайда тапты, ал он жылдардан кейін фильм 2015 жылғы шектеулі көрсетілімінен 402 723 доллар жинады. 2017 жылға қарай фильмтің бүкіл әлемдік кассасы 100 000 долларға жуық болды. Үндістанда фильмге деген қабылдау ынталы болды. «Таймс оф Индия» газеті: «Оны басқа үнді киноларымен салыстыру абсурд, «Патер Панчали» – таза кино» деп жазды. Бас министр Рой премьер-министр Джавахарлал Неру үшін Калькуттада арнайы көрсетілім ұйымдастырды, ол театрдан әсерленген күйде шықты. Батыс Бенгалия мен Үндістан үкіметтерінің кейбір өкілдері кедейлікті бейнелеуіне қарамастан, «Патер Панчали» Нерудің жеке мақұлдауымен 1956 жылғы Канн кинофестиваліне жіберілді. Фильм фестивальдің соңында, жапондық делегация берген кеште көрсетілді, оған тек аз ғана сыншылар қатысты. Кейбіреулер бұл фильмді тағы бір үнді мелодрамасы деп есептесе де, киносыншысы Артуро Ланочита «экранға поэзияның сиқырлы аты еніп жатыр» деп бағалады. «Патер Панчали» фестивальде «Ең үздік адам құжаты» атағын жеңіп алды. Линдсей Андерсон Канн кинофестивалінен кейін «Патер Панчалидің» «ұмытылмас тәжірибе» сапасына ие екенін айтты. Кейінгі жылдары сыншылар оң пікірлер білдірді. 1958 жылғы «Тайм» журналында «Патер Панчали» Роберт Флаэртидің «Солтүстік Наноку» фильмінен кейінгі ең үздік фольклорлық фильм деп сипатталды. 2006 жылы «The Observer» журналының мақалашысы Филип Френч оны «қазірге дейін түсірілген ең керемет фильмдердің бірі» деп атады. «Патер Панчали» фильмінің жарық көргеніне 20 жыл толған соң Акира Куросава фильмнің әсерін «күшті» деп бағалап, оның «теңіздегі терең сезімдерді ояту» қабілетін жоғары бағалады. Реакция әрқашан оң болған жоқ. Фильмді көргеннен кейін Франсуа Трюффо: «Мен шаруалардың қолдарымен тамақ жейтінін көргім келмейді» деген. 1958 жылы ол «Голливудтағы редакторлар үшін мұндай құрылымы дұрыс емес және темпі жай фильмді «қара сурет» деп санар еді» деп жазды, тіпті ол оның бірте-бірте пайда болатын әсерлілігі мен поэтикалық сапасын мақтады. 1980 жылдардың басында Рэйді үнді парламентарийі және бұрынғы актриса Наргис Датт «кедейлікті экспорттау» үшін сынға алды. Дариус Купердің айтуынша, көптеген сыншылар Апу трилогиясын «үшінші әлем мәдениетінің мақтау сөздері» деп атаса, басқалары оны осындай мәдениетті романтизациялау деп қарастырды. Стенли Кауффманн «The New Republic» газетінде «оның оқиғасы өте қарапайым, тіпті банальды, бірақ оны драмалық деректі фильм ретінде қараса, ол өте пайдалы» деп жазды. 2021 жылдың мамыр айына қарай фильмнің Rotten Tomatoes-та 97% жаңа рейтингі бар, 69 сынның орташа бағасы 9.3/10 құрайды. Сайттың сын пікірінде: «Шыдамдылықты талап ететін және сыйлайтын фильм, «Патер Панчали» режиссері Сатьяжит Рэйдің дебютімен классикалық туынды» делінген. 2018 жылы BBC фильмді ең үздік 100 шетел тіліндегі фильмдер тізімінде 15-ші орынға қойды, ал кинорежиссер Кристофер Нолан оны «қазіргі уақытта жасалған ең жақсы фильмдердің бірі» деп атады.

1990 жылдардағы қалпына келтіру

1990 жылдары «Мерчант Айвори Продакшнс» компаниясы, Академия кино мұрағаты мен «Sony Pictures Classics» көмегімен, түпнұсқа көшірмелерді қалпына келтіру жобасын жүзеге асырды. Қалпына келтірілген түпнұсқа көшірмелер, сондай-ақ бірнеше Рей фильмдері АҚШ-тың таңдаулы кинотеатрларында көрсетілді.

2015 жылғы қалпына келтіру

2013 жылы видео тарату компаниясы The Criterion Collection, Кино өнері және ғылым академиясының Кино мұрағатымен бірлесіп, Апу трилогиясының, оның ішінде Патер Панчали фильмінің түпнұсқа негативтерін қалпына келтіруді бастады. Бұл негативтер 1993 жылы Лондонда болған өрттен қатты зақымданды, ал Рей фильмдеріне тиесілі барлық пленкалар мен фрагменттер сақтау үшін Motion Picture Academy-ге жіберілді, онда олар екі онжылдық бойы көрінбеді. Қайта қарау барысында фильмдердің көп бөлігі өрт немесе уақыттың өтуі салдарынан жойылғаны анықталды, бірақ қалған бөліктерін құтқаруға болады екен. Материалдар Италияның Болонья қаласындағы L'Immagine Ritrovata реставрациялық зертханасына жіберілді. Негативтерді қалпына келтіру және сканерлеу үшін мыңнан астам сағат қолмен жұмыс істелді, нәтижесінде Патер Панчали негативінің шамамен 40 пайызы қалпына келтірілді. Бірнеше күннен кейін үш фильм Нью-Йорктегі Film Forum кинотеатрында көрсетілді, олар бастапқыда үш апта көрсетуге жоспарланған еді. Бірақ, көпшіліктің үлкен сұранысынан – бір жазушы "көргендердің көзі тоймайды" деп атап өткендей – фильмдер 30 маусымға дейін сол кинотеатрда көрсетілуі ұзартылды. Содан кейін трилогия АҚШ және Канаданың көптеген қалаларында көрсетілді. Реставрациялық жұмыстар кеңінен мақталып, сыншылар қалпына келтірілген фильмдердің сапасын "керемет" және "ұлы" деп бағалады.

Тақырыптар

Автор Эндрю Робинсон "Апу трилогиясы: Сатьяжит Рэй және эпостың жасалуы" (2010) кітабында "Патхер Панчали" сюжетін баяндаудың қиын екенін және "фильмнің мәні адам қарым-қатынастарының құбылуы мен ағынында, күнделікті егжей-тегжейінде жатыр, оны оқиғаларға дейін тоғыту мүмкін емес" деп атап өтеді. 1958 жылы "Нью-Йорк Таймс" газетінде жарияланған шолуында Кроутер "Патхер Панчали" кедейліктің "әрдайым махаббатты жоймайтынын" және тіпті өте кедей адамдардың өз әлемінің шағын қуаныштарын қалай сезіне алатынын нәзік бейнелейтінін жазады. 1955 жылы өткен Үшінші Ұлттық кино марапаттарында фильм "Үздік көркем фильм" және "Үздік бенгал көркем фильмі" деп танылды. Келесі жылы Канн кинофестивалінде "Алтын пальма" жүлдесіне үміткер болып, "Ең үздік адамдық құжат" сыйлығын жеңіп алды. Сонымен қатар, фильм ең үздік шетел тіліндегі фильм номинациясында бірнеше марапатқа ие болды: 1958 жылы Ұлттық сыншылар кеңесінің сыйлығы, 1959 жылы Нью-Йорктегі Афро өнер театры, 1966 жылы Жапониядағы Kinema Jumpo сыйлығы және 1969 жылы Даниядағы Бодил сыйлығы. 1958 жылы фильм 11-ші Британ академиясының кино сыйлығында "Үздік фильм" номинациясына ұсынылды. Британдық кино институтының (BFI) "Sight & Sound" журналы "Патхер Панчали" фильмін бірнеше рет ең ұлы фильмдерге арналған сыншылардың сауалнамасына енгізді. 1962 жылы 11-орын, 1992 жылы 6-орын, 2002 жылы 22-орын алды. Сондай-ақ, 2002 жылы BFI-дың "Барлық уақыттағы ең үздік 10 үнді фильмі" сауалнамасында бірінші орынға шықты. Журнал фильмді 2012 жылғы сыншылардың "Барлық уақыттың ең үздік 50 фильмі" сауалнамасында 42-орынға, ал 2012 жылғы режиссерлер сауалнамасында 48-орынға қойды. BFI-дың барлық уақыттағы ең үздік фильмдер тізімінің 2022 жылғы соңғы басылымында фильм сыншылар сауалнамасында 35-орынды, ал режиссерлер сауалнамасында 22-орынды иеленді. 1998 жылы азиялық киножурнал "Cinemaya" өткізген ұқсас сыншылар сауалнамасында "Патхер Панчали" барлық уақыттағы екінші ең ұлы фильм деп танылды. "The Village Voice" газеті 1999 жылы сыншылардың сауалнамасы негізінде фильмді "Ғасырдың ең жақсы 250 фильмі" тізімінде 12-орынға ( "Құда әкесімен" бірдей) қойды. 2010 жылы "The Guardian" газеті фильмді 25 ең үздік артхаус фильмінің тізімінде 12-орынға орналастырды. "Патхер Панчали" 1995 жылы "Time Out" журналының "Жүз жылдық ең үздік жүз фильм" тізіміне, 1997 жылы "San Francisco Chronicle" газетінің "Өткеннің ең үздік 100 фильмі" тізіміне, 1999 жылы "Rolling Stone" журналының "Соңғы 100 жылдағы 100 ең үздік фильм" тізіміне, 2002 жылы "The New York Times Guide to the Best 1,000 Movies Ever Made" кітабына, 2005 жылы BFI-дың "Балалар көруі тиіс 50 фильм" тізіміне және BFI-дың "Барлық уақыттағы ең үздік 10 үнді фильмі" тізіміне енді. Ол сондай-ақ NDTV-нің "Үндістанның 20 ең үздік фильмі" тізіміне және 2013 жылы CNN IBN-нің "Барлық уақыттағы 100 ең үздік үнді фильмі" тізіміне енгізілді. Акира Куросава "Патхер Панчали" фильмін өзінің барлық уақыттағы сүйікті 100 фильмінің тізімінде 37-орынға қойды. "Апу" трилогиясы киносыншы Роджер Эберттің 2001 жылғы "100 ұлы фильм" тізіміне және 2005 жылғы "Times" журналының "Барлық уақыттағы 100 ең үздік фильм" тізіміне енді.

Мұра

"Патхер Панчали" фильмінен кейін Апу өмірінің тарихын жалғастырған екі фильм түсірілді: 1956 жылғы "Апаражито" ("Жеңілмейтін") және 1959 жылғы "Апур Сансар" ("Апу әлемі"). Осы үш фильм бірге Апу трилогиясын құрайды. "Апаражито" жасөспірім Апудың, ауылдық мектепте және Калькуттадағы колледжде білім алуын көрсетеді. Фильмнің басты тақырыбы – анасының шексіз қамқорлығы мен ұлының жоғары мақсаттарына деген құштарлығы арасындағы терең байланыс. "Апур Сансар" Апудың ересек өмірін, әйелінің ерте қайтысынан кейінгі сезімдерін және бала кезінде тастап кеткен ұлымен қайта табысуын бейнелейді. Бұл фильмдер де көптеген ұлттық және халықаралық сыйлықтарға ие болды. Сатьяжит Рей бастапқыда трилогия түсіруді жоспарламаған. Тек 1957 жылғы Венеция кинофестивалінде "Апаражито" Алтын арыстанды жеңіп алғаннан кейін, трилогия мүмкіндігі туралы сұраққа жауап ретінде үшінші фильмді түсіру туралы шешім қабылдады. "Апур Панчали" (2014) – Каушик Гангули режиссерлік еткен бенгал фильмі. Фильмде "Патхер Панчалиде" Апу рөлін сомдаған Субир Баннерджинің өмір тарихы көрсетілген. 2022 жылы Анник Датта түсірген "Апаражито" бенгал фильмі "Патхер Панчали" фильмінің түсірілу тарихын баяндайды. "Патхер Панчали" тәуелсіз Үндістанда халықаралық деңгейде үлкен назар аударған алғашқы фильм болды, бұл Үнді киносын әлемдік кино картасына енгізді. Бұл фильм – параллель киноның алғашқы үлгілерінің бірі, ол Үнді киносындағы жаңа бағыт болды. Бұл бағыттың ерекшелігі – шынайылық пен әлеуметтік реализмді бағалау, сонымен қатар Үнді кино индустриясының қалыпты ережелерін бұзу. "Патхер Панчали" Үнді киносындағы маңызды өзгеріс ретінде танылса да, кейбір кино сарапшылары оны бұрыннан бар "реалистік мәтіндік принципті" жетілдірген фильм деп санайды. 1963 жылы Time журналы Сатьяжит Рейдің "Патхер Панчали" арқасында жаңа кинематографиялық қозғалыстың "шабыттанған пионерлерінің" бірі болғанын, және оның үлгісімен көптеген режиссерлер фильмдер түсіргенін жазды. Содан бері бұл фильм "әлемдік ескерткіш" және "киноға барудың қажетті тәжірибесі" ретінде танылды. 2013 жылдың 2 мамырында, Сатьяжит Рейдің туған күнін еске алу үшін Google іздеу жүйесінің үнді нұсқасы пойыз суреті салынған doodle көрсетті. "Патхер Панчалиден" кейін Рей тағы 36 фильм түсірді, олардың ішінде көркем фильмдер, деректі фильмдер және қысқаметражды фильмдер бар. Ол сценарий жазудан бастап, актерлерді таңдау, музыка жазу, түсіру, монтаж жасау және тіпті фильмнің титрлері мен жарнамалық материалдарын жасауға дейін барлық процесте қатысты. Рей визуалды лиризм мен терең гуманистік тақырыптарға негізделген, "Патхер Панчали" сияқты ерекше стильде фильмдер түсірді. Осылайша, Рей халықаралық деңгейде танылған кино авторларының бірі ретінде танылды.