Кіріспе

1960 жылы түсірілген үнді фильмі, Ритвик Гатактың туындысы

«Меге Дакка Тара» (Mēghē Ḍhākā Tārā, аудармасы – «Бұлт жапқан жұлдыз») – 1960 жылы Ритвик Гатак жазған және түсірген фильм, негізі Шактипада Раджгурудың осы аттас әлеуметтік романы. Басты рөлдерде Суприя Чодури, Анил Чаттерджи, Гита Дей, Бижон Бхаттачарья, Ниранжан Рой және Гьянеш Мукерджи ойнайды. Бұл фильм «Меге Дакка Тара» (1960), «Комал Гандар» (1961) және «Субарнареха» (1962) трилогиясының бір бөлігі болып табылады. Олардың барлығы 1947 жылы Үндістанның бөлінуі кезінде Бенгалияның бөлінуінің салдары мен осы оқиғадан зардап шеккен босқындардың тағдыры туралы айтады.

Сюжеттің сызбасы

Фильм Нита (Суприя Чоудхури) туралы, ол отбасымен бірге, Шығыс Пәкістаннан келген босқындар ретінде Калькуттаның шетінде тұрады. Нита – өзінен артық басқаларды ойлайтын, құрбандыққа баратын адам, айналасындағылар, тіпті оның отбасы да оның жақсылығын пайдаланып, бағаламайды. Оның әкесі апатқа ұшырап, жұмыс істей алмай қалған. Ағасы Шанкар (Анил Чаттерджи ойнайды) өзінің өнерін (ән салуын) жетілдіргеннен кейін ғана табыс таба алатынына сенеді, сондықтан отбасын асырау міндеті Нитаның үстіне түседі. Оның өмірі жеке трагедияларға толы: жары Саннат оны қарындасы Гитаға тастап кетеді, кіші інісі фабрикада жұмыс істеу кезінде жарақат алады, ал соңында Нитаның өзі туберкулезге шалдығып, отбасына салмақ болады. Көбінесе сыртта болатын, әнші болғысы келген ағасы – оны соңында бағалаған жалғыз адам. Фильмнің соңында ол азаптан айқайлап, ағасының құшағына құлайды. Ол соңғы сөздерін былай дейді: "Бауырым, мен тірі қалғым келеді (দাদা, আমি বাঁচতে চাই।)".

Өндіріс

Бұл фильмді тәуелсіз режиссер Ритвик Гатак Калькуттада (бұрынғы Калькутта) түсірген. Үндістанның басты кино орталығы Мумбайда түсірілген көптеген Болливуд фильмдерінен өзгеше, Гатактың фильмдері формальды жағынан күрделі және мұңды, көбінесе Үндістанның бөлінуіне байланысты мәселелерді көтеріп көрсетеді. "Меге Дакка Тара" фильмінде Бөліну туралы тікелей айтылмаса да, оқиға Калькуттаның шетіндегі босқындар лагерінде өтеді және кедей, мәдениетті хинду брахман отбасының және Бөліну салдарынан туған қиындықтарын бейнелейді. Бұл фильм, шамасы, Гатактың ең көп тамашаланған туындысы; ол оның туған жеріндегі ең үлкен коммерциялық жетістігі болды және жеке басының тарихына және жаңаша тәсілдерге (жаңа толқын деп аталатын) бағытталған халықаралық кино қозғалысымен бірге келді. Гатактың қайтысынан кейін оның туындылары (әсіресе осы фильм) кинофестивальдар арқылы және Үндістан мен Еуропада DVD-дискілердің шығуы арқылы үлкен халықаралық аудиторияның назарына ілікті. "Меге Дакка Тара" фильміндегі мелодрамалық атмосфера өте күшті, әсіресе басты кейіпкердің басына келген азаптарды бейнелеуде. Гатак басқа фильмдеріндегідей, осы фильмде де сюрреалистік дыбыс эффектілерін қолданады, мысалы, басты кейіпкер әйел тағы бір қайғылы оқиғаға тап болғанда, қамшының дыбысы естіледі.

Музыка

Фильмнің музыкасын Жьотириндра Мойтра жазды. Ол классикалық үнді музыкасының формаларын пайдаланды және Рабиндранат Тагорға жататын әнді қосты, оны Нитаға оның інісі Шанкар орындады. Мойтра Ритвик Гатактың "Комал-Гандар" фильмі үшін де музыка жазған.

Гхатак фильмде

"Меге-Дака-Тара" деген атты мен қойдым, ал түпкілікті әңгіме "Ченамух" деген танымал газетте жарияланған еді. Осы әңгіменің бір жағы маған қозды. Сондықтан Шекспирдің "Бұлттағы жұлдыз" атты туындысы ойға келді де, мен мүлдем жаңа сценарий жазуға бел будым. Бұл біршама сезімтал болуы мүмкін, бірақ одан кейбір мәнді жаңғырту идеясы біртіндеп туды. Мұнда мен өмірімнің бір бөлігі болған үнді мифологиясын пайдаландым. "Меге-Дака-Тара" – менің ойларымды жеткізді.

Марапаттар

2012 жылы "Меге Дакка Тара" фильмі "Sight & Sound" сыншылары мен режиссерлерінің "Барлық уақыттың ең ұлы фильмдері" сауалнамасында сәйкесінше 235-ші және 322-ші орындарда тізімделді. 2022 жылы ол "Sight & Sound" сыншыларының "Барлық уақыттың ең ұлы фильмдері" сауалнамасында 152-ші орынға ие болды. Бұл фильм сондай-ақ "Өлмей тұрып көруге тиіс 1001 фильм" кітабына енгізілген, онда "Гатақтың сахналық безендірілуінің көркемдігі, экспрессионистік дыбыс дизайны және зор қайғы сезімі" жоғары бағаланған.

Критерийлер жинағы

The Criterion Collection 2019 жылы фильмнің ең жаңа және толыққанды қалпына келтірілген нұсқасын Blu-ray, DVD және олардың ағылған платформасы Criterion Channel арқылы жариялады.

Бейімделулер

2016 жылы Братья Басу осы фильмнің сюжеті бойынша бенгал драмасын қойды. Драма алғаш рет 2016 жылдың 2 қаңтарында Калькуттадағы Университет институтының залында көрсетілді.