Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тәуелсіз әл-Андалус мемлекеттері
Independent states of al Andalus
Тайфалар (طائفة ṭā'ifa, көпше түрі طوائف ṭawā'if, «топ, банда, фракция» деген мағынаны білдіреді) – 1009 және 1031 жылдар аралығында Кордова Омейяд халифатының құлдырауынан пайда болған Иберия түбегіндегі (қазіргі Португалия мен Испания) тәуелсіз мұсылман княздықтары мен патшалықтары. Мұсылмандар бұл аймақты әл-Андалус деп атады. Тайфалар әл-Андалус тарихында жиі кездесетін құбылыс болды. 11 ғасырдың соңында тайфалар Альморавидтер әулетіне қосылды, ал олардың құлдырауынан кейін көптеген тайфалар қайта пайда болып, Альмохад халифатының құрамына енді. Альмохадтардың құлдырауы тайфалардың қайта гүлденуіне әкелді, бұл христиан мемлекеттерімен үздіксіз соғыстарға қарамастан болды. Тайфа билеушілері өздерін «патша» деп атаудан сақтанды, сондықтан «хажиб» атағын алып, уақытша жоқ халифаның өкілдері ретінде таныстырды. Тайфа сарайлары – ақындар, ғалымдар және басқа да білімді адамдардың өркендеуіне мүмкіндік берген мәдени орталықтармен әйгілі болды. Тайфалар арасындағы соғыстар жиі болды, мұсылман тайфаларының билеушілері әл-Андалустан тыс Еуропалық және Жерорта теңізі христиан билеушілеріне қарсы Иберия христиандарымен (және Солтүстік Африка мемлекеттерімен) одақтасқандығы мәлім. Мұндай одақтар көбінесе қауіпсіздік үшін үлкен мөлшерде салық төлеуді қамтитын. Бірте-бірте Бадахоз, Толедо, Сарагоса және тіпті Севилья тайфалары да Альфонсо VI-ға салық төледі. 13 ғасырдың соңына қарай тек Гранада әмірлігі ғана қалды, ал қалғандары солтүстіктегі христиан мемлекеттеріне қосылды.
The taifas (from طائفة ṭā'ifa, plural طوائف ṭawā'if, meaning "party, band, faction") were the independent Muslim principalities and kingdoms of the Iberian Peninsula (modern Portugal and Spain), referred to by Muslims as al Andalus, that emerged from the decline and fall of the Umayyad Caliphate of Córdoba between 1009 and 1031. They were a recurring feature of al Andalus history. The taifas were eventually incorporated by the Almoravid dynasty in the late 11th century and, on its collapse, many taifas re appeared only to be incorporated by the Almohad Caliphate. The fall of the Almohads resulted in a flourishing of the taifas, and this was the case despite constant warfare with Christian kingdoms. Taifa kings were wary of calling themselves "kings", so they took the title of hajib, presenting themselves as representatives for a temporarily absent caliph. The taifa courts were renowned centres of cultural excellence in which poets, scientists, and other scholars were able to thrive. Wars between the taifas were common and rulers of Muslim taifas were known to ally with the Iberian Christians (and the North African kingdoms) against European or Mediterranean Christian rulers from outside of al Andalus. These alliances frequently included payments of large tributes in return for security. Eventually, the taifas of Badajoz, Toledo, Zaragoza, and even Sevilla paid tribute to Alfonso VI. By the end of the 13th century, only one remained, the Emirate of Granada, the rest being incorporated into the Christian states of the north.
Этимология
Араб тіліндегі "мулюк әл тауафиф" термині "аумақтық бөліністердің патшалары" немесе "топтардың патшалары" деген мағынаны білдіреді. Мұсылман тарихшылары бастапқыда осы терминдерді Парф империясы мен Ұлы Александрдан кейінгі басқа да аймақтық билеушілерді атау үшін қолданды. Бұл кезең Александрдың Парсыны басып алуы мен Сасанид империясының құрылуы арасындағы кезең ретінде қарастырылды. Мұсылман тарихшыларының Парф дәуірін теріс бейнелеуі Сасанидтердің насихатынан мұраланған болуы мүмкін. 11 ғасырда Саид әл-Андалуси алғаш рет осы терминді Испаниядағы Омейяд билігінің құлауынан кейін пайда болған аймақтық билеушілерге қолданды, олардың жағдайы "парсылардың мулюк әл тауафифіне" ұқсас болды. Бұл фраза мәдени құлдырауды білдіреді.
The Arabic term mulūk al ṭawāʾif means "kings of the territorial divisions" or "party kings". Muslim historians originally used these terms to refer to the Parthian Empire and other regional rulers that succeeded Alexander the Great. That period was treated as an interlude between Alexander's conquest of Persia and the formation of the Sasanian Empire. The negative portrayal of the Parthian period by Muslim historians may have been inherited from Sasanian propaganda. In the 11th century, Ṣāʿid al Andalusī first applied the term to the regional rulers who appeared after the collapse of Umayyad power in Spain, "whose condition was like that of the mulūk al ṭawāʾif of the Persians". The phrase implied cultural decline.
Көтеріліңіз
Тайфалардың пайда болуын Кордоба Омейяд халифатының әкімшілік бөлінісінде, сондай-ақ арабтар, берберлер, муладилер (жергілікті мұсылмандар, көпшілігі) және Шығыс Еуропадан алынған бұрынғы құлдар – сакалибалар арасында бөлінген осы мемлекеттің элитасының этникалық құрамында іздеу керек. Дегенмен, саяси құлдырау мен хаос бірден мәдени құлдырауға әкелмеді. Керісінше, кейбір ірі тайфаларда белсенді интеллектуалдық және әдеби қызмет дамыды. Тайфалардың пайда болуының екінші кезеңі 12 ғасырдың ортасында, әлморавид билеушілерінің әлсіреу кезеңінде болды. Тайфалардың өркендеген кезеңінде, 11 ғасырда және 12 ғасырдың ортасында, олардың әмірлері (билеушілері) әскери күш көрсетумен қатар, мәдени бедел үшін де бәсекелесті. Олар ең белгілі ақындар мен шеберлерді өздеріне тартуға тырысты.
The origins of the taifas must be sought in the administrative division of the Umayyad Caliphate of Córdoba, as well in the ethnic division of the elite of this state, divided among Arabs, Berbers, Muladíes (indigenous Muslim converts, a significant majority) and the Saqaliba, Eastern European former slaves. However, the political decline and chaos was not immediately followed by cultural decline. To the contrary, intense intellectual and literary activity grew in some of the larger taifas. There was a second period when taifas arose, toward the middle of the 12th century, when the Almoravid rulers were in decline. During the heyday of the taifas, in the 11th century and again in the mid 12th century, their emirs (rulers) competed among themselves, not only militarily but also for cultural prestige. They tried to recruit the most famous poets and artisans.
Құлдырау
1080 жылдары әл-Андалустағы бақылаушылар құлдырауды ықтимал деп санамады, тіпті жақын немесе болжанатын да емес. Дегенмен, 1090 жылдары тайфа патшаларына қарсы ғалымдардың айыптаулары кеңінен танымал болғандықтан, халық көтерілісі нақты мүмкіндікке айналды. 1100 жылдары әл-Андалустағы тайфа династияларының қалдықтары Альморавидтерге қарсы жағдайды өздеріне қайта бұру үшін соңғы әрекет ретінде христиан күштерімен бірікті. Кейбір тайфалар көршілес мемлекеттермен (христиан және мұсылман) күресу үшін христиан жалдамалы әскерлерін пайдаланды. Альморавидтер шапқанға дейін көптеген көршілерін бағындырған ең белсенді тайфа – Севилья еді, ирониялық түрде ол да ірі тайфалардың арасында бірінші болып құлады, одан кейін (шамалы уақыттан соң) Бадахоз, Валенсия және Сарагоса құлады. Сарагоса да өте күшті және кеңейген, бірақ Пиренейдегі көршілес христиан мемлекеттерімен шектелді. Сарагоса, Толедо және Бадахоз бұрын халифаттың шекаралық әскери аймақтары болған.
Observers in al Andalus in the 1080s did not see a decline as likely, much less imminent or probable. However, by the 1090s, popular revolt became a real possibility as the ulama accusations against taifa kings gained popularity. In the 1100s, the remnants of the taifa dynasties in al Andalus would join forces with Christian powers as a last attempt to shift momentum back in their favor against the Almoravids. Certain taifas hired Christian mercenaries to fight neighbouring realms (both Christian and Muslim). The most dynamic taifa, which conquered most of its neighbours before the Almoravid invasion, was Seville, which ironically was also the first of the major taifas to fall, followed (somewhat quickly) by Badajoz, Valencia and Zaragoza. Zaragoza was also very powerful and expansive, but inhibited by the neighbouring Christian states of the Pyrenees. Zaragoza, Toledo, and Badajoz had previously been the border military districts of the Caliphate.
Бірінші кезең (11-ғасыр)
1031 жылы Кордоба халифаты құлағаннан кейін, Аль-Андалустағы азамат соғысы мен қақтығыстар нәтижесінде шамамен 33 тәуелсіз тайфа пайда болды. 1030 жылдарға қарай, тұрақсыз тайфа мемлекеттерінің көпшілігі жойылып, оларды күшті көрші тайфалар басып алды. Осы алғашқы кезеңде (11 ғасыр) ең күшті және ірі тайфалар Сарагоса тайфасы, Толедо тайфасы, Бадахоз тайфасы және Севилья тайфасы болды. Аббадид әулеті билігімен Севилья тайфасы әлсіз көршілерінің көп бөлігін жаулап алған ең белгілі тайфа болды.
After the fall of the Caliphate of Cordoba in 1031 about 33 independent taifas emerged out the civil war and conflict in al Andalus. Many of the less tenable taifa kingdoms had disappeared by the 1030s, having been taken over by more powerful neighboring taifas. The strongest and largest taifas in this first period (11th century) were the Taifa of Zaragoza, Taifa of Toledo, Taifa of Badajoz and the Taifa of Seville. The most notable taifa to conquer most of its weak neighbours was the Taifa of Seville under the Abbadid dynasty.