Еуроодақтың бәсекелестік құқығы

Кіріспе

Еуропалық одақтың экономикалық құқығы

Еуропалық одақта бәсекелестік құқығы компаниялардың бәсекелестікке қарсы қылықтарын реттеу арқылы, қоғамның мүдделеріне зиян келтіретін картельдер мен монополиялардың құрылуын болдырмауға бағытталған, еуропалық бірыңғай нарықта бәсекелестікті сақтауға көмектеседі. Қазіргі таңда еуропалық бәсекелестік құқығы негізінен Еуропалық Одақтың жұмыс істеуі туралы шартының (ЕОЖІ) 101-109-баптарынан, сондай-ақ бірқатар регламенттер мен директивалардан туындайды. Төрт негізгі саясат аймағы:

Картельдер, яғни келісімдерді және басқа да бәсекелестікке қарсы тәжірибелерді бақылау, ЕОЖІ 101-бабы бойынша. Нарықта үстемдік, яғни компаниялардың нарықтағы үстемдік позициясын теріс пайдаланудың алдын алу, ЕОЖІ 102-бабы бойынша. Бірігулер, Еуропалық Одақтың бірігу туралы заңнамасына сәйкес, белгілі бір көрсеткішке ие компанияларды қамтитын бірігулердің, сатып алулардың және бірлескен кәсіпорындардың жобаларын бақылау. Мемлекеттік көмек, Еуропалық Одақ мүше мемлекеттері тарапынан компанияларға берілетін тікелей және тікелей емес көмекті бақылау, ЕОЖІ 107-бабы бойынша. Еуропалық одақта бәсекелестік құқығын қолдануға негізгі құқық Еуропалық комиссияға және оның Бәсекелестік басқармасына жүктеледі, бірақ кейбір салаларда, мысалы, ауыл шаруашылығында мемлекеттік көмек басқа басқармалар тарапынан қарастырылады. Басқармалар бұрын дұрыс берілмеген мемлекеттік көмекті қайтаруды міндеттей алады, мысалы, 2012 жылы «Малев Венгриялық әуе компаниясы» жағдайында болғандай. Бәсекелестік құқығы бойынша ЕО Сотының маңызды істеріне «Констен & Грундиг» және «Юнайтед Брендс» істері жатады. Басқа да істер үшін Еуропалық Сот шешімдерінің тізімін қараңыз #Бәсекелестік.

Тарих

Еуропалық қауымдастықтың негізін қалаушылардың бірі – Жан Монне мен Роберт Шуман сияқты мемлекет қайраткерлерінің басты мақсаты бірыңғай нарықты құру болды. Осы мақсатқа жету үшін Бәсекелестік құқығы саласында үйлесімді, ашық және белгілі бір стандарттарға келтірілген нормативтік база құру қажеттігі туындады. Құрылтайшы заңнамалық акті – 17/62 нөміріндегі (қазір күшін жойған) Еуропалық Кеңес регламенті. Reg 17/62 регламентінің мәтіні Еуропалық құқықтың дамуында Ван Генд ен Лос кезеңінен бұрын әзірленді, сол кезде Еуропалық құқығының жоғарылығы толыққанды орнатылмаған еді. Еуропалық Бәсекелестік құқығының әртүрлі түсіндірілуіне жол бермеу үшін, бұл әр ұлттық сотқа байланысты болуы мүмкін еді, Комиссия орталық атқарушы орган рөлін атқаруға міндеттелді. 101-бапқа (кейіннен 85-бап) сәйкес алғашқы маңызды шешімді Комиссия 1964 жылы қабылдады. Олар үй шаруалық техникасын өндіретін неміс компаниясы Grundig-тің француздық еншілес компаниясына эксклюзивті дилерлік құқық беруде заңбұзушылық жасағанын анықтады. Consten & Grundig [1966] ісінде Еуропалық сот Комиссияның шешімін бекітіп, саудаға әсер ететін шаралардың анықтамасын "мүмкін болатын әсерлерді" қамти отырып кеңейтті және Комиссиямен қатар Бәсекелестік құқығын қорғау саласындағы өзінің маңызды орнын нығайтты. Екі институттың кейіннен ЕОШТ-ның 101-бабын (бәсекеге қарсы бизнес келісімдерімен күрес) іске асыруы тиімді деп танылды. Дегенмен, кейбір сарапшылар Комиссияның монополиялық саясатының (102-бапты қолдану) "ең маңызды ұлттық компанияларды заңдық шаралардан қорғауға тырысқан жекелеген мүше мемлекеттер үкіметтерінің қарсылығынан" негізінен тиімсіз болғанын мәлімдеді. Комиссияға академиялық ортадан да сын айтылды. Мысалы, осы саладағы көрнекті заңгер Валентин Корах Комиссияның Еуропалық Бәсекелестік ережелерін қолдануда тым қатаң екенін және көбінесе компаниялардың мінез-құлқының динамикасын ескермейтінін, ал оның пікірінше, кейбір жағдайларда бұл тұтынушыларға және қолжетімді тауарлардың сапасына пайдалы болуы мүмкін еді. Дегенмен, 1980 жылдардың ортасына дейін қолданылып келген шаралар жақсы жұмыс істеді, бірақ уақыт өте келе, Еуропа экономикасының көлемі үнемі өсіп, бәсекеге қарсы іс-әрекеттер мен нарықтық тәжірибелер күрделене бастағанда, Комиссия өз жұмысының көлемін шеше алмайтыны анық болды. Ұлттық Бәсекелестік Органдарының (ҰБО) жылдам өсуі және жетілдірілуі, сондай-ақ Еуропалық соттардың процедуралық, түсіндіру және экономикалық талдау бойынша сын-пікірлерінің көбеюі Бәсекелестік жөніндегі Бас Дирекцияның басты рөлін күшейтті. Бұл мәселелер орталықтандырылған корпоративтік хабарлама жүйесінің жұмыс жүктемесінің артуымен ушықты. Ескі 17/62 регламентін реформалау қажеттігінің тағы бір себебі – Еуропалық Одақтың 2004 жылға дейін 25, ал 2007 жылға дейін 27 мүшеге дейін кеңейтілуі болды. Шығыс Орталық Еуропаның жаңа нарықтық экономикасы әлі де даму үстінде болғандықтан, қазірдің өзінде толып жатқан Комиссия өзінің жұмыс жүктемесінің одан да айтарлықтай артуын күтті. Осы қиындықтарға жауап ретінде Комиссия Бәсекелестік ережелерін жүзеге асыруды орталықсыздандыру стратегиясын жүзеге асырды. Еуропалық Кеңестің 1/2003 регламенті 101 және 102-баптарды қолданудың негізгі орындарына Ұлттық Бәсекелестік Органдарын және мүше мемлекеттердің ұлттық соттарын қойды. Орталықсыздандырылған іске асыру ұзақ уақыт бойы басқа да Еуропалық Одақ ережелері үшін қалыпты тәсіл болды, ал 1/2003 регламенті оны Бәсекелестік құқығына да таратып берді. Комиссия жаңадан құрылған Еуропалық Бәсекелестік Желісінің (ЕБЖ) үйлестіруші күші ретінде іске асыру механизмінде маңызды рөлді сақтап қалды. Ұлттық органдар мен Комиссиядан тұратын бұл Желі ҰБО арасындағы ақпарат ағынын басқарады және жүйенің үйлесімділігі мен тұтастығын сақтайды. Ол кезде Бәсекелестікті қорғау жөніндегі комиссар Марио Монти бұл регламентті 101 және 102-баптарды "революциялайтын" деп бағалады. 2004 жылдың мамыр айынан бастап барлық ҰБО мен ұлттық соттарға Еуропалық Одақ шартының Бәсекелестік ережелерін толыққанды қолдануға өкілеттік берілді. 2005 жылғы есебінде ЭЫДҰ жаңғыртуды перспективалы деп бағалады және орталықсыздандыру ресурстарды қайта бағыттауға көмектесетінін атап өтті, осылайша Бәсекелестіктің Бас басқармасы күрделі, бүкіл Еуропалық Одақ бойынша жүргізілетін тергеулерге назар аудара алады. Дегенмен, соңғы оқиғалар жаңа шаралардың тиімділігіне күмән туғызады. Мысалы, 2006 жылдың 20 желтоқсанында Комиссия, мүше мемлекеттер үкіметтерінің қатаң қарсылығына тап болып, француздық (EdF) және неміс (E.ON) энергетикалық алыптарын "бөлуден" бас тартты. E.ON Endesa бірігуі бойынша тағы бір сот процесі жүріп жатыр, онда Комиссия капиталдың еркін қозғалысын қамтамасыз етуге тырысып жатыр, ал Испания өзінің ұлттық мүдделерін қорғауда бекем тұр. ҰБО өз ұлттық "жетекші компанияларына" Еуропалық Бәсекелестік құқығы бойынша шақыруға дайын болады ма, әлде патриоттық сезімдер басым болады ма, көруге болады. Көптеген адамдар осы жүйеде Еуропалық Одақ бәсекелестік нормаларының түсіндірілуі мен қолданылуында және оларды іске асыру процедураларында одан да біркелкілік болуын жақтайды. Алайда, көптеген мүше мемлекеттердің саяси басымдықтарында айырмашылықтар бар екенін және тәжірибелердің пайдалы екенін ескеретін болсақ, 2020 жылы шектен шықпайтын біраз алуан түрлілік тиімдірек, нәтижелірек және заңдырақ бәсекелестік режимін қамтамасыз етуі мүмкін емес пе деп сұрауға болады.

One of the paramount aims of the founding fathers of the European Community—statesmen around Jean Monnet and Robert Schuman—was the establishment of a Single Market. To achieve this, a compatible, transparent and fairly standardised regulatory framework for Competition Law had to be created. The constitutive legislative act was Council Regulation 17/62 (now superseded). The wording of Reg 17/62 was developed in a pre Van Gend en Loos period in EC legal evolution, when the supremacy of EC law was not yet fully established. To avoid different interpretations of EC Competition Law, which could vary from one national court to the next, the commission was made to assume the role of central enforcement authority. The first major decision under Article 101 (then Article 85) was taken by the Commission in 1964. They found that Grundig, a German manufacturer of household appliances, acted illegally in granting exclusive dealership rights to its French subsidiary. In Consten & Grundig [1966] the European Court of Justice upheld the commission's decision, expanded the definition of measures affecting trade to include "potential effects", and generally anchored its key position in Competition Law enforcement alongside the commission. Subsequent enforcement of Article 101 of the TFEU Treaty (combating anti competitive business agreements) by the two institutions has generally been regarded as effective. Yet some analysts assert that the commission's monopoly policy (the enforcement of Art 102) has been "largely ineffective", because of the resistance of individual Member State governments that sought to shield their most salient national companies from legal challenges. The commission also received criticism from the academic quarters. For instance, Valentine Korah, an eminent legal analyst in the field, argued that the commission was too strict in its application of EC Competition rules and often ignored the dynamics of company behaviour, which, in her opinion, could actually be beneficial to consumers and to the quality of available goods in some cases. Nonetheless, the arrangements in place worked fairly well until the mid 1980s, when it became clear that with the passage of time, as the European economy steadily grew in size and anti competitive activities and market practices became more complex in nature, the commission would eventually be unable to deal with its workload. The central dominance of the Directorate General for Competition has been challenged by the rapid growth and sophistication of the National Competition Authorities (NCAs) and by increased criticism from the European courts with respect to procedure, interpretation and economic analysis. These problems have been magnified by the increasingly unmanageable workload of the centralised corporate notification system. A further reason why a reform of the old Regulation 17/62 was needed, was the looming enlargement of the EU, by which its membership was to expand to 25 by 2004 and 27 by 2007. Given the still developing nature of the east central European new market economies, the already inundated Commission anticipated a further significant increase in its workload. To all these challenges, the commission has responded with a strategy to decentralise the implementation of the Competition rules through the so called Modernisation Regulation. EU Council Regulation 1/2003 places National Competition Authorities and Member State national courts at the heart of the enforcement of Articles 101 and 102. Decentralised enforcement has for long been the usual way for other EC rules, Reg 1/2003 finally extended this to Competition Law as well. The Commission still retained an important role in the enforcement mechanism, as the co ordinating force in the newly created European Competition Network (ECN). This Network, made up of the national bodies plus the commission, manages the flow of information between NCAs and maintains the coherence and integrity of the system. At the time, Competition Commissioner Mario Monti hailed this regulation as one that will 'revolutionise' the enforcement of Articles 101 and 102. Since May 2004, all NCAs and national courts are empowered to fully apply the Competition provisions of the EC Treaty. In its 2005 report, the OECD lauded the modernisation effort as promising, and noted that decentralisation helps to redirect resources so the DG Competition can concentrate on complex, Community wide investigations. Yet most recent developments shed doubt on the efficacy of the new arrangements. For instance, on 20 December 2006, the Commission publicly backed down from 'unbundling' French (EdF) and German (E. ON) energy giants, facing tough opposition from Member State governments. Another legal battle is currently ongoing over the E. ON Endesa merger, where the commission has been trying to enforce the free movement of capital, while Spain firmly protects its perceived national interests. It remains to be seen whether NCAs will be willing to challenge their own national 'champion companies' under EC Competition Law, or whether patriotic feelings prevail. Many favour ever more uniformity in the interpretation and application of EU competition norms and the procedures to enforce them under this system. However, when there are such differences in many Member States' policy preferences and given the benefits of experimentation, in 2020 one might ask whether more diversity (within limits) might not produce a more efficient, effective and legitimate competition regime.

Құрама және сатып алулар

ЕОҚШ-тың 102-бабына сәйкес, Еуропалық Комиссия ірі фирмалардың басымдықты немесе нарықтық күшін теріс пайдалануда деп санайтын мінез-құлқын реттеуге, сондай-ақ, олардың нарық құрылымында теріс пайдалануға мүмкіндік беретін позицияны алуына кедергі келтіруге құқылы. "Қоғамдық өлшемге" ие бірігулер (ЕК) No 139/2004 Регламентімен реттеледі, ал кәсіпорындар арасындағы барлық "шоғырланулар" Еуропалық Комиссияның мақұлдауына жатады. Бәсекелестік құқығы бойынша нақты бірігу – екі жекелеген ұйымның толығымен жаңа ұйымға бірігуі немесе бір ұйымның екінші ұйымның барлық немесе көпшілік акцияларын сатып алып, оны бақылауға алуы. Мысалдарға Ciba Geigy мен Sandoz компанияларының Novartis құру үшін бірігуі, сондай-ақ Dow Chemical мен DuPont компанияларының DowDuPont құру үшін бірігуі кіреді. Бірігулер бірнеше негізде жүзеге асуы мүмкін. Мысалы, көлденең бірігу – бір өнім мен географиялық нарықта және өндірістің бір деңгейіндегі екі бәсекелес арасындағы бірігу. Вертикальды бірігу – нарықтың әртүрлі деңгейлерінде жұмыс істейтін фирмалар арасындағы бірігу. Конгломераттық бірігу – стратегиялық жағынан байланысты емес екі фирманың бірігуі. EUMR-дің бастапқы нұсқасында, 2-баптың 3-тармағына сәйкес, бірігудің ортақ нарыққа сәйкестігін анықтау үшін, ол бәсекелестікті зақымдайтын басымдықты жағдайды тудырмауы немесе нығайта алмауы тиіс. Сондықтан, ЕО құқығы бойынша негізгі ережеде, егер бірігу жүзеге асырылса, "нақты бәсекелестікті елеулі түрде тежей ме" деген сұрақ туындайды. 3-баптың 1-тармағына сәйкес, шоғырлану – "а) бұрын тәуелсіз болған екі немесе одан да көп кәсіпорынның бірігуінен; б) бір немесе бірнеше басқа кәсіпорынның барлық немесе кейбір бөліктерінің тікелей немесе жанама бақылауын алудан туындайтын тұрақты негізде бақылаудың өзгеруі". Бастапқы EUMR-де басымдықты ұстану бәсекелестік құқығының бұзылғанын анықтау үшін маңызды рөл атқарды. Алайда, Франция Комиссияға қарсы сотқа қатысты Еуропалық Сот шешімі бойынша, EUMR ұжымдық үстемдікке де қатысты қолданылады, осылайша ұжымдық үстемдік ұғымы қалыптасты. Genccor Ltd. v. Commission ісі бойынша Бірінші сатыдағы Сот шоғырлануды бақылаудың мақсаты – "базар құрылымының қалыптасуын болдырмау, ол басымдықты жағдайды құруға немесе нығайтуға мүмкіндік береді және басымдықты жағдайды тікелей бақылаудың қажеті жоқ" екенін мәлімдеді. Яғни, экономикалық шоғырлануды бақылаудың мақсаты – кәсіпорындардың үстемдік жағдайын теріс пайдалануына жол бермеу. Бірігулер мен сатып алулар арқылы басымдықты иеленетін компаниялар құрылғанға дейін осы мәселенің алдын алу – регламенттердің мақсаты. Соңғы жылдары бірігулердің күрделілігі, көлемі мен географиялық ауқымы артты, мысалы, Pfizer мен Warner Lambert компанияларының бірігуі. No 139/2004 Қосылу туралы ережеге сәйкес, осы ережелерді қолдану үшін бірігудің "қоғамдық өлшемге" ие болуы керек, яғни бірігудің ЕО-да елеулі әсері болуы керек, сондықтан аталған кәсіпорындардың белгілі бір деңгейдегі бизнесі болуы тиіс. Алайда Genccor Ltd. v. Commission ісі бойынша Бірінші сатыдағы Сот (қазіргі Бас сот) бірігудің қай жерде болғаны маңызды емес екенін, егер ол қоғамда әсерін тигізсе, регламенттер қолданылады деп мәлімдеді. "Экономикалық байланыстар" арқылы жаңа нарық келісімге келуге қолайлы болуы мүмкін. Нарық қаншалықты ашық болса, құрылымы соншалықты шоғырланған, фирмалар өздерінің іс-әрекеттерін оңай үйлестіре алады, бәсекелестер мен тұтынушылардың реакциясынан қорғанып, қорқытушы факторларды қолдана алады. Жаңа кәсіпорындардың нарыққа кіруі және олардың кездесетін кедергілері қарастырылуы тиіс. Airtours plc. v. Commission ісінде Комиссияның шешімі CFI тарапынан жойылғанмен, бұл іс EUMR-де құпия емес олигополиялық олқылықты анықтағандықтан белгісіздіктерді тудырды. Airtours v. Commission шешімінде туындаған белгісіздікке байланысты, осы жағдайда көтерілген мәселеге қатысты баламалы көзқарас болып, аталған бірігудің "бәсекелестікті елеулі түрде азайтады" (SLC) деген сұрақ туындайды. Roller De La Mano мақаласына сәйкес, жаңа тест үстемдіктің қажетті немесе жеткілікті екендігіне баса назар аудармайды, бұрынғы заң бойынша бұл заңның орындалмауына себеп болды, бірігу үстемдік болмаса да, бәсекеге қарсы әсері болуы мүмкін. Алайда, EUMR-дің 2-бабында "техникалық және экономикалық прогресс" атынан бәсекеге қарсы іс-әрекеттерге рұқсат берілетін кейбір ерекшеліктер бар, сондай-ақ "жағдайға түскен фирма" қорғанысы да қарастырылған. Еуропалық Комиссия вертикальды бірігулерге аз көңіл бөлгенімен, конгломераттық бірігулердің әсеріне қызығушылық танытқан.

According to Article 102 TFEU, the European Commission has the power to regulate behaviour of large firms it claims to be abusing their dominant position or market power, as well as, preventing firms from gaining the position within the market structure that enables them to behave abusively in the first place. Mergers that have a "community dimension" are governed by the Merger Regulation (EC) No.139/2004, all "concentrations" between undertakings are subject to approval by the European Commission. A true merger, under to competition law, is where two separate entities merger into an entirely new entity, or where one entity acquires all, or a majority of, the shares of another entity, and is able to have control over that entity. Notable examples could include Ciba Geigy and Sandoz merging to form Novartis, as well as Dow Chemical and DuPont merging to form DowDuPont. Mergers can take a place on a number of basis. For example, a horizontal merger is where a merger takes place between two competitors in the same product and geographical markets and at same level of the production. A vertical merger is where mergers between firms that operate between firms that operate at different levels of the market. A conglomerate merger is merger between two strategically unrelated firms. Under the original EUMR, according to Article 2(3), for a merger to be declared compatible with the common market, it must not create or strengthen a dominant position where it could affect competition, thus the central provision under EU law ask whether a concentration would if it went ahead would "significantly impede effective competition ". Under Article 3(1), a concentration means a "change of control on a lasting basis results from (a) the merger of two or more previously independent undertakings (b) the acquisition if direct or indirect control of the whole or parts of one or more other undertakings". In the original EUMR, dominance played a key role in deciding whether competition law had been infringed. However, in France v. Commission, it was established by the European Court of Justice, that EUMR also apply to collective dominance, this is also where the concept of collective dominance was established. According to Genccor Ltd v. Commission, the Court of First Instance stated the purpose of merger control is " to avoid the establishment of market structures which may create or strengthen a dominant position and not need to control directly possible abuses of dominant positions". Meaning that the purpose for oversight over economic concentration by the states are to prevent abuses of dominant position by undertakings. Regulations of mergers and acquisition is meant to prevent this problem, before the creation of a dominant firm through mergers and/or acquisitions. In recent years, mergers have increased in their complexity, size and geographical reach, as seen in the merger between Pfizer and Warner Lambert. According to Merger Regulation No.139/2004, for these regulations to apply, a merger must have a "community dimension", meaning the merger must have a noticeable impact within the EU, therefore the undertakings in question must have a certain degree of business within the EU common market. However, in Genccor Ltd v. Commission, the Court of First Instance(now the General Court) stated that it does not matter where the merger takes place, as long as it has an impact within the community, the regulations will apply. Through "economics links", a new market can become more conductive to collusion. A transparent a market has a more concentrated structure, meaning firms can co ordinate their behaviour with relative ease, firms can deploy deterrents and shield themselves form a reaction by their competitors and consumers. The entry of new firms to the market, and any barriers that they might encounter should be considered. In Airtours plc v. Commission, although the commission's decision here was annulled by the CFI, the case raised uncertainties, as it identifies a non collusive oligopoly gap in EUMR. Due to the uncertainty raised by the decision in Airtours v. Commission, it is suggested that an alternative approach to the problem raised in the case would be to ask whether the merger in question would "substantially lessen Competition" (SLC). According to the Roller De La Mano article, the new test does not insist on dominance being necessary or sufficient, arguing that under the old law, there was underenforcement, a merger can have serious anti competitive effect even without dominance. However, there exist certain exemptions under Article 2 EUMR, where anti competitive conduct may be sanctioned, in the name of "technical and economic progress, as well as the "failing firm" defence. Although the European Commission is less concerned with mergers taking place vertically, it has taken an interest in the effects of conglomerate mergers.

Еуропалық Комиссияның кедергі келтірген бірігу мысалдары

ЕО тестісі – Еуропалық Комиссияның бірігудің заңдылығын бағалайтын құралы. Егер бірігу нәтижесінде компания нарықтағы үстемдік позициясын күрт нығайтса, Еуропалық Комиссия екі компанияның бірігуіне кедергі келтіруге құқылы. 2001 жылы ЕО General Electric пен Honeywell компанияларының бірігуіне тыйым салды, бірақ американдық билік оны мақұлдаған болатын. Еуропалық Комиссияның пікірінше, бірігу әуе-ғарыш саласындағы бәсекелестіктің күрт төмендеуіне әкелер еді, сондықтан Еуропалық Комиссия араласты. Комиссия кедергі келтірген тағы бір бірігу – голландтық пакеттік жеткізу компаниясы TNT мен американдық UPS арасындағы бірігу. Еуропалық Комиссия бұл сатып алудың нәтижесінде континентте тек екі үстем ойыншы – UPS және DHL қалады деп алаңдады. Соңғы кезде Ryanair компаниясының Aer Lingus-ты сатып алуы Ryanair-ның ирландиялық нарықтағы позициясын нығайтатын еді, сондықтан Еуропалық Комиссия оған тыйым салды.

Картельдер мен келісімдер

Бәлкім, бәсекелестік құқығының ең даусыз функциясы – жеке кәсіпкерліктер арасындағы картелдерді бақылау. Кез келген "кәсіпкер" реттеледі, және бұл ұғым, меншік немесе шарт арқылы байланысқан бірнеше компаниялар тобы болсын, нақты экономикалық бірліктерді немесе кәсіпорындарды қамтиды, жеке корпорация ма, әлде одан да көп компаниялардың біріккен тобы ма, есімдеріне қарамастан.

Картельдер

ЕОШШ-ның 101-бабын бұзу үшін кәсіпорындар келісім жасасуы, «ұйымдасқан іс-қимыл» жасауы немесе бірлестік шеңберінде шешім қабылдауы керек. АҚШ-тың монополияға қарсы заңдары сияқты, бұл да соған бірдей жатады; тараптар арасындағы кез келген келісім немесе байланыс, немесе «пікірлердің тоғысуы». Сондықтан, қол алысып келісу, жазбаша немесе ауызша келісім, жеткізушінің бөлшек саудагерге экспорттамау туралы нұсқаулармен шот-фактура жіберуі, ал бөлшек саудагердің осыған «тікелей келісімін» білдіруі сияқты әрекеттердің барлық түрлері қамтылады. 101-баптың 1-тармағы мыналарды тыйымдайды:

«Мүше мемлекеттер арасындағы саудаға әсер етуі мүмкін және олардың мақсаты немесе салдары бәсекелестіктің алдын алу, шектеу немесе бұрмалау болып табылатын кәсіпорындар арасындағы барлық келісімдер, кәсіпорындар бірлестіктерінің шешімдері және ұйымдасқан іс-қимылдар». Бұл көлденең (мысалы, бөлшек саудагерлер арасында) және тік (мысалы, бөлшек саудагерлер мен жеткізушілер арасында) келісімдерді қамтиды, тиімді түрде ЕО-да картельдердің жұмыс істеуін заңсыз етеді. 101-бапқа бейресми келісімдер (джентльмендік келісімдер) және фирмалардың физикалық келісімсіз бір уақытта бағаны көтеру немесе төмендетуге бейімділігін көрсететін ұйымдасқан іс-қимылдар да кіреді, сондықтан оның түсіндірмесі кеңінен қолданылады. Алайда, бағаның кездейсоқ өсуі өзі ұйымдасқан іс-қимылдың болуын дәлелдемейді, сонымен қатар, қатысушы тараптардың олардың мінез-құлқы ортақ нарықтағы бәсекелестіктің қалыпты жұмыс істеуіне зиян келтіруі мүмкін екенін білгенін дәлелдеу қажет. Бұл соңғы, субъективті білім туралы талап, келісімдерге қатысты, қағида бойынша, қажет емес. Келісімдерге қатысты болсақ, тараптар оны білмесе немесе мұндай салдарды көздемесе де, бәсекелестікті бұзу салдары оны заңсыз ету үшін жеткілікті.

Мемлекеттік қызметтер

ЕХО 106 (2) бабында ережелердің ешқайсысы мемлекеттің мемлекеттік қызметтерді көрсету құқығын бұзуға жол бермеуі мүмкін, бірақ басқа жағдайда мемлекеттік кәсіпорындар басқалар сияқты келісімшарт пен үстемдік жағдайды пайдалану туралы бірдей ережелерге сәйкес әрекет етуі керек деп көрсетілген. Жалпы экономикалық мүдделер жөніндегі қызметтер – бұл көбінесе мемлекеттік қызметтер деп аталатын техникалық термин. Еуропалық шарттарға сәйкес Еуропаның әлеуметтік сипаты мен институттарын сақтау көзделді. 86-бапта ең алдымен «кәсіпорындар» туралы айтылады, бұл термин бәсекелестік құқығының қолданылу аясын шектеу үшін анықталды. Сисал қаласында басқарушы директор мемлекеттік міндетті жұмыс орнындағы жазатайым оқиғалар мен ауруларды сақтандыру схемасын сынға алды. Бұл «INAIL» деп аталатын ұйым жүргізген. ЕОС бұл жағдайда бәсекелестік заңдары қолданылмайды деп шешті. «Кәсіпорын» деген термин экономикалық қызмет түрін жүзеге асыратын субъектілерге ғана арналған. INAIL компаниясы ынтымақтастық қағидаты бойынша жұмыс істеді, мысалы, жоғары жалақылы жұмысшылардың жарналары төмен жалақылы жұмысшыларға субсидия береді. Сондықтан олардың қызметі бәсекелестік құқығының қолданылу аясына кірмейді. 106 (2) баптың мазмұнынан байқалатындай, бәсекелестік құқық жалпы қолданылады, бірақ мемлекеттік қызметтерді ұсынуға кедергі келтіретін жағдайларда қолданылмайды. Мысалы, «Амбуланс Глоекнер» ісі келтірілген. Рейнланд-Пфальц қаласында (Германия) жедел жәрдем машиналарын тек қана жедел жәрдем қызметін қамтамасыз ететін компания ғана қамтамасыз еткен. Бұл ретте, жедел жәрдем көліктері пайда әкелмейтінін, ал басқа көлік түрлері пайда әкелмейтінін, сондықтан компанияға бір сектордың пайдасын екіншісіне аударуға рұқсат етілді, ал балама ретінде жоғары салық салу болды. ЕОҚ бұл заңды деп тапты, «медициналық көмек ұйымдарының эксклюзивті құқықтарын шұғыл емес көлік секторына кеңейту оларға экономикалық тепе-теңдік жағдайында шұғыл көлікпен қамтамасыз ету жөніндегі жалпы мүдделік міндеттерін орындауға мүмкіндік береді. Жеке операторларға ашылмаған секторда тиімдірек жол жүрулерге назар аудару мүмкіндігі көрсетілген қызметтің экономикалық тиімділік дәрежесіне әсер етуі мүмкін, содан кейін осы қызметтің сапасы мен сенімділігіне қауіп төндіреді». Алайда, ЕҚС «субсидияланатын» нарықтағы сұранысты мемлекет режимімен қанағаттандыру керек деп талап етті. Басқаша айтқанда, мемлекет әрқашан тиімді қызмет көрсетуді қамтамасыз ету міндетіне ие. Әлеуметтік Еуропалық экономиканы сақтау жөніндегі саяси алаңдаушылық Амстердам шартын әзірлеу кезінде айтылды, онда жаңа 16-бап енгізілді. Бұл «Ортақ экономикалық мүддедегі қызметтердің Одақтың ортақ құндылықтарында алатын орны мен олардың әлеуметтік және аумақтық тұтастықты дамытуға атсалысатын рөлін» растайды. Қазіргі кездегі пікірталаста нарық пен мемлекеттік қызметтер арасындағы нәзік шекараны қай кезде сызу керектігі талқылануда. ЕО елдері кәсіпорындарға («кәсіпорындар» деп аталады) Еуропалық Одақтың бәсекелестік туралы заңдарын бұзуға рұқсат бермейді немесе оларға көмек көрсетпейді. Еуропалық Одақ тәуелсіз мемлекеттерден құралғандықтан, бәсекелестік саясат та, Еуропалық бірыңғай нарықты құру да тиімді болмауы мүмкін, егер мүше мемлекеттер ұлттық компанияларды өздері қалағандай қолдауға еркіндік берсе. 2013 жылғы Civitas баяндамасында қатысушылар мемлекеттік сатып алу ережелерін бұзу үшін қолданған кейбір амалдардың тізімі келтірілген. 106-бапқа қатысты компаниялар белгілі бір қызметті ұсынуға монополияға жақын немесе толық құқық берілген мемлекеттік немесе жеке меншік компаниялар болуы мүмкін. 1991 жылы Régie des Télegraphes et des Téléphones v GB Inno BM ісінде кіші телефон жабдықтарын өндіруші GB мен Бельгияның мемлекеттік телефон операторы RTT қатысқан, бұл компания телефон желісіне қосылуға рұқсат берілген телефонды берудің айрықша өкілеттігіне ие болған. GB RTT-нің рұқсаты жоқ телефондарын RTT-нің телефондарына қарағанда төмен бағамен сататын. RTT оларға сотқа жүгінді, GB-дан клиенттерге телефондарының рұқсат етілмегенін хабарлауды талап етті. GB RTT-ге Бельгия заңдары бойынша берілген ерекше құқықтар 86-бапты бұзады деп мәлімдеді, сондықтан іс Еуропалық Сотқа (ЕСС) жіберілді. ЕОҚ-ның үкімінде былай делінген: «Телефон жабдығын сататын кәсіпорынға осындай жабдықтың спецификациясын жасау, оны қолдануды бақылау және оған қатысты үлгілік мақұлдау беру міндетін жүктеу оған қандай жабдықтың қоғамдық желіге қосылуына шешім қабылдау құқығын берумен тең, осылайша ол өзінің бәсекелестерінен айқын артықшылыққа ие болады, бұл саудагерлердің тең мүмкіндіктеріне зиян келтіреді, онсыз бұрмаланбаған бәсекелестік жүйесінің болуы қамтамасыз етілмейді. Мұндай бәсекелестікке шектеу жалпы экономикалық мүддедегі мемлекеттік қызметпен негілендірілмейді». ЕОҚ Бельгия үкіметіне телефон спецификацияларын бекіту үшін тәуелсіз орган құруды ұсынды, өйткені мемлекеттік компанияның телефондар жасауы және стандарттарды белгілеуі дұрыс емес еді. RTT-нің нарығы бәсекелестікке ашылды. Істің қызықты бір жағы – ЕОҚ RTT-нің эксклюзивті құқығының әсерін «үстемдік жағдайдағы зәулімдік» деп түсіндірді, сондықтан RTT-нің ешқандай зәулімдік «әрекеті» болған жоқ. Бұл мәселе Albany International ісінде одан әрі қарастырылды. Albany – тоқыма компаниясы, ол өзінің қызметкерлері үшін арзан зейнетақы қамтамасыз етушісін тапты. Ол «Тоқыма сауда индустриясы қорына» жарна төлеуден бас тартты, мемлекет оған эксклюзивті құқық берген. Albany бұл схеманың ЕО Бәсекелестік заңнамасына қайшы екенін мәлімдеді. ЕОҚ бұл схема 86(1)-бапты бұзады деп шешті, өйткені «кәсіпорындар мұндай зейнетақы схемасын басқаруды бір ғана сақтандырушыға тапсыра алмайды және туындаған бәсекелестіктің шектелуі секторалық зейнетақы қорына берілген эксклюзивті құқықтан тікелей туындайды». Бірақ бұл схема сол кездегі 86(2)-бапқа сәйкес, жалпы экономикалық мүддедегі қызмет болып табылды.

Article 106(2) of the TFEU states that nothing in the rules can be used to obstruct a member state's right to deliver public services, but that otherwise public enterprises must play by the same rules on collusion and abuse of dominance as everyone else. Services of general economic interest is more technical term for what are commonly called public services. The settlement under the European Treaties was meant to preserve Europe's social character and institutions. Article 86 refers first of all to "undertakings", which has been defined to restrict the scope of competition law's application. In Cisal a managing director challenged the state's compulsory workplace accident and disease insurance scheme. This was run by a body known as "INAIL". The ECJ held that the competition laws in this instance were not applicable. "Undertaking" was a term that should be reserved for entities that carried on some kind of economic activity. INAIL operated according to the principle of solidarity, because for example, contributions from high paid workers subsidise the low paid workers. Their activities therefore fall outside competition law's scope. The substance of Article 106(2) also makes clear that competition law will be applied generally, but not where public services being provided might be obstructed. An example is shown in the ‘'Ambulanz Gloeckner'’ case. In Rheinland Pfalz, Germany, ambulances were provided exclusively by a company that also had the right to provide some non emergency transport. The rationale was that ambulances were not profitable, not the other transport forms were, so the company was allowed to set profits of one sector off to the other, the alternative being higher taxation. The ECJ held that this was legitimate, clarifying that,

"the extension of the medical aid organisations' exclusive rights to the non emergency transport sector does indeed enable them to discharge their general interest task of providing emergency transport in conditions of economic equilibrium. The possibility that would be open to private operators to concentrate, in the non emergency sector, on more profitable journeys could affect the degree of economic viability of the service provided and, consequently, jeopardise the quality and reliability of that service." The ECJ did however insist that demand on the "subsidising" market must be met by the state's regime. In other words, the state is always under a duty to ensure efficient service. Political concern for the maintenance of a social European economy was expressed during the drafting of the Treaty of Amsterdam, where a new Article 16 was inserted. This affirms, "the place occupied by services of general economic interest in the shared values of the Union as well as their role in promoting social and territorial cohesion." The ongoing debate is at what point the delicate line between the market and public services ought to be drawn. EU Member states must not allow or assist businesses ("undertakings" in EU jargon) to infringe European Union competition law. As the European Union is made up of independent member states, both competition policy and the creation of the European single market could be rendered ineffective were member states free to support national companies as they saw fit. A 2013 Civitas report lists some of the artifices used by participants to skirt the state aid rules on procurement. Companies affected by article 106 may be state owned or privately owned companies which are given special rights such as near or total monopoly to provide a certain service. The leading case in 1991, Régie des Télegraphes et des Téléphones v GB Inno BM, which involved a small telephone equipment maker, GB and the Belgian state telephone provider, RTT, which had the exclusive power to grant approved phones to connect to the telephone network. GB was selling its phones, which were unapproved by RTT, and at lower prices than RTT sold theirs. RTT sued them, demanding that GB inform customers that their phones were unapproved. GB argued that the special rights enjoyed by RTT under Belgian law infringed Article 86, and the case went to the European Court of Justice (ECJ). The ECJ held that,

"To entrust to an undertaking which markets telephone equipment the task of drawing up specifications for such equipment, of monitoring their application and granting type approval in respect thereof is tantamount to conferring on it the power to determine at will which equipment can be connected to the public network and thus gives it an obvious advantage over its competitors which is inimical to the equality of chances of traders, without which the existence of an undistorted system of competition cannot be guaranteed. Such a restriction on competition cannot be regarded as justified by a public service of general economic interest "

The ECJ recommended that the Belgian government have an independent body to approve phone specifications, because it was wrong to have the state company both making phones and setting standards. RTT's market was opened to competition. An interesting aspect of the case was that the ECJ interpreted the effect of RTT's exclusive power as an "abuse" of its dominant position, so no abusive "action" as such by RTT needed to take place. The issue was further considered in Albany International Albany was a textile company, which found a cheap pension provider for its employees. It refused to pay contributions to the "Textile Trade Industry Fund", which the state had given the exclusive right to. Albany argued that the scheme was contrary to EU Competition law. The ECJ ruled that the scheme infringed then Article 86(1), as "undertakings are unable to entrust the management of such a pension scheme to a single insurer and the resulting restriction of competition derives directly from the exclusive right conferred on the sectoral pension fund." But the scheme was justified under then Article 86(2), being a service of general economic interest.

Теория

ЕХО 101-баптың мақсаттары нақты емес. Екі негізгі ой-пікір бар. Басым көзқарас бойынша, онда тек тұтынушылардың игілігін ескеру жеткілікті. Дегенмен, жақында жарық көрген бір кітапта бұл пікірдің бұрыс екендігі, сондай-ақ басқа да Мүше мемлекеттер мен Еуроодақтың қоғамдық саясат мақсаттары (мысалы, халық денсаулығы және қоршаған орта) да ескерілуі керек деп тұжырымдалған. Егер бұл аргумент дұрыс болса, онда ол істердің нәтижесіне және жалпы жаңғырту процесіне елеулі әсер ете алады. Бірігулер теориясы бойынша, екітарапты шартылар арқылы ашық нарықта жұмыс істеуге қарағанда операциялық шығындарды төмендетуге болады. Концентрациялар масштаб пен ауқымның экономикасын арттырады. Алайда, көбінесе компаниялар өздерінің артқан нарық күштерін, үлестерін және бәсекелестер санының азаюын пайдаланып, тұтынушыларға ұсынылатын жағдайға кері әсер етеді. Бірігуді бақылау – нарық қалай болады екенін болжау, білу емес, соның негізінде шешім қабылдау.