Екінші дүниежүзілік соғысындағы Одақтас күштердің штаб-бас штабы

Кіріспе

Allied Force Headquarters (AFHQ) – 1942 жылдың тамызынан бастап Еуропадағы соғыс аяқталғанға дейін, 1945 жылдың мамырына дейін Екінші дүниежүзілік соғыстың Жерорта театрындағы барлық одақтас әскери күштерін басқарған штаб.

Тарих

AFHQ 1942 жылдың 14 тамызында Ұлыбританияда генерал-лейтенант Дуайт Д. Эйзенхауэр басшылығымен құрылды. Мақсаты – қарашада басталатын Солтүстік Африкаға бағытталған «Факел» операциясына қатысатын күштерге басшылық ету. Эйзенхауэрдің лауазымы – Одақтас экспедициялық күштерінің Бас қолбасшысы. Штаб құрылғаннан кейін көп ұзамай, операциялық қауіпсіздік мақсатында «Экспедициялық» аталымы алынып тасталды. Осылайша Эйзенхауэр Одақтас күштердің Бас қолбасшысы атанды. Штаб 1942 жылдың 5 қарашасында Гибралтарға, ал 28 қарашада Алжирге көшірілді. 1942 жылдың соңында Солтүстік Африкадағы Одақтас күштердің басқаруын біріктіру қажеттігі туындады. Себебі, батыстан келген британдық бірінші армия (генерал-лейтенант Кеннет Андерсон басқаруымен) «Факел» операциясы барысында десант түсірді, ал шығыстан келген британдық сегізінші армия (генерал-лейтенант Бернард Монтгомери басқаруымен), Екінші Эль-Аламейн шайқасында жеңіске жеткен соң, енді координацияға мұқтаж болды. Осылайша, 1943 жылдың 10 ақпанында AFHQ шығыстан жол аша отырып келе жатқан сегізінші армияны да өз бақылауына алды. 1943 жылдың наурызында AFHQ Жерорта теңізі әуе күштеріне (кейіннен Жерорта теңізі Одақтас әуе күштерімен алмастырылды) басшылық етті; сондай-ақ 18-ші армия тобына, Жерорта теңізі флотының Бас қолбасшысына (Одақтас теңіз күштерінің командирі ретінде) және Бесінші АҚШ армиясына бағынды. Эйзенхауэр 1944 жылдың 16 қаңтарына дейін AFHQ басшылығында болды. Ол 1943 жылдың 10 шілдесінде басталған Сицилияға Одақтас шабуылын («Хаски» кодировкасымен) және 1943 жылдың 3 қыркүйегінде Италия құрлығына Одақтас шабуылын («Бейтаун» және «Аваланш» операциялары) бақылады. Толық генерал болған Эйзенхауэр 1944 жылдың 14 қаңтарында Ұлыбританияға оралып, 2 күннен кейін 1944 жылдың көктеміне жоспарланған Нормандияға бағытталған Одақтас шабуылына дайындалып жатқан күштерге басшылық етуге кірісті. Оның орнын генерал сэр Генри Мэтленд Уилсон басты. Уилсонның лауазымы – Жерорта теңізі операциялық аймағының Жоғарғы қолбасшысы. Уилсон шамамен бір жыл басшылық етті. 1944 жылдың желтоқсанында Британдық Бірлескен штаб миссиясының кенеттен қайтыс болған фельдмаршалы сэр Джон Диллдің орнына ол Вашингтонға жіберілді. Уилсонның орнын соғыстың соңына дейін Жоғарғы қолбасшы және AFHQ қолбасшысы болған фельдмаршал сэр Гарольд Александр басты. Соғыстан кейін AFHQ бірлескен командалық тарату ісіне жауапты, шағын одақтас штабқа айналды. Оған генерал-лейтенант сэр Уильям Дути Морган, Жерорта теңізі бойынша Одақтастардың Жоғарғы қолбасшысы ретінде басшылық етті. AFHQ 1947 жылдың 16 қыркүйегінде шығарылған 24-ші AFHQ жалпы бұйрығымен 1947 жылдың 17 қыркүйегінде таратылды.

AFHQ was established in the United Kingdom on 14 August 1942 under Lieutenant General Dwight D. Eisenhower in order to command the forces committed to Operation Torch, the Allied invasion of French North Africa, set for November. Eisenhower had the title Commander in Chief, Allied Expeditionary Force. Shortly after the establishment of the headquarters, "Expeditionary" was deleted from its title, for reasons of operational security. Eisenhower thus became Commander in Chief, Allied Force. The HQ was moved to Gibraltar on 5 November 1942, and then on to Algiers on 28 November 1942. Towards the end of 1942, there was a need to unify command of the Allied forces in North Africa, since those from the west, the British First Army, under the command of Lieutenant General Kenneth Anderson, landed during Operation Torch, and those from the east, the British Eighth Army, commanded by Lieutenant General Bernard Montgomery, that had fought and won the Second Battle of El Alamein, were now close enough together to need coordination. Therefore, on 10 February 1943, AFHQ assumed control of the Eighth Army advancing from the east as well. In March 1943 AFHQ supervised Mediterranean Air Command (later replaced by the Mediterranean Allied Air Forces); 18th Army Group; the Royal Navy Commander in Chief, of the Mediterranean Fleet, acting as the Allied naval commander, and the Fifth United States Army. Eisenhower remained in command of AFHQ until 16 January 1944, overseeing the Allied invasion of Sicily (with the codename of Operation Husky) which began on 10 July 1943, and the Allied invasion of the Italian mainland (Operation Baytown and Operation Avalanche) on 3 September 1943. Eisenhower, then a full general, returned to the United Kingdom on 14 January 1944 to assume command 2 days later of the Allied forces assembling for Operation Overlord, the Allied invasion of Normandy, scheduled for the spring of 1944. He was succeeded by General Sir Henry Maitland Wilson. Wilson's title became Supreme Commander, Mediterranean theater of operations. Wilson was in command for just under a year, until he was sent to Washington, D. C., in December 1944 to replace Field Marshal Sir John Dill of the British Joint Staff Mission who had died suddenly. Wilson was succeeded by Field Marshal Sir Harold Alexander who was Supreme Commander and commander of AFHQ until the end of the war. After the war AFHQ became a small inter allied staff responsible for combined command liquidation activities and commanded by Lieutenant General Sir William Duthie Morgan as Supreme Allied Commander Mediterranean. AFHQ was abolished, effective 17 September 1947, by General Order 24, AFHQ, on 16 September 1947.