Кіріспе

Португалиялық Изабелла (Изабел де Португалия; 21 ақпан 1397 - 17 желтоқсан 1471) – 1430-1467 жылдар аралығында Бургундия герцогинясы, герцог Филипп Ізгідің үшінші әйелі. Олардың ұлы – Бургундияның соңғы Валуа герцогы Чарльз Батыл. Авиз әулетінің португал инфантасы ретінде дүниеге келген Изабелла, Португалия королі Иоанн I мен оның әйелі Ланкастерлік Филиппаның жалғыз тірі қызы болды. Ол күйеуінің болмаған кезінде 1432 жылы және 1441-1443 жылдары Бургундияның Төменгі елдерінің регенті қызметін атқарды. 1439 жылы Изабелла Англиямен сауда қатынастары жөніндегі келіссөздерде, ал 1444 жылы Голландияның көтерілісші қалаларымен келіссөздерде күйеуінің өкілі болды.

Ерте өмір

Изабелла Португалияның Иоанн I және Ланкастердің Филиппасынан туды, олардың алты баласы ересек жасқа жетті. 1397 жылы Эвора қаласында дүниеге келген Изабелла Лиссабондағы португал сарайында өсті, ол төртінші бала және ересек жасқа жеткен жалғыз қыз болды. Филиппа барлық балаларына, оның ішінде қызына да, міндет сезімін, сенімділік пен білімге құштарлықты сіңірді. Изабелла жақын оқушы болды және саясатқа қызығушылық танытты. Әкесі оған саясатты жақсы түсінуге мүмкіндік берді, ол ағаларымен бірге мемлекеттік істер бойынша білім алды және ханзадалармен бірге оқығанда латын, француз, ағылшын және итальян тілдерін меңгерді. Ол ағаларымен бірге атпен жүруді және аң аулауды ұнатты. 1415 жылы Изабелла Англияның Генрих V-нен неке ұсынысын алды, бұл Англияның Францияға қарсы Португалиямен жақындасу әрекеті болды. Келіссөздер сәтсіз аяқталып, Изабелла үйленбеді. Сондай-ақ 1415 жылы 19 шілдеде ол жақын қарым-қатынаста болған анасының қазасына қайғырды.

Бургундия герцогинясы

Изабелла тағы сегіз апта бойы Португалиядан шықпады. Әкесі флотты және күйелік заттарын дайындады, ал 1429 жылы 19 қазанда шамамен 20 кемеден тұратын флотилиямен Изабелла 2000-ге жуық португалдықтармен бірге Португалиядан мәңгілікке кетіп қалды. Он бір апталық сапар барысында флотты дауылдар қоршап, бірнеше кеме мен оның күйелік заттарының көп бөлігі жоғалып кетті. Конвой 1429 жылы 25 желтоқсанда Слюйске жетті. Герцогиня келесі күні жағаға түсіп, екі аптадан кейін, 1430 жылы 7 қаңтарда Филиппен ресми діни той жасады. Күйеуімен және Намур графесі Жанна де Харкурдың сүйемелдеуімен Изабелла Бургундияның басты аймақтары арқылы саяхаттады: Генттен (16 қаңтар) Кортрейкке (13 ақпан) дейін, содан кейін Лилльге, Брюссельге, Аррасқа, Перонн-ан-Мелантоиске, Мехеленге және наурыздың ортасында Нойонға келді, онда Изабелла, қазір жүкті болғандықтан, көктем бойы демалуға шешім қабылдады. Тек Жанна д'Арк жақын жердегі Компиеньге жорық басқарғанда ғана ол сапарға шықты. Содан кейін ол Гентке қайтып оралды, онда гильдия көтерілісіне қатысты мәселені шешті. Изабелла өнерпаздар мен ақындармен араласуды ұнататын, мәдениетті және зиялы әйел еді. Ол өнерді жомарт түрде қолдады. Саясатта ол ұлына үлкен әсер етті, бірақ одан да күйеуіне көбірек ықпал етіп, оны бірнеше дипломатиялық конференцияларда өкілдік етті және ол болмағанда елді басқарды. Ең бастысы, ол өзінің сарайының көптеген мүшелерінің некелерін ұйымдастырды, соның ішінде ұлы Чарльздың Францияның Екатеринасымен үйленуі де осылардың бірі еді. Ол сондай-ақ Екатеринаға қамқорлық көрсеткен Гелдерс Мариясының да мүддесін қорғады. Изабелла Марияның Шотландияның Джеймс II-ге үйленуіне көмектесті, осылайша оны патшайым етті.

Кейінгі өмірі

1457 жылға қарай ол сарайдан шығып, күйеуінен алшақтады, ішінен ұлының онымен араздасуына қолдау көрсету ниетімен, сондай-ақ, діндар және тыныш өмір сүргісі келгендіктен. Оның жеке сезімдері күйеуінің шешімдерімен қақтығысты, нәтижесінде ол сарайды тастап, Ла-Мотте-о-Буас қамалына сиынып, онда күйеуінің ресми саясатының құрбандарына қорғау ұсынарлық параллель сарай құрды. Сол кезде ол Филиптің әскери қимылдарынан зардап шеккен фламандтарға көмектесті және қорғауымен Жозе ван Хуертерді өзінің туысы, Португалияның Фердинандына ұсынды. Англия королі Генрих VI мұрагерсіз қайтыс болғаннан кейін, Изабелла 1471 жылдың 17 маусымында жариялаған жарғыда ағылшын тағына құқығын жариялады, атасы (және Генрихтің арғы атасы) Джон Гонттың қандастығы арқасында өзін Генрихтің жалпы мұрагері деп мәлімдеді. Кейіннен ол өлімінен бір ай бұрын осы құқықты ұлы Чарльзге өткізді. Ол 1471 жылдың желтоқсан айында Аир-сюр-ла-Листе қайтыс болды.